4 CR 88/61

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Piotra R., Pelagii K., Władysławy P., Marii R., Stanisławy R. i Stanisława R. o stwierdzanie zasiedzenia własności nieruchomości, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości na postanowienie Sądu Powiatowego w Poznaniu z dnia 29 kwietnia 1960 r., zaskarżone postanowienie zmienił i wniosek wnioskodawców oddalił.Uzasadnienie faktyczneSpadkodawca wnioskodawców Jan R. zawarł w 1930 r. z właścicielem obszarniczego majątku ziemskiego S.T. "przedwstępną" umowę kupna-sprzedaży gruntu o obszarze 439,54 ha z parcelowanego majątku S. i w tymże samym roku wziął grunt w posiadanie.W dniu 6 lipca 1959 r. wnioskodawcy wnieśli do Sądu Powiatowego w Poznaniu o stwierdzenie na ich rzecz zasiedzenia własności nieruchomości wyżej wymienionej o obszarze 4,4 ha, twierdząc, że ich spadkodawca posiadał nieruchomość aż do jej śmierci (1949), a po jego śmierci nieruchomość przeszła w posiadanie ich jako spadkobierców.Skarb Państwa nie przeczył twierdzeniom faktycznym wnioskodawców, wniósł jednak o oddalenie wniosku, wywodząc, że majątek S., którego parcelacji przed wojną (1939-1945) ostatecznie nie wykonano, z mocy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej przeszedł na własność Skarbu Państwa, że do "spornej" nieruchomości ma zastosowanie art. 6 ustęp 1 pkt 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Tekst jednolity: Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78), że w takiej sytuacji nabycie prawa własności w trybie zasiedzenia "nie może wchodzić w grę", a o tym, że wnioskodawcy nabyli własność w trybie cyt. dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r., powinny orzec władze administracyjne (art. 11).Sąd Powiatowy orzekł dnia 29 kwietnia 1960 r. zgodnie z żądaniem wnioskodawców, powołując się na art. 50 § 1 pr. rzecz.Rewizja Skarbu Państwa została odrzucona jako spóźniona. Orzeczenie Sądu Powiatowego uprawomocniło się dnia 14 sierpnia 1960 r.Dnia 13 lutego 1961 r. Minister Sprawiedliwości złożył w sprawie rewizję nadzwyczajną z wnioskiem o zmianę postanowienia Sądu Powiatowego z dnia 29 kwietnia 1960 r. i oddalenie żądania wnioskodawców. Rewizja nadzwyczajna zawiera zarzut naruszenia art. 50 § 1 pr. rzecz. oraz art. XXXIV przep. wprow. pr. rzecz.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:I. W związku z zarzutem zgłoszonym w pierwszej instancji przez Skarb Państwa rozważyć należało, czy w przypadku, gdy zachodzą przesłanki wymagane w przepisie art. 6 ustęp 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Tekst jednolity: Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78), dopuszczalne jest postępowanie o stwierdzenie zasiedzenia własności nieruchomości na podstawie art. 19 dekretu z dnia 8 listopada 1946 r. o postępowaniu niespornym z zakresu prawa rzeczowego.Postępowanie na podstawie cyt. dekretu z dnia 8 listopada 1946 r. ma na celu ustalenie, że w konkretnym przypadku spełnione zostały przesłanki zasiedzenia przewidziane w prawie materialnym (art. 50 i nast. pr. rzecz.). Tytułu własności w tym postępowaniu posiadacz nieruchomości nie nabywa. Tytuł ten nabył on już wcześniej z mocy samego prawa z upływem terminu zasiedzenia, bowiem zasadniczą przesłanką zasiedzenia jest posiadanie nieruchomości przez określony czas do upływu ostatniego dnia terminu zasiedzenia (por. uchwałę składu siedmiu sędziów SN z dnia 22 kwietnia 1950 r. C. 1864/49 OSN 1950/I poz. 3). Inny jest cel i przedmiot postępowania na podstawie art. 6 i art. 11 cyt. dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. W tym postępowaniu administracyjnym chodzi o orzeczenie o nabyciu własności nieruchomości na podstawie ustalenia przesłanek przewidzianych w art. 6 ustęp 1.Sytuacja "wyjściowa" w obu postępowaniach jest zasadniczo inna. Wnoszący w postępowaniu na podstawie art. 19 cyt. dekretu z 1946 r. o stwierdzenie zasiedzenia własności nieruchomości jest właścicielem nieruchomości od upływu terminu do zasiedzenia. Postępowanie na podstawie art. 6 i 11 cyt. dekretu z 1955 r. wszczyna się w celu uzyskania orzeczenia o nabyciu własności nieruchomości.Z powyższych wywodów wynika, że unormowane w cyt. przepisach z roku 1946 i z roku 1955 postępowania mają tylko podobny cel społeczno-gospodarczy, a poza tym różnią się co do istoty zasadniczo, że osoba mogąca się powołać na zasiedzenie prawa własności nieruchomości nie ma interesu prawnego w postępowaniu na podstawie cyt. dekretu z 1955 r., bo prawo, które w tym postępowaniu miałoby być ustalone, już jej służy od dnia upływu terminu zasiedzenia, że zamknięcie osobie powołującej się na zasiedzenie własności nieruchomości i posiadającej również "kwalifikacje" z art. 6 ustęp 1 dekretu z 1955 r. drogi sądowej w myśl art. 19 cyt. dekretu z 1946 r. i wskazanie drogi administracyjnej w myśl art. 11 cyt. dekretu z 1955 r. oznaczałoby podważenie istoty i znaczenia uznanej i w prawie rzecz. unormowanej zasady zasiedzenia własności nieruchomości.Wobec powyższych twierdzeń i w braku przepisu uzasadniającego stanowisko reprezentowane przez Skarb Państwa - na stawiane powyżej pytanie należy dać odpowiedź twierdzącą.II. Sąd Powiatowy uwzględnił wniosek wnioskodawców o stwierdzenie zasiedzenia własności nieruchomości (bliżej określonej) dlatego, że uznał, iż spełniona została przesłanka zasiedzenia przewidziana w art. 50 § 1 pr. rzecz., mianowicie 20-letnie posiadanie przez spadkodawcę wnioskodawców i ich samych.Stanowisko Sądu Powiatowego jest błędne.Nieruchomość, której dotyczy wniosek, pochodzi z obszarniczego majątku ziemskiego, który miał być parcelowany. Ponieważ parcelacja do wojny w 1939 r. nie została dokonana, majątek przeszedł w 1945 r. na mocy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej na własność Skarbu Państwa (art. 2 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r.). Przejście majątków ziemskich na własność Skarbu Państwa w drodze reformy rolnej nastąpiło tak, jak przy nabyciu pierwotnym, to znaczy bez następstwa prawnego, a więc bez obciążeń i zobowiązań.Do tych obciążeń zaliczyć trzeba również bieg terminu zasiedzenia, który nie będąc oczywiście prawem rzeczowym ma z istoty swej znaczenie obciążenia, gdyż w ostatecznym wyniku swego trwania może doprowadzić do zmiany własności nieruchomości bez jakiejkolwiek czynności prawnej. Że takie znaczenie obciążenia prawodawca przypisał biegowi terminu zasiedzenia, wynika z redakcji art. 54 pr. rzecz., gdzie mowa jest o biegu zasiedzenia "przeciwko" właścicielowi.Wobec powyższego bieg terminu zasiedzenia przeciwko właścicielowi nieruchomości do chwili zmiany własności w wyniku przeprowadzenia reformy rolnej nie "obciąża" Skarbu Państwa. W sprawie niniejszej ma to takie znaczenie, że bieg terminu, jaki upłynął przeciwko właścicielowi T., nie obciąża Skarbu Państwa i dopiero od chwili przejścia nieruchomości na własność Skarbu Państwa w roku 1945 zaczął toczyć się bieg terminu zasiedzenia na nowo przeciwko Skarbowi Państwa.Zgodnie z art. XXXIV przep. wprowadz. pr. rzecz. i art. 50 § 1 pr. rzecz. licząc bieg zasiedzenia przeciwko Skarbowi Państwa nawet już od stycznia 1945 r. termin zasiedzenia mógłby upłynąć dopiero w roku 1964.W takim stanie sprawy wniosek wnioskodawców o stwierdzenie zasiedzenia własności nieruchomości (we wniosku bliżej określonej) podlega oddaleniu i w tym kierunku Sąd Najwyższy zaskarżone postanowienie zmienił na podstawie art. 396, 398 i 386 k.p.c.