I C 1931/52

SentencjaSąd Najwyższy na posiedzeniu jawnym dnia 28 stycznia 1954 r. w sprawie z powództwa Centrali Handlowej przeciwko Tadeuszowi B. o 718 zł 74 gr, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Powiatowego dla Dz. Warszawa-Śródm. w Warszawie z dnia 20 czerwca 1951 r. 1. C. 311/51 zaskarżony wyrok uchyla i sprawę przekazuje Sądowi Powiatowemu dla dzielnicy Warszawa-Śródmieście w Warszawie do ponownego rozpoznania; rozstrzygnięcie wniosku strony powodowej o przyznanie kosztów postępowania rewizyjnego pozostawia temuż Sądowi.Uzasadnienie faktyczneCentrala Handlowa w pozwie wniesionym 14 lutego 1951 r. żąda od pozwanego Tadeusza B., b. swego pracownika, zwrotu kwoty 23.958 zł dawnych, czyli 718 zł 74 gr w nowej walucie, które według swych twierdzeń, nienależnie wypłaciła pozwanemu w dniu 17 kwietnia 1950 r. jako premię za prace przy bilansie, w których w rzeczywistości udziału nie brał. Między stronami niesporne jest, że pozwany przestał pracować w przedsiębiorstwie powódki w dniu 31 grudnia 1949 r.Sąd Powiatowy dla m. Warszawy Dzielnicy Śródmieście wyrokiem z 20 czerwca 1951 r. powództwo oddalił, uznając, że roszczenie uległo skutkom rocznej prekluzji przewidzianej w art. 473 k.z. oraz wyrażając pogląd, że "jako okoliczność nie posiadającą znaczenia dla jej biegu uznać należało datę wypłacenia pozwanemu dochodzonej pozwem sumy".Powódka wniosła od powyższego wyroku rewizję opartą na zarzucie błędnego zastosowania przepisu art. 473 k.z., pozwany zaś żądał oddalenia rewizji, twierdząc, że wypłata premii dotyczyła bilansu za 1948 rok, który złożony został 31 października 1949 r., w związku z czym zapłacona należność była wymagalna, jako dobrowolnie uiszczona nie może ulegać zwrotowi, a "roszczenie firmy jest i spóźnione i niesłuszne".Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy postanowieniem z 23 czerwca 1952 r. wydanym na podstawie art. 388 k.p.c. (w dawnym brzmieniu) przekazał sprawę do rozpoznania Sądowi Najwyższemu z uwagi na wątpliwość prawną, czy bieg prekluzji rocznej z art. 473 k.z. należy liczyć od daty ustania stosunku pracy, czy też od dnia wypłaty należności, której zwrotu dochodzi strona powodowa.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję powódki, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Przepis art. 473 k.z. ma charakter wyjątkowy i jako taki wymaga ścisłej wykładni. Już z tego względu na wysuniętą przez Sąd Wojewódzki wątpliwość należy wyjaśnić, że bieg przewidzianej w powyższym przepisie prekluzji rocznej, należy w każdym przypadku liczyć "od dnia zakończenia stosunku pracy".Za takim rozwiązaniem przemawia jednak przede wszystkim okoliczność, że prekluzja, o której wyżej mowa, odnosi się jedynie do takich roszczeń pracodawcy lub pracownika, które powstały i stały się wymagalne przed zakończeniem stosunku pracy. Tylko takie bowiem przypadki zaliczyć można do normalnych i wymagających zapobieżenia w drodze wprowadzenia prekluzji ewentualnym trudnościom dowodowym, na jakie mogłyby być narażone strony, gdyby dochodzenie roszczeń z umowy o pracę nie było ograniczone krótkim terminem prekluzji. Podobna potrzeba nie zachodzi natomiast co do roszczeń związanych wprawdzie ze stosunkiem pracy, lecz powstałych bądź wymagalnych dopiero po jego zakończeniu, gdyż wyjątkowość takich sytuacji czyni zbędnym szczególne ich uregulowanie i pozwala poprzestać na przepisach o przedawnieniu roszczeń.Odmienne stanowisko zaskarżonego wyroku, które przy słusznym założeniu, że bieg prekluzji liczyć należy od dnia zakończenia stosunku pracy pozostawia poza zakresem rozważań kwestię, kiedy roszczenie stało się wymagalne, prowadzi do konsekwencyj niemożliwych do przyjęcia. Gdyby bowiem podzielić pogląd Sądu Powiatowego, w razie nastąpienia wymagalności roszczenia ze stosunku pracy (np. wskutek ziszczenia się warunku) po roku od zakończenia tego stosunku, roszczenie takie nie mogłoby w ogóle być dochodzone ze względu na prekluzję z art. 473 k.z.Jak z powyższego wynika, rozstrzygnięcie kwestii, czy dochodzone przez stronę powodową roszczenie uległo skutkom prekluzji, zależy od wyjaśnienia spornej między stronami okoliczności, a mianowicie, czy premia za sporządzenie bilansu za rok 1948 podlegała wypłacie na rzecz uprawnionych do tego pracowników strony powodowej przed czy po dacie 31 grudnia 1949 r. Gdyby bowiem wymagalność powyższej premii bilansowej przypadała na okres po zakończeniu stosunku pracy powoda, zarówno ewentualne poszukiwanie przez pracownika takiej należności, jak i dochodzenie przez stronę powodową jej zwrotu, nie mogłoby podlegać skutkom prekluzji i wymagałoby merytorycznego rozpoznania.Z tych przeto zasad, gdy brak dostatecznych ustaleń uniemożliwia sprawdzenie, czy przepis art. 473 k.z. nie został zaskarżonym wyrokiem naruszony, Sąd Najwyższy na mocy art. 384 k.p.c. orzekł jak w sentencji.