I CR 116/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Ignatowicz. Sędziowie: A. Gola, W. Kuryłowicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Przedsiębiorstwa Budownictwa Miejskiego w W. przeciwko Towarzystwu Społeczno-Kulturalnemu Żydów w P. o 1.606.308 zł, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z dnia 18 grudnia 1967 r.,uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu dla m.st. Warszawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneW wykonaniu umowy o roboty budowlano-montażowe z dnia 1.X.1964 r. pozwane Towarzystwo nie dostarczyło powodowi w uzgodnionych między stronami terminach dokumentacji projektowo-kosztorysowej i złożyło ją w terminach późniejszych.Na tej podstawie powód wystąpił o zasądzenie tytułem umownego odszkodowania (kar umownych) kwoty 1.606.338 zł, powołując się na postanowienie §§ 59 i 61 ogólnych zasad umów o roboty budowlano-montażowe (M.P. z 1958 r. Nr 32, poz. 186).Sąd Wojewódzki oddalił powództwo, jako przedwczesne, gdyż "budowa nie jest jeszcze zakończona i powód ze swej strony nie dotrzymał umówionych terminów zakończenia budowy, za co należą się - na podstawie tych samych przepisów - kary umowne pozwanemu Towarzystwu". Wprawdzie - według dokonanych ustaleń - umówione terminy dostarczenia dokumentacji istotnie nie zostały zachowane, a trudności w zachowaniu tych terminów nie mogą zwolnić pozwanego od odpowiedzialności za zwłokę (jakkolwiek wykonawca nie poniósł przez to żadnej szkody, co może uzasadniać - zdaniem orzekającego Sądu - ewentualnie zmniejszenie odszkodowania), jednakże skoro "inwestycja nie jest jeszcze zakończona", to żądanie odszkodowania umownego nie może być obecnie - w świetle przepisów zarządzenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 29.XII.1959 r. w sprawie zasad ustalania wynagrodzeń i dokonywania rozliczeń za roboty budowlano-montażowe wykonywane przez przedsiębiorstwa państwowe (M.P. z 1960 r. Nr 7, poz. 34) - uwzględnione.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję powoda kwestionującego zajęte w zaskarżonym wyroku stanowisko, Sąd Najwyższy zważył, co następuje.1Niezachowanie przez pozwanego umownych terminów dostarczenia dokumentacji wkłada na niego - stosownie do wiążących strony postanowień ogólnych zasad umów o roboty budowlano-montażowe (M.P. z 1958 r. Nr 32, poz. 186) - obowiązek zapłaty umownego odszkodowania (§ 58 pkt 2 i § 59 pkt 1 cyt. zasad). Zasady tych umów, zgodnie przez obie strony przyjęte, będą miały zastosowanie w zakresie umownego odszkodowania (chyba że strony postanowią inaczej) do każdego przewidzianego w powołanych zasadach wypadku nienależytego wykonania zawartej wieloletniej umowy. Obowiązku zapłaty umownego odszkodowania cytowane zasady nie przewidują w dwóch wypadkach:agdy zwłokę spowodował sam uprawniony do żądania odszkodowania (§ 57 pkt 4) orazagdy niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania jest wynikiem wypadku losowego lub siły wyższej (§ 57 pkt 5). Pozwany powoływał się w sprawie na fakt siły wyższej.1Rozliczenia z tytułu umownego odszkodowania strony przeprowadzają odrębnymi fakturami (§ 10 pkt 1 i 2 cyt. zarządzenia) zależnie od "zakończenia inwestycji", tj. wykonania zaprojektowanego obiektu budowlanego. Żadne z postanowień umowy lub zarządzenia nie uzależnia dochodzenia roszczeń z tytułu kar umownych od uprzedniego rozliczenia obiektu lub jego zakończenia. Wynika to również z unormowania obowiązku zapłaty umownego odszkodowania w ogólnych zasadach umów, m.in. z mającego zastosowanie w sprawie § 59 pkt 1, zgodnie z którym zamawiający płaci wykonawcy odszkodowanie za niedoręczenie w terminie całości lub części projektu i kosztorysu.Nie wyłącza możliwości dochodzenia umownego odszkodowania ewentualny obowiązek również drugiej strony dotyczący zapłaty takiego odszkodowania. Może ono być dochodzone zarówno w drodze odrębnego powództwa (także wzajemnego), jak i w drodze zarzutu potrącenia. Obowiązek dochodzenia zapłaty kar umownych przez jednostkę gospodarki uspołecznionej jest uzasadniony samym charakterem kary konwencjonalnej oraz względami umownej dyscypliny i powstaje wtedy, gdy zachodzi sytuacja przewidziana w umowie dla powstania tego obowiązku.Z przytoczonych względów należało, wobec nietrafności stanowiska Sądu orzekającego co do przedwczesności powództwa oraz wobec niezbędności właściwych ustaleń ze względu na zarzuty pozwanego, orzec jak w sentencji (art. 388 § 1 w zw. i art. 368 pkt 1 k.p.c.).