C 959/50

Skład orzekającyPrzewodniczący: p. o. Prezes W. Święcicki; Sędziowie: dr B. Dobrzański (sprawozdawca), S. Juński.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Anieli Cz. przeciwko Oskarowi P. o uznanie prawa własności, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej powódki na wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 6 grudnia 1949 r., zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach uchylił i sprawę temuż Sądowi do ponownego rozpoznania odesłał.Uzasadnienie faktycznePowódka żądała w pozwie uznania nieważności umowy notarialnej z dnia 7 lipca 1941 r. o dział spadku po matce powódki a żonie pozwanego, Wiktorii P., zmarłej dnia 23 listopada 1940 r., "uznania powódki za właścicielkę 3/8 części" - bliżej w pozwie określonych - "nieruchomości i ruchomości, jako też dopuszczenia powódki do współposiadania" tych przedmiotów.W uzasadnieniu tego żądania powódka twierdziła, że pozwany działając "w świadomym zamiarze wyrządzenia powódce i drugiemu spadkobiercy szkody", wprowadził w błąd opiekuna, zawierającego w jej imieniu umowę o dział spadku wobec jej małoletności (powódka urodziła się dnia 23 maja 1930 r.), w szczególności zataił przed nim szereg przedmiotów należących do spadku lub podał zbyt niską ich wartość, wobec czego powódka - po dojściu do pełnoletności - pismem z dnia 4 października 1948 r. uchyliła się od skutków prawnych oświadczeń woli złożonych przez opiekuna.Sąd Okręgowy oddalił powództwo, a Sąd Apelacyjny zatwierdził wyrok Sądu Apelacyjnego.Uzasadnienie prawneRozpoznając skargę kasacyjną powódki Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zasadny jest zarzut obrazy art. 43 k.z.Sąd Apelacyjny uzasadnił oddalenie powództwa już "z tych choćby względów", że skarżąca, mimo że była małoletnia, "miała możność zwrócenia się do opiekuna o zaczepienie oświadczenia woli, a w każdym razie zawiadomienia go o błędzie", o podstępie zaś pozwanego "musiała się powódka już dawno dowiedzieć", wobec czego należy przyjąć, że minął już termin z art. 43 § 2 k.z. To stanowisko Sądu Apelacyjnego jest nietrafne. O ile chodzi o osobę pozostającą pod opieką, to termin roczny z art. 43 § 2 k.z. do uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego przez opiekuna w jej imieniu, pod wpływem błędu czy podstępu, należy - stosownie do wymagań logiki i wykładni teleologicznej - liczyć od dnia ich wykrycia przez opiekuna, a jeśli wykrycie takie ze strony opiekuna nie nastąpiło w czasie trwania opieki, od chwili ich wykrycia przez osobę, poprzednio opiece poddaną, przy czym w tym ostatnim przypadku okres czasu trwania opieki nie wchodzi w ogóle w grę. W normie powyższej chodzi bowiem oczywiście o wykrycie błędu czy podstępu ze strony tej osoby, która ma możność należytego rozeznania i zdecydowania, czy z prawa uchylenia się od skutków oświadczenia woli należy skorzystać. Taką osobą jest opiekun, a nie poddany pieczy, który właśnie dlatego pozostaje pod opieką, że ustawa nie przypisuje mu możności dostatecznej orientacji prawnej i pełnej zdolności do samodzielnego załatwienia wszystkich swoich spraw. Konsekwentnie - wbrew błędnemu stanowisku Sądu Apelacyjnego - nie można też żadnych ujemnych skutków dla osoby, która pozostawała pod opieką, wiązać z tym, że już w czasie trwania tej opieki błąd lub podstęp został przez nią wykryty, chyba że przy dojściu jej do pełnoletności lub innego osiągnięcia zdolności do działań prawnych zachowała wiadomość w pomienionym zakresie, i w tym jednak przypadku bieg terminu rocznego należałoby liczyć nie od dnia powzięcia przez osobę pozostającą pod opieką powyższej wiadomości, lecz od dnia ustania opieki.Zasadny jest też zarzut, że Sąd Apelacyjny pominął zupełnie treść zeznań świadków Zofii S. i Friedy M., nie poddając ich w ogóle ocenie w zaskarżonym wyroku, nie można zaś wyłączyć możliwości, że uwzględnienie tych zeznań mogłoby mieć wpływ na ustalenia stanu faktycznego sprawy.Już z powodu powyższych uchybień zaskarżony wyrok nie może być utrzymany w mocy, a sprawa w myśl art. 437 k.p.c. musi być odesłana do ponownego rozpoznania, co czyni zbędnym rozstrzyganie pozostałych zarzutów kasacyjnych.