C 730/51

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia dr B. Dobrzański (sprawozdawca). Sędziowie: W. Kutzner, J. Kamiński.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Gertrudy K. przeciwko Piotrowi K. o rozwód, po rozpoznaniu skargi rewizyjnej powódki na wyrok Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 2 marca 1952 r.,zaskarżony wyrok uchylił w części, w której wyrok ten oddala żądanie powódki zasądzenia na jej rzecz od pozwanego renty wyższej niż 60 zł miesięcznie i w tym zakresie sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach do ponownego rozpoznania odesłał.Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki orzekł rozwód zawartego dnia 19 lipca 1919 r. małżeństwa stron z winy pozwanego i nakazał pozwanemu płacenie powódce renty na utrzymanie w wysokości 60 zł miesięcznie. Dalej idące żądanie powódki w tym zakresie Sąd Wojewódzki oddalił i zniósł wzajemne koszty procesu. W uzasadnieniu wyroku Sąd Wojewódzki rozstrzygnięcie o rencie uzasadnił w następujący sposób:"Powódka stwierdziła, że pracuje w gospodarstwie córki i ma za to utrzymanie. Należało również wziąć pod uwagę, że pozwany wskutek orzeczenia rozwodu przez sąd okupacyjny pojął drugą żonę i musi jej także zapewnić utrzymanie. Stwierdzono, że pozwany posiada przeciętnie dochód miesięczny w kwocie 480 zł. Dlatego też przyznano jej rentę w kwocie 60 zł miesięcznie, przyjmując, że jest ona wystarczająca dla jej potrzeb, gdyż oprócz tego ma ona pełne utrzymanie za pracę w gospodarstwie córki".Powódka założyła rewizję i żądała uchylenia wyroku Sądu Wojewódzkiego w części dotyczącej renty alimentacyjnej oraz orzeczenia o kosztach i zasądzenia od pozwanego na jej rzecz renty w wysokości 150 zł miesięcznie, jako też nałożenia na pozwanego obowiązku zwrotu kosztów procesu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Ponieważ pozwany rewizji nie założył, powódka zaś zaskarża wyrok Sądu Wojewódzkiego w części, w której wyrok ten oddala żądanie renty w wysokości ponad 60 zł miesięcznie, przeto zasądzenie na rzecz powódki renty w wysokości 60 zł miesięcznie nastąpiło już prawomocnie. Zaskarżony wyrok nie zawiera jednak ustaleń i rozważań, które by uzasadniały dostatecznie pogląd Sądu Wojewódzkiego, że powódce nie może być przyznana renta wyższa.Z mocy art. 34 § 1 kod. rodz. powódka, wobec orzeczenia rozwodu z wyłącznej winy pozwanego, może żądać od pozwanego dostarczenia jej środków utrzymania stosownie do możliwości zarobkowych i majątkowych pozwanego, jeżeli powódka nie jest w stanie utrzymać się własnymi siłami. Powódka twierdziła, że ta ostatnia przesłanka jest spełniona, gdyż powódka liczy 60 lat i cierpi na przewlekły gościec stawowy oraz przepuklinę. Sąd Wojewódzki nie poczynił w tym zakresie żadnych ustaleń, natomiast przyjął, że według własnego stwierdzenia powódki "ma ona pełne utrzymanie za pracę w gospodarstwie córki". Sąd Wojewódzki przeoczył jednak, że powódka zeznała, iż "nigdzie nie pracuje", ponieważ jest chora na zapalenie stawów, i jedynie "pomaga córce w gospodarstwie", córka zaś powódki Maria S. zeznała również jako świadek, iż powódka "nie pracuje, bo choruje na zapalenie stawów" i jest "na utrzymaniu" świadka, przy czym "nie gotuje", a tylko "uważa na dzieci". Sąd Wojewódzki nie rozważył tych zeznań, których rozważenie było konieczne, skoro mogłyby one przemawiać przeciwko ustaleniu zaskarżonego wyroku, że powódka "pracuje w gospodarstwie córki i ma za to utrzymanie". Wymagała w szczególności rozważenia okoliczność, czy utrzymywanie powódki przez córkę nie wynika z ich stosunku rodzinnego, a nie jest ekwiwalentem za pracę wykonywaną przez powódkę. Wprawdzie córka powódki ma w stosunku do niej obowiązki alimentacyjne z mocy art. 71 i 73 kod. rodz., jeśli powódka jest w niedostatku, należy jednak stwierdzić, stosownie do nadal aktualnej zasady przyjętej w dotychczasowym orzecznictwie i doktrynie, że tak w czasie trwania małżeństwa, jak i po jego rozwiązaniu, gdy spełnione są przesłanki z art. 34 kod. rodz., ewentualny obowiązek alimentacyjny współmałżonka względnie b. współmałżonka wyprzedza taki obowiązek wynikający z pokrewieństwa i współmałżonek nie może bronić się tylko tym, że drugiemu małżonkowi, niezdolnemu do samodzielnego utrzymania się, dostarczają lub mogą dostarczyć środków utrzymania jego krewni.Sąd Wojewódzki ustalił, że pozwany posiada przeciętnie dochód miesięczny w kwocie 480 zł, nie podał jednak przy tym żadnych podstaw tego ustalenia. Z zaświadczenia pracodawcy wynikałoby, że dochód miesięczny pozwanego w trzecim kwartale 1950 r. wynosił przeciętnie ponad 550 zł miesięcznie, wliczając w to wartość otrzymywanego przez pozwanego "deputatu" węglowego.Sąd Wojewódzki nadto przyjął, że pozwany "musi także zapewnić utrzymanie" swojej "drugiej żonie", nie ustalił jednakże przy tym, aby ta osoba była niezdolną do pracy i uprawnioną wskutek tego do pozostawania na utrzymaniu pozwanego. Z przedłożonego do akt zaświadczenia wynikałoby, że ma ona obecnie 41 lat.Z powodu powyższych uchybień wyrok Sądu Wojewódzkiego w części, dotyczącej oddalenia żądania renty wyższej niż 60 zł miesięcznie oraz orzeczenia o kosztach, nie mógł być utrzymany w mocy, a sprawa z mocy art. 384 k.p.c. musiała w tym zakresie ulec odesłaniu do ponownego rozpoznania.