4 CR 565/59

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Piekarski (sprawozdawca). Sędziowie: K. Lipiński, F. Szczepański.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Lilianny W. i Adama W. przeciwko Spółdzielni Pracy w G. o unieważnienie uchwały walnego zgromadzenia, po rozpoznaniu rewizji powoda Adama W. od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 31 stycznia 1959 r.,umorzył postępowanie w obu instancjach w odniesieniu do powoda Adama W.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki oddalił powództwo Adama W. o unieważnienie uchwały walnego zgromadzenia pozwanej Spółdzielni w sprawie wykluczenia powoda z tej Spółdzielni.Powód wniósł rewizją, żądając zmiany wyroku przez unieważnienie wymienionej uchwały.Przed rozprawą rewizyjną pozwana złożyła akt zgonu powoda i na tej podstawie wniosła o zawieszenie postępowania w myśl art. 183 k.p.c. Z mocy tego przepisu sąd w razie śmierci strony zawiesza postępowanie, a po wskazaniu spadkobiercy strony może ono być podjęte z jego udziałem. Chodzi tu zatem o zawieszenie postępowania dotyczącego takiego przedmiotu, który objęty jest spadkobraniem, wówczas bowiem postępowanie może być podjęte i zakończone w sposób skuteczny względem spadkobiercy. Natomiast śmierć strony nie wywołuje zawieszenia postępowania w sprawie dotyczącej prawa osobistego strony, nie przechodzącego na jej spadkobiercę. W tego rodzaju sprawach, w razie śmierci strony, merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy staje się bezprzedmiotowe i postanowienie ulega umorzeniu z mocy art. 361 k.p.c. ze względu na to, że wydanie wyroku stało się zbędne. Dlatego też Sąd Najwyższy w niniejszej sprawie wskutek śmierci powoda umorzył postępowanie w obu instancjach.Spór toczył się bowiem wyłącznie o członkostwo w Spółdzielni, czyli o prawo osobiste, które nie wchodzi w skład spadku po członku i które mogłoby być realizowane wyłącznie przez powoda. Z chwilą śmierci przestał on być członkiem Spółdzielni, a dociekanie, czy poprzednie wykluczenie go ze Spółdzielni było zgodne z prawem i statutem Spółdzielni, przestało być aktualne wskutek niemożności kontynuowania członkostwa i nieposzukiwania w sprawie roszczeń majątkowych wynikających z członkostwa. Nadto zwalczanie przez powoda wykluczania go ze Spółdzielni wymaga osobistego jego udziału w postępowaniu, wobec czego z chwilą śmierci, w razie kontynuowania postępowania o unieważnienie uchwały walnego zgromadzenia o wykluczeniu powoda, byłaby zachwiana na korzyść pozwanej Spółdzielni zasada równego traktowania stron w procesie. W tego rodzaju procesach z reguły zachodzi potrzeba osobistego stawiennictwa i przesłuchania stron, z chwilą zaś śmierci powoda odpada możność składania przez niego oświadczeń co do ewentualnych nowych twierdzeń i dowodów zgłaszanych następnie przez pozwaną Spółdzielnię oraz możność przeprowadzenia dowodu z przesłuchania powoda. Z tych przyczyn, wskutek śmierci powoda, Sąd może być pozbawiony przesłanek potrzebnych do dokonania prawidłowej oceny, czy istniały ważne przyczyny uzasadniające wykluczenie powoda ze Spółdzielni. Wykluczenie zaś wskutek poprzedniego zaskarżenia go nie uzyskało mocy prawnej, co znalazło wyraz w umorzeniu nie tylko postępowania rewizyjnego, lecz także postępowania w pierwszej instancji, wobec czego zaskarżony wyrok Sądu pierwszej instancji traci moc prawną i kwestia, czy istniały podstawy uzasadniające wykluczenie ze Spółdzielni, pozostaje nie rozstrzygnięta w niniejszym postępowaniu.Powód nie dochodził w nim przeciw Spółdzielni roszczeń majątkowych. Gdyby były one przedmiotem sporu, postępowanie podlegałoby zawieszeniu wskutek śmierci powoda ze względu na to, że roszczenia majątkowe byłyby objęte spadkobraniem.