I CNP 10/24

I CNP 10/24 POSTANOWIENIE 23 kwietnia 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Dariusz Dończyk na posiedzeniu niejawnym 23 kwietnia 2026 r. w Warszawie w sprawie ze skargi F.S., P.Ł. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie z 26 czerwca 2023 r., II Ca 1475/22, wydanego w sprawie z powództwa F.S. i P.Ł. przeciwko Towarzystwu Ubezpieczeń spółce akcyjnej w W. o zapłatę, 1. odrzuca skargę w części dotyczącej rozstrzygnięć zawartych w punkcie 1 (pierwszym) podpunkcie I (pierwszym) oraz w punkcie 2 (drugim); 2. odmawia przyjęcia skargi do rozpoznania w pozostałej części; 3. obciąża F.S. i P.Ł. kosztami postępowania wywołanego wniesieniem skargi, pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu. (A.G.) UZASADNIENIE Powodowie – F.S. i P.Ł. wnieśli skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie z 26 czerwca 2023 r., sygn. akt II Ca 1475/22, wydanego w sprawie o zapłatę, zaskarżając go w całości oraz domagając się stwierdzenia jego niezgodności z prawem. I CNP 10/24 2 Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy, po rozpoznaniu apelacji pozwanego Towarzystwa Ubezpieczeń spółki akcyjnej w W. wniesionej od wyroku Sądu Rejonowego w Starogardzie z 22 września 2022 r. (sygn. akt I C 886/21), w punkcie 1 zmienił zaskarżony wyrok i nadał mu nowe brzmienie: „I. zasądza od pozwanego Towarzystwa Ubezpieczeń spółki akcyjnej w W. solidarnie na rzecz powodów F.S. i P.Ł. solidarnie 8 996,22 zł (osiem tysięcy dziewięćset dziewięćdziesiąt sześć złotych dwadzieścia dwa grosze) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 3 października 2020 roku do dnia zapłaty; II. oddala powództwo w pozostałym zakresie; III. zasądza od pozwanego solidarnie na rzecz powodów 1142,64 zł (tysiąc sto czterdzieści dwa złote sześćdziesiąt cztery grosze) tytułem kosztów procesu; IV. nakazuje pobrać od pozwanego Towarzystwa Ubezpieczeń spółki akcyjnej w W. na rzecz Skarbu Państwa -Sądu Rejonowego w Stargardzie 123,11 zł (sto dwadzieścia trzy złote jedenaście groszy) tytułem wydatków tymczasowo poniesionych przez Skarb Państwa; V. nakazuje pobrać od powodów F.S. i P.Ł. na rzecz Skarbu Państwa-Sądu Rejonowego w Stargardzie solidarnie 123,12 zł (sto dwadzieścia trzy złote dwanaście groszy) tytułem wydatków tymczasowo poniesionych przez Skarb Państwa;”. W punkcie 2 wyroku Sąd Okręgowy oddalił apelację w pozostałej części, zaś w punkcie 3 zasądził od powodów solidarnie na rzecz pozwanego 500 zł tytułem kosztów postępowania apelacyjnego. Skarżący zarzucili zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego, tj. art. 361 w związku z art. 6 k.c.; art. 354 § 1 i 2 k.c. w związku z art. 362 k.c., art. 826 § 1 k.c. i art. 16 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 367, dalej „u.u.o.”), a także art. 436 § 1-2 k.c. w związku z art. 415 k.c., art. 805 § 1 i 2 k.c. i art. 19 ust. 1 u.u.o. Nadto zarzucili naruszenie prawa procesowego art. 245 k.p.c. Jako przepisy, z którymi zaskarżony wyrok jest niezgodny wskazali art. 361 k.c. w zw. z art. 6 k.c., art. 354 § 2 k.c. w zw. z art. 362 k.c., art. 826 § 1 k.c. i art. 16 ust. 1 pkt 2 u.u.o., art. 245 k.p.c. oraz art. 436 § 2 k.c. w zw. z art. 415 k.c., art. 805 § 1 i 2 k.c. i art. 19 ust. 1 u.u.o. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: I CNP 10/24 3 W związku z zakresem zaskarżenia wskazanym przez powodów w pierwszej kolejności należało rozważyć dopuszczalność wniesionej skargi. Zgodnie z art. 4241 § 1 k.p.c. można żądać stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, jeżeli przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda. Oznacza to, że skarga może zostać skierowana wyłącznie przeciwko tej części wyroku, która jest dla skarżącego niekorzystna i z której wywodzi on powstanie szkody. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się zarazem, że warunkiem dopuszczalności środka zaskarżenia jest istnienie po stronie skarżącego pokrzywdzenia orzeczeniem (gravamen), rozumianego jako niekorzystna dla strony różnica pomiędzy zgłoszonym żądaniem a treścią rozstrzygnięcia. Brak takiego pokrzywdzenia skutkuje niedopuszczalnością środka zaskarżenia (zob. np. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego – zasadę prawną – z 15 maja 2014 r., III CZP 88/13, OSNC 2014, nr 11, poz. 108). W zakresie, w jakim skarga została skierowana przeciwko pkt 1 ppkt I zaskarżonego wyroku, uwzględniającemu powództwo przez zasądzenie na rzecz powodów kwoty 8 996,22 zł wraz z odsetkami, a także przeciwko pkt 2 wyroku, oddalającemu apelację pozwanego w pozostałej części, po stronie powodów brak jest gravamen. Rozstrzygnięcia te były bowiem dla nich korzystne i nie mogły stanowić źródła szkody, której naprawieniu służy skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku. Co więcej, sami skarżący, określając w skardze wysokość szkody wyrządzonej wydaniem zaskarżonego wyroku, wskazali, że wynosi ona 18 236,47 zł i obejmuje „brakującą należność główną (ponad zasądzoną przez Sąd II instancji kwotę)” w wysokości 10 590,94 zł, a także wynikające z niej odsetki i dalsze należności uboczne. Tym samym dali wyraz temu, że źródła szkody upatrują wyłącznie w tej części wyroku, w której powództwo zostało oddalone. W konsekwencji skarga w zakresie skierowanym przeciwko pkt 1 ppkt I oraz pkt 2 zaskarżonego wyroku podlegała odrzuceniu. W pozostałej części skarga podlegała odmowie przyjęcia do rozpoznania. Zgodnie z art. 4249 k.p.c. Sąd Najwyższy, orzekając w ramach tzw. przedsądu, którego celem jest wyeliminowanie już na wstępnym etapie skarg oczywiście bezzasadnych (art. 4249 w zw. z art. 3989 § 2 i art. 42412 k.p.c.), odmawia przyjęcia I CNP 10/24 4 do rozpoznania skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku, jeżeli jest ona oczywiście bezzasadna. Ocena ta pozostaje w ścisłym związku z pojęciem niezgodności z prawem, skoro stanowi ono element konstrukcyjny skargi (art. 4245 § 1 pkt 3 i 6 k.p.c.). Wyrok niezgodny z prawem – w rozumieniu art. 4241 k.p.c. w zw. z art. 4171 § 2 k.c. – to orzeczenie, które jest sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami i z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo zostało wydane w wyniku szczególnie rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa, które jest oczywiste i nie wymaga głębszej analizy prawniczej. Takie definiowanie pojęcia „wyroku niezgodnego z prawem” wynika ze specyfiki władzy sądowniczej oraz konieczności wypracowania autonomicznej definicji bezprawności jako przesłanki odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną orzeczeniem sądowym. Nie jest natomiast niezgodne z prawem orzeczenie stanowiące rezultat przyjęcia jednej z dopuszczalnych interpretacji przepisów. Skarga ta nie służy eliminowaniu wszelkich możliwych błędów wykładni lub stosowania prawa, które mogłyby uzasadniać zmianę orzeczenia w toku instancji (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 21 maja 2009 r., V CNP 1/09, OSNC 2010, nr 3, poz. 44, z 24 lutego 2010 r., III CNP 26/09, z 18 listopada 2022 r., I CNP 89/22). Oczywista bezzasadność skargi zachodzi natomiast wtedy, gdy już z jej treści wynika, bez potrzeby prowadzenia pogłębionej analizy i jurydycznych dociekań, że nie może ona zostać uwzględniona. Podobnie jak w przypadku skargi kasacyjnej, podstawą skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie mogą być zarzuty dotyczące oceny dowodów lub ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia (art. 4244 zdanie drugie k.p.c.). Nieskuteczne pozostają zatem również te zarzuty, które formalnie odwołują się do naruszenia prawa materialnego lub procesowego, w rzeczywistości zmierzając do podważenia dokonanej przez sąd oceny materiału dowodowego lub przyjętych ustaleń faktycznych. Podniesione w skardze zarzuty nie uzasadniają wniosku, że wskazane w niej naruszenia prawa materialnego lub procesowego miały charakter kwalifikowany, uzasadniający przyjęcie, iż zaskarżony wyrok jest niezgodny z prawem w rozumieniu art. 4241 k.p.c. Skarga nie wskazuje na takie uchybienia, które prima I CNP 10/24 5 facie świadczyłyby o oczywistej wadliwości zaskarżonego rozstrzygnięcia przez pryzmat powołanych podstaw skargi. Skarżący upatrują niezgodności z prawem zaskarżonego wyroku przede wszystkim w przyjęciu przez Sąd Okręgowy, że informacja przekazana przez pozwanego ubezpieczyciela dotycząca możliwości zorganizowania najmu pojazdu zastępczego stanowiła wystarczającą propozycję skorzystania z takiego pojazdu, a także w uznaniu, że koszty najmu poniesione według stawki wyższej od wskazanej przez ubezpieczyciela nie były w okolicznościach sprawy celowe i ekonomicznie uzasadnione. Istota stanowiska skarżących sprowadza się zatem do kwestionowania przyjętej przez Sąd Okręgowy oceny skutków przedstawionej przez ubezpieczyciela propozycji zorganizowania najmu pojazdu zastępczego oraz do podważania wniosku, że powodowie nie wykazali szczególnych okoliczności uzasadniających ponoszenie kosztów najmu według stawki wyższej niż uwzględniona przez ten Sąd. W istocie argumentacja skargi zmierza więc przede wszystkim do zakwestionowania oceny materiału dowodowego oraz ustaleń faktycznych przyjętych przez Sąd Okręgowy, co pozostaje w sprzeczności z wynikającym z art. 4244 zdanie drugie k.p.c. zakazem opierania skargi na zarzutach dotyczących ustalenia faktów lub oceny dowodów, a nie do wykazania kwalifikowanego naruszenia prawa. Należy zauważyć, że zagadnienie wpływu propozycji najmu pojazdu zastępczego przedstawianej przez ubezpieczyciela na zakres należnego odszkodowania było przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego, w tym uchwały z 24 sierpnia 2017 r., III CZP 20/17 (OSNC 2018, nr 6, poz. 56). W uchwale tej przyjęto, że wydatki poniesione przez poszkodowanego na najem pojazdu zastępczego, przekraczające koszty zaproponowanego przez ubezpieczyciela skorzystania z takiego pojazdu, podlegają kompensacji tylko wtedy, gdy ich poniesienie było celowe i ekonomicznie uzasadnione. Stanowisko to zostało oparte na założeniu, że obowiązek odszkodowawczy nie obejmuje wszystkich wydatków pozostających w związku przyczynowym ze szkodą, lecz jedynie wydatki konieczne i ekonomicznie uzasadnione, przy uwzględnieniu spoczywającego na poszkodowanym obowiązku zapobiegania zwiększeniu szkody. Stanowisko to znajduje również potwierdzenie w późniejszym orzecznictwie Sądu Najwyższego wydanym na tle skarg o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnych orzeczeń dotyczących I CNP 10/24 6 kosztów najmu pojazdu zastępczego, w których podkreślano zarówno obowiązek minimalizacji szkody przez poszkodowanego, jak i konieczność wykazania szczególnych okoliczności uzasadniających poniesienie kosztów przekraczających poziom wynikający z propozycji ubezpieczyciela (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 18 czerwca 2025 r., I CNP 13/24, z 23 września 2025 r., I CNP 42/24, oraz z 30 maja 2023 r., I CNP 177/22). Sąd Okręgowy oparł swoje rozstrzygnięcie na stanowisku przyjętym w tej uchwale. Już z tej przyczyny trudno przypisać zaskarżonemu wyrokowi cechy kwalifikowanej i oczywistej niezgodności z prawem. Sąd Okręgowy ustalił, że pozwany poinformował poszkodowanego o możliwości zorganizowania pojazdu zastępczego oraz wskazał warunki skorzystania z tej możliwości. Jednocześnie przyjął, że powodowie nie wykazali szczególnych okoliczności uzasadniających ponoszenie kosztów najmu według wyższej stawki. Ocena ta została oparta na materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie i stanowiła rezultat wykładni przepisów odnoszących się do obowiązku minimalizacji szkody oraz współdziałania wierzyciela przy wykonywaniu zobowiązania odszkodowawczego. Wbrew twierdzeniom skargi, Sąd Okręgowy nie zakwestionował zasadności korzystania przez poszkodowanego z pojazdu zastępczego ani nie podważył przyjętego przez Sąd pierwszej instancji okresu najmu wynoszącego 106 dni. Przeciwnie, zaakceptował ustalenia Sądu Rejonowego w tym zakresie. Zmiana wyroku dotyczyła wyłącznie wysokości stawki przyjętej za podstawę obliczenia odszkodowania, czego konsekwencją było obniżenie zasądzonego świadczenia do kwoty 8 996,22 zł. Już z tego względu argumentacja odnosząca się do przebiegu postępowania likwidacyjnego oraz długości uzasadnionego najmu pozostaje w znacznej mierze poza istotą rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego. Nie mogą odnieść skutku również zarzuty dotyczące opinii biegłego. Sąd Okręgowy nie odrzucił ustaleń wymagających wiadomości specjalnych, lecz dokonał własnej oceny prawnej skutków ustalonego stanu faktycznego. Kwestia zakresu obowiązku minimalizacji szkody, znaczenia propozycji przedstawionej przez ubezpieczyciela oraz wpływu tych okoliczności na zakres należnego odszkodowania należy do sfery stosowania prawa przez sąd, a nie do wiadomości specjalnych biegłego. Podnoszone w skardze argumenty dotyczące warunków najmu stosowanych przez podmioty współpracujące z I CNP 10/24 7 ubezpieczycielem, konieczności ponoszenia dodatkowych opłat, rzeczywistego charakteru przedstawionej propozycji najmu czy też przebiegu postępowania likwidacyjnego stanowią w istocie polemikę z oceną materiału dowodowego i ustaleniami przyjętymi przez Sąd Okręgowy. W rezultacie argumentacja skargi zmierza do ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy i przedstawia alternatywną ocenę skutków prawnych ustalonego stanu faktycznego. Tego rodzaju argumentacja jest charakterystyczna dla środków służących kontroli instancyjnej orzeczenia, nie stanowi natomiast podstawy do przyjęcia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Skarżący nie wykazali, aby zaskarżony wyrok pozostawał w oczywistej sprzeczności z obowiązującymi przepisami prawa lub prezentował wykładnię niemożliwą do pogodzenia z utrwalonym kierunkiem orzecznictwa. Nie zachodzi zatem kwalifikowana, oczywista i elementarna niezgodność z prawem, o której mowa w art. 4241 § 1 k.p.c. Z tych względów na podstawie art. 4249 k.p.c. należało odmówić przyjęcia skargi do rozpoznania w pozostałej części. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 108 § 1 k.p.c., obciążając nimi – na podstawie art. 98 § 1 w zw. z art. 99, art. 391 § 1, art. 39821 i art. 42412 k.p.c. – F.S. i P.Ł., którzy przegrali postępowanie skargowe. (A.G.) [a.ł]