I C 133/53

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Anny K. przeciwko Skarbowi Państwa (Państwowy Fundusz Ziemi) o zasądzenie renty emerytalnej, po rozpoznaniu rewizji powódki od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 20 listopada 1952 r.,zaskarżone postanowienie uchylił i sprawę do merytorycznego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w Lublinie odesłał.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki odrzucił pozew Anny K., która domagała się od Skarbu Państwa (Państwowego Funduszu Ziemi) zasądzenia renty miesięcznej w kwocie 200 zł, poczynając od dnia 1 sierpnia 1946 r. Żądanie swe powódka oparła na tej podstawie, że w ciągu 38 lat bez przerwy pracowała w majątku obszarnika P. we wsi C., obecnie do pracy jest niezdolna i Skarb Państwa, który przejął z tytułu reformy rolnej majątek obszarniczy na własność, obowiązany jest do płacenia renty.Postanowienie o odrzuceniu pozwu uzasadnił Sąd Wojewódzki treścią uchwały Komitetu Ekonomicznego Rady Ministrów z dnia 12 listopada 1948 r., w myśl której uregulowanie zasiłków emerytalnych dla pracowników rolnych przekazane zostało Zakładowi Ubezpieczeń Wzajemnych.Rewizja powódki zarzuca postanowieniu Sądu Wojewódzkiego obrazę art. 2 i 337 k.p.c. i wnosi o jego uchylenie oraz odesłanie sprawy do merytorycznego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Powołana Uchwała Komitetu Ekonomicznego Rady Ministrów z dnia 12 listopada 1948 r. określa materialnoprawne przesłanki roszczeń o zasiłki emerytalne robotników i pracowników rolnych majątków przejętych na podstawie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 4, poz. 17). Wskazując, że wydatki pokrywa Ministerstwo Rolnictwa i Reform Rolnych z Państwowego Funduszu Ziemi (§ 5), uchwała powierza jej wykonanie Ministrowi Rolnictwa w porozumieniu z Ministrem Pracy i Opieki Społecznej (§ 7). Wypłata zasiłków i wszelkie czynności z nią związane zlecone zostały Związkowi Robotników i Pracowników Rolnych R. P. (§ 5 ust. 2).Treść uchwały wskazuje więc, że jest ona źródłem zobowiązania Skarbu Państwa wobec robotników i pracowników rolnych, bynajmniej zaś nie reguluje zagadnienia właściwości władz w zakresie rozstrzygania sporów o zasiłki. Z załączonego do akt sprawy pisma Zakładu Ubezpieczeń Wzajemnych z dnia 13 lutego 1952 r. - do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w Warszawie - wynika, że Ministerstwo Pracy i Opieki Społecznej, w dniu 20 grudnia 1951 r. zleciło Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych przejęcie z dniem 1 stycznia 1952 r. wypłaty zasiłków emerytalnych unormowanych w uchwale Komitetu Ekonomicznego Rady Ministrów, dotychczas wypłacanych przez Związek Zawodowy Robotników i Pracowników Rolnych R. P. Pismo powyższe nie dotyczy więc również zagadnienia postępowania w razie sporów o prawo do zasiłków.Przedstawiony stan prawny nie usprawiedliwia przeto zaskarżonego postanowienia Sądu Wojewódzkiego, które przyjmuje, jakoby z treści uchwały Komitetu Ekonomicznego Rady Ministrów z dnia 12 listopada 1948 r. wynikało, że "uregulowanie zasiłków emerytalnych dla pracowników rolnych przekazane zostało Zakładowi Ubezpieczeń Wzajemnych, a więc sprawy powyższe należy uznać za wyłączone z postępowania sądowego". Na to, że pogląd Sądu Wojewódzkiego jest błędny i sprzeczny z zapatrywaniem instytucji powołanych do wypłaty zasiłków, wskazuje również brzmienie ust. 3 powołanego pisma Zakładu Ubezpieczeń Wzajemnych, który przyznanie nowych zasiłków osobom nie otrzymującym ich z gospodarstw rolnych uzależnia od udowodnienia przez te osoby ich praw, między innymi przy pomocy wyroków sądowych.W tych warunkach należy uznać, że postanowienie Sądu Wojewódzkiego powzięte zostało z wyraźnym naruszeniem art. 2 k.p.c. i dlatego utrzymać się nie może.Sytuacja prawna uległa jednak zmianie z chwilą wejścia w życie rozporządzenia Ministra Pracy i Opieki Społecznej z dnia 28 marca 1953 r. o rozciągnięciu ubezpieczenia emerytalnego na ogół robotników rolnych (Dz. U. Nr 24, poz. 96). Stosownie do § 1 powołanego rozporządzenia, wydanego w oparciu o art. 311 ustawy z dnia 28 marca 1933 r. o ubezpieczeniu społecznym (Dz. U. Nr 51, poz. 396) z uwzględnieniem zmian wynikających z dekretu z dnia 8 stycznia 1946 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 28), od dnia 1 stycznia 1953 r. do robotników rolnych będą miały zastosowanie przepisy tej ustawy. Od tej więc daty przyznawanie prawa do ubezpieczenia emerytalnego należy do ZUS, a spory powstałe na tym tle wyłączone są spod kompetencji sądów (por. art. 268 ustawy o ubezpieczeniu społecznym).Jeżeli więc wytoczone przez pracownika rolnego powództwo o przyznanie mu prawa do ubezpieczenia emerytalnego dotyczy okresu po dniu 1 stycznia 1953 r., to pozew taki ulega odrzuceniu. Jeśli obejmuje ono roszczenia emerytalne zarówno za czas przed dniem 1 stycznia 1953 r., jak też i za okres późniejszy, to sąd właściwy jest jedynie do rozstrzygnięcia w przedmiocie roszczeń dotyczących pierwszego z tych okresów, w odniesieniu bowiem do drugiego droga sądowa została wyłączona.Stanowisko takie wynika również z założeń cytowanego rozporządzenia z dnia 28 marca 1953 r., które nie zawiera wprawdzie przepisów przejściowych, wyraźnie jednak wykazuje, że obowiązek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przejęcia wypłat emerytalnych dotyczy tylko okresu od dnia 1 stycznia 1953 r. Wypłaty za okres dawniejszy dokonują inne instytucje, na które Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie może nałożyć odpowiedniego obowiązku. O ile więc chodzi o świadczenia emerytalne za czas przed dniem 1 stycznia 1953 r., o obowiązku ich zapłaty, w razie sporu, orzec może jedynie sąd.W sprawie niniejszej powódka wnosiła o zasądzenie na jej rzecz renty emerytalnej od dnia 1 sierpnia 1946 r., nie oznaczając terminu ad quem.Z przytoczonych wyżej wywodów wynika, że Sąd Wojewódzki, jeżeli dojdzie do wniosku, że roszczenia powódki są uzasadnione, będzie mógł przyznać jej rentę za czas do dnia 1 stycznia 1953 r. Wszelkie dalej idące roszczenia będą ewentualnie przedmiotem rozstrzygnięcia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.