4 CZ 119/57

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w S. przeciwko Kazimierzowi G., Irenie S., Stanisławowi Z., Franciszkowi K., Janowi D., Władysławowi B. o zapłatę po rozpoznaniu zażalenia powoda na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 18 grudnia 1956 r., zaskarżone postanowienie w części dotyczącej pozwanego Jana D. uchylił, w pozostałej zaś części zażalenie oddalił.Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 30 sierpnia 1956 r. Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy zabezpieczył powództwo Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w Sępolnie o odszkodowanie za niedobór towarowy przez zajęcie do wysokości 1/5 części poborów m.in. pozwanych Franciszka K. i Jana D. Następnie na skutek wniosku wymienionych pozwanych zabezpieczenie w stosunku do nich uchylił postanowieniem z dnia 18 grudnia 1956 r. Tę ostatnią decyzję Sąd Wojewódzki uzasadnił stanem majątkowym i rodzinnym pozwanych, ustalił bowiem, że pozwany K. zarabia miesięcznie 746 zł plus premia w wysokości około 100 zł, a na utrzymaniu ma żonę i dwoje dzieci. Pozwany D. zarabia miesięcznie 620 zł plus dodatek w wysokości 150 zł i premia, przeciętnie w wysokości 120 zł; na utrzymaniu ma także dwoje nieletnich dzieci.Postanowienie z dnia 18 grudnia 1956 r. zaskarżyła powodowa Spółdzielnia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zażalenie co do pozwanego D. jest uzasadnione, jak to bowiem wynika z zaświadczeń przedłożonych przez stronę powodową pozwany D., który jest nadal jej pracownikiem, zarabia miesięcznie ponad 1000 zł, a ponadto pracuje w tejże Spółdzielni także jego żona i zarabia miesięcznie około 1000 zł. W tych warunkach oraz jeśli się ponadto weźmie pod uwagę fakt, że pozwany D. (lub jego żona) pobierają dodatek rodzinny, uznać należy, że rodzina jego nie znajduje się w takiej sytuacji, aby potrącenie 1/5 części poborów narażało ją na zmniejszenie dochodów miesięcznych do sumy, nie wystarczającej na znośne minimum egzystencji, a to było przecież podstawą uchylenia zabezpieczenia przez Sąd Wojewódzki.Z tych względów Sąd Najwyższy zaskarżone postanowienie w stosunku do pozwanego D. uchylił.Odmienna jest sytuacja, gdy chodzi o pozwanego K. W świetle dołączonego do zażalenia zaświadczenia zarabia on około 1000 zł miesięcznie, zaś zażalenie nie kwestionuje ustalenia Sądu Wojewódzkiego, iż ma on na utrzymaniu nie pracującą żonę i dwoje nieletnich dzieci. W tych warunkach cały zarobek pozwanego K. pochłaniają koszty i to b. skromnego - jak uczy doświadczenie życiowe - utrzymania rodziny.Sąd Najwyższy nie podziela stanowiska strony skarżącej, iż wysokość zarobku, który ma być zajęty w trybie zabezpieczenia powództwa, nie ma - nawet w zestawieniu ze stanem rodzinnym pozwanego - istotnego znaczenia, gdy chodzi o dopuszczalność zajęcia, a to dlatego, że kwestię tę reguluje przepis art. 582 § 1 o ograniczeniach egzekucji z uposażenia pracowniczego, który w każdym razie pozwala na zajęcie 1/5 części tego uposażenia. Przepis ten odnosi się nie do zabezpieczenia powództwa, lecz do egzekucji prowadzonej na podstawie orzeczenia prawomocnego lub podlegającego natychmiastowemu wykonaniu. Ze względu na specjalny charakter zarobku, który podlega szczególnej ochronie prawa, przepisu, o którym mowa, nie można również stosować do zajęcia zabezpieczającego w drodze analogii. Natomiast ze względu na ten specyficzny charakter zarobków pracowniczych zagadnienie, czy i w jakim stopniu podlegają cne zajęciu zabezpieczającemu, należy rozstrzygnąć, biorąc za punkt wyjścia społeczno-gospodarcze przeznaczenie tych zarobków. Przeznaczeniem tym jest oczywiście przede wszystkim zaspokajanie bieżących potrzeb pracownika i jego rodziny. W związku z tym zajęcie w trybie zabezpieczenia powództwa nie powinno obejmować, skoro z przepisu ustawy nie wynikają dla wierzyciela (inaczej niż przy zajęciu w trybie egzekucji) dalej idące uprawnienia, tej części zarobku, która ze względu na stan rodziny i konkretne potrzeby rodziny (np. ze względu na stan zdrowia członków tej rodziny) pracownika jest niezbędne na zaspokojenie bieżących potrzeb pracownika i jego rodziny, oczywiście w granicach rozsądnego minimum. Zajęciu może zatem podlegać tylko ta część zarobków, którą pracownik mógłby odłożyć czy też przeznaczyć na cele wykraczające poza tak pomyślane potrzeby bieżące.Na przeszkodzie takiemu rozstrzygnięciu nie stoi przepis art. 871 k.p.c., który stanowi, iż zabezpieczenie nie może obejmować rzeczy i praw, z których egzekucja jest wyłączona. Przepis ten mający na celu ochronę strony pozwanej, wprowadza pewne ograniczenia zajęcia w trybie zabezpieczenia powództwa i oznacza, gdy chodzi o zajęcie zarobków pracownika, że w trybie zabezpieczenia nie wolno tych zarobków zająć ponad granice zakreślone w art. 582 k.p.c. Z tego jednakże nie można a contrario dedukować, że poniżej tych granic zajęcie zabezpieczające jest dopuszczalne. Na taką wykładnię nie pozwalają wyżej podane argumenty, wynikające z faktu szczególnej ochrony w naszym ustawodawstwie zarobków pracowniczych.Skoro tak się przedstawiają nie wynikające wprawdzie z wyraźnego przepisu, ale ustalone w drodze wykładni, ograniczenia zajęcia w trybie zabezpieczenia powództwa, to tym samym bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy jest dalsza powołana w zażaleniu okoliczność, a mianowicie, że właśnie niskie zarobki pozwanego nakazują zabezpieczenie, gdyż przy takich zarobkach pozwanego realne jest pozbawienie strony powodowej zaspokojenia jej roszczenia. Dodać jedynie wypada, że ten argument zażalenia jest całkowicie oderwany od przesłanek natury społecznej, które zgodnie z art. 1 p.o.p.c. należy zawsze brać pod uwagę przy wykładni i stosowaniu prawa.Poza tym argument ten nie uwzględnia nader istotnej różnicy, jaka zachodzi pomiędzy wykonalnym orzeczeniem a zabezpieczeniem powództwa. W pierwszym wypadku chodzi o konkretną, ustaloną przez sąd wierzytelność, w drugim o wierzytelność tylko uprawdopodobnioną. Rozróżnienie to nie mogło pozostać bez wpływu na przyjętą przez Sąd Najwyższy wykładnię.Z zasad powyższych skoro wysokość zarobków pozwanego K. w zestawieniu ze stanem jego rodziny wystarcza zaledwie na b. skromne zaspokojenie bieżących potrzeb tej rodziny, zażalenie w części dotyczącej tego pozwanego należało oddalić.