I CNP 47/14

Sygn. akt I CNP 47/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 października 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk SSN Antoni Górski (sprawozdawca) w sprawie skargi M. K. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 11 lutego 2014 r., sygn. akt […], wydanego w sprawie z powództwa A. T. przeciwko M. K. o zachowek, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 29 października 2015 r., stwierdza niezgodność z prawem prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 11 lutego 2014 r. sygn. akt […] w części dotyczącej zasądzonych odsetek w punkcie 1-szym tego orzeczenia; znosi wzajemnie między stronami koszty postępowania wywołanego skargą. 2 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 13 lipca 2010 r. Sąd Okręgowy w W. oddalił powództwo o zachowek wytoczone przez A. T. przeciwko M. K. Na skutek apelacji wniesionej przez powódkę, Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 21 czerwca 2011 r. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania. W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd I instancji nie przeprowadził wystarczających ustaleń faktycznych w zakresie darowizn w postaci mieszkań przypadającym trzem spadkobiercom ustawowym, a także dokonał błędnych wyliczeń z zakresie obliczenia wartości masy spadkowej. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 27 marca 2013 r. oddalił powództwo i orzekł o kosztach postępowania. Po rozpoznaniu apelacji powódki od tego rozstrzygnięcia, wyrokiem z dnia 11 lutego 2014 r. Sąd Apelacyjny zmienił je w ten tylko sposób, że zasądził na rzecz A. T. od M.K. kwotę 26 448,88 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 3 stycznia 2007 r. do dnia zapłaty, oddalił apelację w pozostałym zakresie i orzekł o kosztach postępowania. W ocenie Sądu Okręgowego, powódce jako osobie trwale niezdolnej do pracy należy się zachowek stanowiący 2/3 przypadającego jej udziału spadkowego. Zgodnie z dyspozycją art. 996 k.c. Sąd Okręgowy zaliczył na poczet zachowku darowizny dokonane na rzecz powódki, tj. środki finansowe na zakup mieszkania przy ul. A. w W. w kwocie 179 282 zł, a także darowiznę w postaci mieszkania przy ul. N. w kwocie 250 000 zł. Mieszkanie przy ul. N. zostało następnie zbyte przez powódkę w drodze umowy sprzedaży siostrze – E. G. Wartość należnego zachowku wynosi 375 730,88 zł, a ponieważ przewyższa ją wartość otrzymanych przez powódkę darowizn, sąd oddalił powództwo jako niezasadne. Sąd Okręgowy dostrzegł jednocześnie, że stanowisko powódki co do charakteru tej czynności było niespójne – raz twierdziła, że była to transakcja bezgotówkowa na polecenie matki, a innym razem wskazywała, że pozyskane z tej transakcji środki w kwocie 80 000 zł posłużyły jej na zakup mieszkania przy ul. A. Sąd Okręgowy ostatecznie doszedł do przekonania, że gotówkowy bądź bezgotówkowy charakter zbycia nieruchomości przy ul. N. pozostaje nieistotny z punktu widzenia zaliczenia tego składnika majątkowego jako darowizny na poczet zachowku należnego powódce. 3 Powyższej oceny nie podzielił Sąd Apelacyjny, przyjmując, że jedynie kwota 99 282 zł (a nie 179 282 zł) stanowiła darowiznę z majątku spadkodawczyni na rzecz powódki. Sąd Apelacyjny przyjął, że lokal przy ul. N. został zakupiony bezgotówkowo z funduszy ze spadku i rozliczony z zakupem mieszkania przy ul. A. W ocenie Sądu Apelacyjnego, na rzecz E. G. dokonano darowizny w kwocie 80 000 zł, a na rzecz powódki w kwocie 99 282 zł. Sąd Apelacyjny wskazał następnie, że od ustalonej przez Sąd Okręgowy wysokości zachowku (375 730,88 zł) należnego powódce, trzeba odliczyć wartość dokonanych na jej rzecz darowizn w kwocie 250 000 zł i 99 282 zł. W konkluzji Sąd Apelacyjny stwierdził, że należny powódce zachowek po odliczeniu kwot darowizn wynosi 26 448,88 zł. Powódka wniosła o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 11 lutego 2014 r., opierając skargę na podstawie naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego: art. 378 § 1 k.p.c., art. 455 k.c., art. 476 k.c. i art. 966 k.c. Wskazała także, że są to przepisy prawa, z którymi zaskarżony wyrok jest niezgodny. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Niezasadny jest zarzut, że skarżone orzeczenia zapadło z naruszeniem art. 996 k.c. Z uzasadnienia tego zarzutu wynika, że w istocie opiera się on na zakwestionowaniu ustaleń Sądu co do rozdysponowania ceny uzyskanej ze sprzedaży mieszkania przy ul. A. w W. w kwocie 179.282 zł. Stosownie jednak do art. 4244 zdanie drugie k.p.c. podstawą skargi o stwierdzenie niezgodności prawomocnego orzeczenia z prawem nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów, stąd też w tej części skarga jest bezpodstawna. Zasadny natomiast okazał się zarzut sprzeczności skarżonego wyroku z art. 378 § 1 k.p.c. Strona powodowa, reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, oznaczyła w apelacji wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę 212. 782 zł i we wniosku apelacyjnym wniosła o zasądzenie tej kwoty od pozwanej. W samej treści tego żądania ani w uzasadnieniu apelacji nic nie wspominała o zasądzeniu odsetek. W tej sytuacji zasądzenie przez Sąd Apelacyjny w wyroku reformatoryjnym od pozwanej na rzecz powódki kwoty 26.448,88 zł z odsetkami nastąpiło z oczywistym naruszeniem art. 378 § 1 k.p.c. w części dotyczącej zasądzenia odsetek, gdyż stanowiło to przekroczenie granic zaskarżenia, do czego 4 nie było podstawy prawnej, a co odbyło się ze szkodą pozwanej. W tym zakresie wyrok ten jest sprzeczny z tym przepisem prawa, co uzasadniało uwzględnienie skargi w tej części (art. 42411 § 2 k.p.c.) eb