I CNP 54/23

I CNP 54/23 POSTANOWIENIE 4 września 2025 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Dariusz Pawłyszcze na posiedzeniu niejawnym 4 września 2025 r. w Warszawie w sprawie ze skargi M.J. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z 28 października 2022 r., XIX Ga 1202/20, wydanego w sprawie z powództwa M.J. przeciwko P. S.A. w W. i Z.K. o zapłatę, odrzuca skargę. (G.G.) UZASADNIENIE Wyrokiem z 24 października 2019 r., VI GC 1865/17, Sąd Rejonowy w Tychach oddalił powództwo poszkodowanego przeciwko posiadaczowi samochodu i jego ubezpieczycielowi o naprawienie szkody w wysokości 5000 zł. Wyrokiem, którego dotyczy skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem, Sąd Okręgowy w Katowicach oddalił apelację powoda. Sąd drugiej instancji ustalił, że powód używał leasingowanego samochodu, uszkodzonego w wypadku komunikacyjnym. Ubezpieczyciel sprawcy zapłacił finansującemu 10 280,97 zł tytułem kosztów naprawy samochodu. Sąd ten uznał, że w majątku powoda nie powstała szkoda na skutek tego, że samochód po naprawie ma niższą wartość zbywczą od samochodu przed naprawą. I CNP 54/23 2 Taka szkoda może powstać tylko w majątku właściciela naprawionego samochodu, a właścicielem był finansujący. Powód wniósł o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku sądu odwoławczego w całości, zarzucając naruszenie: 1. art. 415 k.c. przez przyjęcie, że uprawnionym do uzyskania odszkodowania jest wyłącznie właściciel rzeczy; 2. art. 379 pkt 4 k.p.c., art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przez wydanie wyroku przez osobę wadliwie, a w konsekwencji bezskutecznie powołaną na urząd sędziego. Jako szkodę spowodowaną przez wydanie wyroku skarżący wskazał pozbawienie go prawa do dochodzonego odszkodowania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji nie jest substytutem skargi kasacyjnej w sprawach, w których skarga nie przysługuje. Gdyby szkoda, o której mowa w art. 4241 § 1 k.p.c., polegała na niemożności egzekwowania prawomocnie oddalonego roszczenia, skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia oddalającego to roszczenie (czy też oddalającego apelację od oddalenia roszczenia) nie różniłaby się od skargi kasacyjnej. Różnica tkwiłaby tylko w sformułowaniu i skutkach wyroku Sądu Najwyższego uwzględniającego skargę. Wyrok stwierdzający niezgodność z prawem zaskarżonego orzeczenia sądu powszechnego nie uchyla tego orzeczenia, lecz byłby on podstawą do żądania od Skarbu Państwa odszkodowania o wartości roszczenia, które zostało prawomocnie oddalone. Sąd Najwyższy nie dostrzega żadnych racji dla istnienia skargi, przysługującej w przypadku nieprzysługiwania skargi kasacyjnej, przerzucającej w istocie realizację roszczenia powoda z pozwanego na Skarb Państwa. Gdyby szkoda mogła wynikać z samego przegrania procesu o roszczenie, ustawodawca po prostu rozszerzyłby dopuszczalność skargi kasacyjnej. I CNP 54/23 3 Artykuł 4241 § 1 k.p.c. stanowi o szkodzie wyrządzonej przez wydanie prawomocnego wyroku (art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c. mówi o szkodzie spowodowanej przez wydanie wyroku). Tymczasem wyrok oddalający powództwo o świadczenie nie powoduje szkody. Wierzyciel przed wydaniem wyroku nie miał tytułu egzekucyjnego i po wydaniu wyroku nadal go nie ma, więc samo wydanie prawomocnego wyroku nie wyrządziło wierzycielowi szkody. Jego sytuacja zmieniła się tylko o tyle, że nie może ponownie wnieść pozwu o to samo roszczenie (art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.). Utrata nadziei na uzyskanie tytułu egzekucyjnego nie jest szkodą, a przynajmniej nie jest szkodą równą wysokości dochodzonej wierzytelności. Niekiedy dalsze skutki wynikają z powagi rzeczy osądzonej prawomocnego wyroku (art. 366 k.p.c.), np. wyrok oddalający powództwo o świadczenie pieniężne jest przeszkodą do uwzględnienia zarzutu potrącenia podniesionego w późniejszym procesie między tymi samymi stronami, lecz w przeciwnych rolach procesowych. W takim przypadku, tj. wpływu zaskarżonego wyroku na przyszłe rozstrzygnięcia na mocy art. 366 k.p.c., szkoda powstaje z chwilą przegrania następnego procesu (np. na skutek oddalenia zarzutu potrącenia) i rzeczywiście spowodowana jest przez wydanie wcześniejszego wyroku oddalającego powództwo o roszczenie przedstawione do potrącenia. Można także rozważać, czy wyrok pozbawiający wykonalności tytuł egzekucyjny wyrządza szkodę w rozumieniu art. 4241 § 1 k.p.c. (pozbawia on wierzyciela tytułu egzekucyjnego, aczkolwiek szkoda powstaje przez samo wydanie wyroku, a niekiedy wymaga się, aby szkoda powstała po wydaniu wyroku – np. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 grudnia 2006 r., III CNP 57/06). Wymóg, aby szkoda nie polegała na samym przegraniu procesu, nie jest aksjologicznie sprzeczny z art. 4246 § 1 k.p.c., ograniczającym termin do wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem do dwóch lat od uprawomocnienia się zaskarżonego wyroku. Sąd Najwyższy w wielu orzeczeniach wskazywał, że warunkiem dopuszczalności skargi jest wystąpienie rzeczywistej szkody, a nie szkody potencjalnej, możliwej do wystąpienia w przyszłości (np. postanowienia z 11 stycznia 2006 r., II CNP 13/05, z 12 marca 2015 r., II CNP 54/14). Ustawodawca uznał, że w przypadku wystąpienia szkody po ponad dwóch latach I CNP 54/23 4 od uprawomocnienia się orzeczenia, będącego źródłem tej szkody, nie musi istnieć efektywna ścieżka do uzyskania odszkodowania od Skarbu Państwa. Za niemożnością uznania samego przegrania procesu, o świadczenie za źródło szkody w rozumieniu art. 4241 § 1 k.p.c., przemawia treść art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c., wymagającego uprawdopodobnienia szkody. Gdyby szkoda miała zostać wyrządzona samym oddaleniem powództwa, wymóg jej uprawdopodobnienia byłby zbędny (o tym, że szkodą nie może być samo przegranie procesu o świadczenie, zob. postanowienie SN z 14 stycznia 2025 r., I CNP 9/24, i powołane tam orzeczenia). Ponieważ skarżący nie wskazał szkody, o której mowa w art. 4241 § 1 i art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c., skarga podlega odrzuceniu na podstawie art. 4248 § 1 k.p.c. Skarżący wniósł o wyłączenie sędziego, który wydał niniejsze postanowienie, wyłącznie ze względu na powołanie przez – jak to określił skarżący – polityczną KRS. Pomijając już nieścisłość w postaci przypisania KRS kompetencji do powoływania sędziów (powołuje Prezydent RP na wniosek KRS), to wniosek o wyłączenie sędziego, oparty wyłącznie na okolicznościach towarzyszących powołaniu tego sędziego, nie wywołuje skutków prawnych; w takiej sytuacji stosuje się per analogiam art. 531 § 2 i 3 k.p.c. (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 10 października 2024 r., III CZP 44/23), czyli pozostawia się wniosek w aktach sprawy bez żadnych dalszych czynności. Uchwała z 10 października 2024 r. ma moc zasady prawnej i wiąże każdego sędziego Sądu Najwyższego (art. 88 u.s.n.). Dlatego wnioskowi o wyłączenie nie został nadany bieg. Po uzasadnieniu wniosku o wyłączenie skarżący zamieścił wniosek o treści: „Dopiero w razie negatywnego rozpoznania wniosku o wyłącznie strona wnosi w drugiej kolejności o przeprowadzenie testu niezawisłości i bezstronności w trybie Art. 42 § 3 ustawy p. o u.s.p.” Przy tym powołanie art. 42 § 3 u.s.p. (skarżący zapewne miał na myśli art. 42a) zamiast art. 29 § 5 u.s.n. nie było pomyłką. W uzasadnieniu skarżący podnosi, że skład sądu do rozpoznania testu powinien zostać wyznaczony zgodnie z § 1-3 rozp. Min. Sprawiedl. z dnia 6 lutego 2024 r. zmieniającego rozporządzenie – Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz.U. poz. 149). Tymczasem akt ten, jak jego sam tytuł wskazuje, nie stosuje się I CNP 54/23 5 w Sądzie Najwyższym. Dalej skarżący wnosi o wyłączenie od orzekania sędziów delegowanych, w szczególności z sądów niższej instancji, co także może dotyczyć tylko sądu powszechnego. Wniosek o test niewątpliwie nie został skierowany do Sądy Najwyższego, sprawia wrażenie omyłkowo skopiowanego z innego pisma. Dlatego też nie został nadany mu bieg bez rozważania, czy wniosek o test może w ogóle być wnioskiem ewentualnym. (G.G.) [SOP]