C 355/50

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia dr J. Marowski (sprawozdawca); Sędziowie: Z. Wasilkowska, J. Kamiński.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Józefa Z. przeciwko Franciszkowi S., Michałowi Z., Piotrowi A., Kazimierzowi O., Zygmuntowi Ż., Janowi i Antoniemu M., Józefowi J., Kazimierzowi D., Witoldowi S., Józefowi S., Wiktorowi S. i Antoniemu H. o zwrot przedmiotu dzierżawy, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej pozwanych na wyrok Sądu Okręgowego w Białymstoku z dnia 29 grudnia 1949 r. i z dnia 12 stycznia 1950 r., skargę kasacyjną pozwanych Zygmunta Ż., Kazimierza O., Piotra S., Antoniego M. i Józefa S. odrzucił, skargę kasacyjną dalszych pozwanych oddalił.Uzasadnienie faktyczneSąd Okręgowy w Białymstoku, zmieniając oddalający powództwo wyrok Sądu Grodzkiego w Białymstoku, uznał umowę dzierżawy z dnia 24 maja 1947 r. zawartą przez powoda Józefa Z. ze Stanisławem Sz. wraz z ustąpieniem praw z niej przez Stanisława Sz. na rzecz pozwanego Franciszka S. za rozwiązaną z winy pozwanego Stanisława Sz. i wyjął z posiadania pozwanych Stanisława Sz., Franciszka S., Michała Z., Piotra A., Kazimierza O., Zygmunta Ż., Jana M., Antoniego M., Józefa J., Kazimierza D., Witolda S., Józefa S., Wiktora S. i Antoniego H. działkę gruntu o powierzchni 2.380 m2, szczegółowo w wyroku opisaną.Sąd Okręgowy nie podzielił zdania Sądu Grodzkiego, który stosunek prawny pomiędzy powodem a pozwanym Stanisławem Sz. mimo nazwania go przez strony dzierżawą, uznał za sprzedaż prawa majątkowego, polegającego na wydobywaniu żwiru w okresie lat pięciu, a nie za dzierżawę, przy której musi być zachowana sama substancja rzeczy wydzierżawionej. Zdaniem Sądu Okręgowego, z mocy art. 13 § 1 pr. rzecz. pożytkami mogą być i przychody, które zmniejszają substancję rzeczy; strony określając umowę jako umowę dzierżawy tym samym wyraziły wolę, by ich stosunki były regulowane przepisami o dzierżawie. Sąd zatem uznał, że zawarta pomiędzy powodem a pozwanym Stanisławem Sz. umowa jest dzierżawą, że wobec braku zgody powoda na ustąpienie przez pozwanego Stanisława Sz. swych uprawnień w myśl art. 418 k.z., umowa ta powinna być rozwiązana z winy pozwanego Stanisława Sz. i przedmiot dzierżawy powinien być zwrócony powodowi.Powyższy wyrok zaskarżyli skargą kasacyjną wszyscy pozwani z wyjątkiem pozwanego Stanisława Sz., wnosząc o uchylenie wyroku z powodu obrazy art. 102, 107, 108 k.z., art. 13, 111 pr. rzecz. i art. 250, 351 i 339 k.p.c. Zdaniem skarżących Sąd Okręgowy błędnie uznał umowę quaestionis za umowę dzierżawy, skoro celem umowy przedmiotowej była eksploatacja żwiru na określonej działce w ciągu pięciu lat, a nie wytwarzanie i pobieranie pożytków; eksploatacja żwiru jest związana z utratą substancji wskutek oddzielenia od nieruchomości wartości złóż i działka po realizacji prawa eksploatacji nie może być zwrócona właścicielowi w takim stanie, w jakim była przyjęta; art. 13 § 1 pr. rzecz. mówi o przychodach, które zmniejszają substancję rzeczy, jednakże zgodnie z przeznaczeniem rzeczy i z zachowaniem zasad prawidłowej gospodarki; Sąd powinien był w uzasadnieniu wyroku wskazać w czym upatruje przeznaczenie rzeczy i prawidłową gospodarkę i jak godzi powyższy artykuł z przepisami kodeksu zobowiązań o dzierżawie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Według przepisu art. 402 § 1 k.z. postanowieniami umownymi charakteryzującymi umowę dzierżawy są: 1) zobowiązanie dania w używanie i użytkowanie rzeczy lub prawa, 2) przez czas oznaczony, 3) za zapłatą umówionego czynszu. Skarżący nie zarzuca, żeby umowa stron wykazywała brak postanowień umownych wymienionych pod 2) i 3). Co do pierwszego postanowienia umownego, to przede wszystkim zważyć należy, że ustawa jako istotne dla umowy dzierżawy uznaje samo oddanie rzeczy do użytkowania i używania bez względu na sposób wykonywania tego uprawnienia, wyrazy bowiem "prawo wytwarzania i pobierania pożytków" poprzedza wyrazami "w szczególności", oznaczającymi, że wytwarzanie i pobieranie pożytków jest tylko jednym z możliwych, chociaż praktycznie najczęstszym sposobem użytkowania. Samo zatem pobieranie pożytków nie wymagających wytwarzania w ścisłym słowa tego znaczeniu wystarczyć może do uznania użytkowania za takie, o jakie chodzi w art. 402 § 1 k.z.Według przepisu art. 13 § 1 pr. rzecz. pożytkami naturalnymi mogą być również przychody i rzeczy, które zmniejszają substancję rzeczy. Okoliczność zatem, że żwirowisko się wyczerpuje, nie stoi na przeszkodzie do uznania żwiru za pożytki. W zasadzie za przeznaczenie gospodarcze żwirowiska należy uznać pobieranie zeń żwiru, trudno przy tym wątpić, że pobieranie to można realizować w sposób racjonalny, a zatem gospodarczo prawidłowy lub nieracjonalny. Nie ma zatem przeszkód do uznania żwiru pobieranego ze żwirowiska za pożytki żwirowiska.Wreszcie przepis art. 103 k.z. nakazuje brać pod uwagę przede wszystkim wspólny zamiar stron, z czego jednak nie wynika, aby nie można było wyciągać wniosków o wspólnej woli stron z użytych wyrazów. Metoda zatem Sądu Okręgowego polegająca na wyciąganiu wniosków z użycia przez strony wyrazu dzierżawa w zasadzie nie jest wadliwa, skarżący zaś nie uzasadniają przez co Sąd, wyciągając w spornym przypadku wniosek o woli stron, ażeby ich stosunek prawny był traktowany jako dzierżawa, naruszył granice swego uprawnienia swobodnej oceny dowodów.Wobec nieusprawiedliwienia zarzutów kasacyjnych Sąd Najwyższy na zasadzie art. 436 k.p.c. oddalił skargę kasacyjną tych pozwanych, którzy wnieśli w terminie o sporządzenie wyroku Sądu Okręgowego z uzasadnieniem na piśmie, odrzucając zarazem na podstawie art. 393 § 2, 444 § 1, 429 § 1 i 431 k.p.c. skargę kasacyjną tych pozwanych, którzy wniosku o sporządzenie wyroku z uzasadnieniem w terminie nie złożyli.