C 1573/51

Uzasadnienie faktyczneArt. 3 przep. og. prawa cywilnego odmawia ochrony prawa w przypadku, gdy jego wykonywanie byłoby sprzeczne z zasadami współżycia Społecznego w Państwie Ludowym. Sąd Najwyższy nie widzi podstaw, dla których można by odrzucić stosowanie omawianego przepisu w kategorii spraw, jak niniejsza gdy chodzi o roszczenie windykacyjne właściciela nieruchomości. Indywidualna własność nieruchomości chłopskich znajduje pełną ochronę prawa, zagwarantowaną zarówno przez art. 12 Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, jak i przez szczegółowe przepisy prawa rzeczowego. Własność ta jednak zgodnie z art. 12 Konstytucji doznaje ochrony "na podstawie obowiązujących ustaw". Jednym z przepisów ustawowych, wchodzących to w grę, jest również art. 3 przep. og. pr. cyw., który żadnemu prawu, a więc również prawu własności, nie pozwala na taki użytek, który by naruszał zasady współżycia społecznego w państwie budującym podstawy socjalizmu.W jakich wypadkach roszczenie właściciela o wydanie nieruchomości, zbytej na podstawie nieważnej umowy kupna sprzedaży, może być ocenione jako nadużycie prawa w rozumieniu art. 3, zależy od konkretnych okoliczności sprawy. Należy jednak stanowczo podkreślić, że nie wystarczające będzie stwierdzenie uiszczenia przez nabywcę ceny kupna ani jego długoletniego posiadania. W warunkach bowiem ustroju kapitalistycznego Polski przedwrześniowej zbycie gospodarki chłopskiej miało często charakter wyzysku ze strony nabywcy. Ekonomiczne zjawisko rozwarstwienia wsi w ustroju kapitalistycznym przez powstawanie na jednym biegunie klasy kapitalistów wiejskich, a na drugim rosnącej masy biedoty przy równoczesnym "wypłukiwaniu" średniej warstwy chłopskiej wyrażało się w tym, że chłop mało lub średniorolny był zmuszony położeniem ekonomicznym i zadłużeniem swej gospodarki do częściowej jej wyprzedaży na rzecz kułaka. Oczywiste jest, że roszczenie o zwrot nieruchomości, jeśli nieważne zbycie nastąpiło w takich właśnie okolicznościach, nie może być ocenione jako nadużycie prawa.Złożoność stosunków wiejskich w ustroju kapitalistycznym mogła jednak powodować powstawanie również sytuacji odmiennych, gdy w obliczu znanego głodu ziemi sprzedaż jej miała charakter spekulacyjny. Ocena takiej transakcji musi, rzecz jasna, prowadzić do odmiennych wniosków z punktu widzenia zasad art. 3.Dlatego też w każdej sprawie sąd winien wnikliwie ustalić wszystkie okoliczności zbycia porównując je ponadto z położeniem klasowym zbywcy i nabywcy w chwili obecnej.W warunkach bowiem indywidualnej gospodarki chłopskiej kapitalizm rodzi się "co dzień i co godzinę", zatem obecna przynależność klasowa stron nie może być w żadnym razie pominięta.Dopiero wnikliwa analiza każdej konkretnej, sprawy może doprowadzić do prawidłowego rozstrzygnięcia.W danej sprawie Sąd Powiatowy nie poczynił ustaleń w kierunku ewent. zastosowania art. 3 przep. og. pr. cyw. Z tych przyczyn zaskarżony wyrok musi ulec uchyleniu...