I CK 512/04

Sygn. akt I CK 512/04 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 lutego 2005 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Gerard Bieniek (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Józef Frąckowiak SSA Dariusz Zawistowski w sprawie z powództwa Miasta W. przeciwko M.(...) S.A. w W. o zapłatę, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 4 lutego 2005 r., kasacji strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 4 marca 2004 r., sygn. akt I ACa (…), oddala kasację i zasądza od strony powodowej na rzecz pozwanej kwotę 5.400 zł tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie Strona powodowa – Miasto W. domagała się zasądzenia od pozwanej M.(...) S.A. kwoty 579.600 zł z odsetkami z tytułu opłat rocznych za użytkowanie wieczyste gruntu w latach 1999 – 2001, Sąd Okręgowy powództwo oddalił, a Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 4.03.2004 r. oddalił apelacji strony powodowej. 2 W sprawie tej ustalono, że strony w dniu 2.02.1998 r. zawarły umowę o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste i sprzedaży budynków. Na jej podstawie powodowa Gmina ustanowiła na rzecz pozwanej użytkowanie wieczyste gruntu w postaci działki nr (...)/2 o pow. 2.660 m2, położoną w W. oraz użytkowanie wieczyste w udziale wynoszącym 0,9289 części w działce nr (...)4 o pow. 1008 m2, także położoną w W., na okres 99 lat. Umową tą sprzedała też powodowa Gmina stronie pozwanej budynki położone na tych działkach, przeznaczone do rozbiórki. Strony ustaliły, iż opłaty roczne za użytkowanie wieczyste stanowią 3 % ceny przedmiotowego gruntu i płatne będą począwszy od 1999 r. w terminie ustawowym tj. 31 marca. Powodowa Gmina ustanowiła też na działce nr (...)/1 na rzecz każdoczesnego użytkownika wieczystego działki (...)/2 i (...)4 służebność gruntową polegającą na prawie przechodu i przejazdu przez działkę (...)/1 do tzw. prześwitów na A. oraz na ul. K. i N. Jednocześnie powodowa Gmina zobowiązała się ustanowić – po porozumieniu z właściwymi wspólnotami mieszkaniowymi – w odrębnym akcie notarialnym dalszą służebność w terminie 2 miesięcy. Na podstawie umowy z dnia 2.02.1998 r. zawartej w formie aktu notarialnego strony wniosły do sądu wieczystoksięgowego o wpis w dziale II księgi wieczystej KW (...)5, prowadzonej dla działki nr (...)4 (po przyłączeniu do tej księgi działki (...)/2) jako użytkownika wieczystego działek (...)/2 i 14 strony pozwanej. Postanowieniem z dnia 6.04.2000 r. Sąd Rejonowy odmówił dokonania wpisu, następny wniosek także został oddalony postanowieniem z 3.01.2002 r. i dopiero postanowieniem z dnia 12.02.2003 r. rozpoznając wniosek powoda z dnia 25.11.2002 r. Sąd dokonał wpisu w KW nr (...)5 dotyczącej działki (...)4 prawa użytkowania wieczystego na rzecz strony pozwanej do 0.9289 części oraz w KW (...)4 dotyczącej działki (...)/2, wpisu użytkowania wieczystego tej działki na rzecz pozwanej. Sąd I instancji oddalając powództwo stwierdził, iż skoro wpis użytkowania wieczystego ma charakter konstytutywny, to prawo to powstało z dniem 25.11.2002 r. tj. z datą złożenia wniosku o wpis, który został uwzględniony. Żądanie zatem opłat rocznych za użytkowanie wieczyste w latach 1999 - 2001 nie jest uzasadnione. Pogląd ten aprobował Sąd Apelacyjny. Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżyła kasacją powodowa Gmina zarzucając naruszenie prawa materialnego tj. art. 71 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami przez uznanie, że obowiązek ponoszenia opłaty z tytułu użytkowania wieczystego powstaje z chwilą wpisu tego prawa do księgi wieczystej, a nie z chwilą 3 zawarcia aktu notarialnego zawierającego umowę o ustanowieniu użytkowania wieczystego oraz art. 29 ustawy z dnia 6.07.1982 r. o księgach wieczystych i hipotece w związku z art. 28 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż prawo użytkowania wieczystego powstało z chwilą wpisu z mocą wsteczną od 25.11.2002 r. a nie z datą złożenia pierwszego wniosku wieczystoksięgowego zamieszczonego w akcie notarialnym w dniu 2.02.1998 r. Nadto zarzucono naruszenie przepisów postępowania tj. art. 233 § 1 k.p.c. przy ocenie wniosku wieczystoksięgowego z dnia 25.11.2002 r. Wskazując na powyższe powodowa Gmina domagała się zmiany wyroku przez uwzględnienie powództwa względnie jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Wstępnie należy stwierdzić, że wbrew zarzutom kasacji co do naruszenia przepisu art. 233 § 1 k.p.c., stan faktyczny niniejszej sprawy jest bezsporny. W szczególności, jeśli powodowa Gmina zarzuca naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. przez to, że Sąd Apelacyjny uznał wniosek z dnia 25.11.2002 r. o wpis prawa użytkowania wieczystego za odrębny wniosek wieczystoksięgowy, niezależny od wniosku zawartego w akcie notarialnym w dniu 2.02.1998 r., to taki zarzut dotyczy oceny prawnej, a nie ustaleń faktycznych. Nie sposób przecież kwestionować istnienia wniosku wieczystoksięgowego z dnia 25.11.2002 r. i tego powodowa Gmina nie czyni. W konsekwencji, przy bezspornie ustalonym stanie faktycznym należy rozważyć jedynie zarzuty naruszenia prawa materialnego. Treść art. 27 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603) jednoznacznie wskazuje, że oddanie nieruchomości gruntowej w użytkowanie wieczyste wymaga: - zawarcia umowy w formie aktu notarialnego - wpisu do księgi wieczystej. Oba te wymagania muszą być spełnione kumulatywnie. Umowne oddanie nieruchomości gruntowej w użytkowanie wieczyste wymaga więc konstytutywnego wpisu do księgi wieczystej, podobnie jak umowne przeniesienie tego prawa. Wpis konstytutywny do księgi wieczystej oznacza, że powstanie określonego prawa i jego przejście na nabywcę uzależnione zostało od dokonania wpisu w księdze wieczystej. Taki skutek konstytutywnego wpisu jest oczywisty, a zaprzeczenie trafności tego wniosku pozostawałoby w oczywistej sprzeczności z art. 27 ustawy o gospodarce 4 nieruchomościami. Jak się wydaje, z tym oczywistym stwierdzeniem zgadza się też powodowa Gmina. W uchwale z dnia 21.05.2002 r. III CZP 29/02 (OSNC 2003, nr 6, poz. 70) Sąd Najwyższy stwierdził, że wpis użytkowania wieczystego do księgi wieczystej ma moc wsteczną od daty złożenia wniosku o wpis (art. 29 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece – Dz.U. z 2002 r. Nr 124, poz. 1341). W ten sposób przesądzono, że nie tylko skutki wpisu cofają się do daty złożenia wniosku, lecz samo powstanie użytkowania wieczystego lub jego przejście wiąże się z datą złożenia wniosku o wpis. Od tej daty należy liczyć termin, na jaki prawo to zostało ustanowione. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu tej uchwały podkreślił jednak rzecz oczywistą, a mianowicie że skutek wsteczny wynikający z art. 29 ustawy o księgach wieczystych związany jest z wpisem dokonanym. Inaczej rzecz ujmując, w razie dokonania wpisu datą powstania prawa użytkowania wieczystego jest data złożenia wniosku. Tak trafnie przyjęły sądy obu instancji. Powstaje zatem pytanie, jaka konkretnie data złożenia wniosku w niniejszej sprawie wchodzi w rachubę przy ocenie zastosowania art. 29 ustawy w księdze wieczystej i hipotece. Chodzi więc o ustalenie daty powstania użytkowania wieczystego. W sprawie jest poza sporem, co dokumentuje zawiadomienie sądu wieczystoksięgowego, iż wpis użytkowania wieczystego zarówno w KW (...)5, obejmującej działkę (...)4, jak i w KW (...)4 obejmującej działkę nr (...)/2 został dokonany w wyniku wniosku wieczystoksięgowego złożonego w dniu 25.11.2002 r. W sprawie jest także bezsporne, iż dwa uprzednio złożone wnioski ustawy zostały prawomocnie oddalone postanowieniem z dnia 6.04.2000 r. i 3.01.2002 r. Oddalenie nastąpiło na podstawie art. 6269 k.p.c., gdyż istniały przeszkody do jego dokonania. Po usunięciu tych przeszkód, trzeci wniosek został uwzględniony. W tej sytuacji, nie jest możliwe wiązanie powstania użytkowania wieczystego z dniem złożenia pierwszego wniosku wieczystoksięgowego, gdyż wniosek ten został oddalony, podobnie jak drugi wniosek. Wpis użytkowania wieczystego nastąpił dopiero w wyniku uwzględnienia wniosku złożonego w dniu 25.11.2002 r. i tylko ta data jest miarodajna - przy zastosowaniu art. 29 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, dla ustalenia daty powstania prawa użytkowania wieczystego. Zgodnie z art. 238 k.c. wieczysty użytkownik uiszcza przez czas trwania swego prawa opłatę roczną. Początek tego trwania wyznacza data powstania prawa użytkowania wieczystego. Powstanie zaś tego prawa wymaga wpisu konstytutywnego. 5 Bez wpisu prawo użytkowania wieczystego nie powstaje, a zatem brak podstawy prawnej do pobierania opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego z tej prostej przyczyny, że prawo to nie powstało. Odnosząc to do okoliczności niniejszej sprawy należy stwierdzić, iż skoro prawo użytkowania wieczystego powstało z dniem 25.11.2002 r., to brak podstawy prawnej do żądania opłaty rocznej za lata 1999 -2001 r. Jeśli zaś pozwana korzystała z podmiotowego gruntu we wskazanym okresie bez tytułu prawnego (a taki tytuł prawny w postaci użytkowania wieczystego powstał dopiero 25.11.2002 r.), to rzeczą powodowej Gminy było rozważenie możliwości obciążenia pozwanej wynagrodzeniem za bezumowne korzystanie z nieruchomości. Z tych przyczyn, na podstawie art. 39312 k.p.c. orzeczono jak w sentencji.