I CR 118/67

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 1967 r. sprawy z powództwa Jana Z. przeciwko Rzemieślniczej Spółdzielni Zaopatrzenia i Zbytu w K. o 167 125 zł na skutek rewizji obu stron od wyroku! Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 26 października 1966 r. - uchylił zaskarżony wyrok w części zasądzającej i oddalającej powództwo o zapłatę dalszych) 56 842 zł z odsetkami, i we wskazanym zakresie prze-, kazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Szczecinie do; ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowód utrzymuje, że był członkiem pozwanej Spółdzielni i na jej zlecenie wykonał roboty remontowo-budowlane w obiektach Uzdrowiska K., mianowicie w budynku "G" i w dwóch kotłowniach, nie otrzymał jednak pełnej wartości wykonanych robót. Dochodził więc od Spółdzielni reszty należności w kwocie 167 125 zł.Według ustaleń Sądu Wojewódzkiego, wartość robót wykonanych przez powoda dla Uzdrowiska wyraża się sumą (przy uwzględnieniu innych bezspornych należności powoda za roboty w Uzdrowisku i po potrąceniu 6°/» od wartości wszystkich robót na rzecz Spółdzielni) 371 643 zł, a powód otrzymał od Spółdzielni kwotę 334 028 zł. Sąd Wojewódzki zasądził przeto na rzecz powoda resztę należności w wysokości 37 615 zł.Wyrok ten powód zaskarża w części oddalającej powództwo o dalsze 56 842 zł, a Spółdzielnia - w części uwzględniającej roszczenie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Powód był członkiem pozwanej rzemieślniczej Spółdzielni. Nie powód zatem, lecz Spółdzielnia zawarła z inwestorem, którym było Uzdrowisko, umowę o roboty remontowo-budowlane. Stąd powodowi nie przysługuje roszczenie względem Uzdrowiska, a względem Spółdzielni - roszczenie o przelanie na jego rzecz sumy, którą Uzdrowisko przekazało Spółdzielni za jego roboty, zmniejszone o 6% na rzecz Spółdzielni, chociażby w rzeczywistości wartość robót powoda była wyższa od sumy przekazanej Spółdzielni.Świadek O. zeznał, że na mocy orzeczenia komisji arbitrażowej Uzdrowisko przekazało Spółdzielni sumę około 270 000 zł za roboty członków Spółdzielni, głównie powoda. Skoro jednak według nie kwestionowanego bilansu Spółdzielni, przelała ona za roboty na rzecz samego powoda sumę 334 028 zł, to wypływałby z tego wniosek, że przedmiotem orzeczenia komisji arbitrażowej była nadwyżka należności za roboty ponad m.in. sumę 334 028 zł. Wspomniany wniosek pozostawałby w zgodności z protokołem Najwyższej Izby Kontroli, stosownie do którego Uzdrowisko wydatkowało na remont budynku "G" 227 543 zł 33 gr, a na remont kotłowni - 224 317 zł. Gdyby więc na mocy orzeczenia komisji arbitrażowej Uzdrowisko przekazało Spółdzielni za roboty powoda co najmniej surmę 94 457, zł zwiększoną o 6%, to w tej przekazanej sumie znajdowałoby i pokrycie roszczenia powoda o przekazanie na jego rzecz 94 457 zł (37 615 zł plus 56 842 zł). Skoro zaś Spółdzielnia nie zachowała orzeczenia komisji arbitrażowej, na niej spoczywa ciężar udowodnienia, że na jego podstawie została jej przekazana bądź suma niższa od wymienionej, bądź nawet - wyższa, ale za roboty innych jej członków.Przy wskazanym rozkładzie ciężaru dowodów należałoby jednak mieć na względzie, iż domniemanie faktyczne przemawia za tym, że Uzdrowisko przekazałoby Spółdzielni należność jedynie za te pozycje robót powoda, których nie skreśliło, wobec czego nie przekazałoby należności za pozycje skreślone, także za te, co do których biegły wypowiedział się, że skreślenie było wadliwe. Gdyby to domniemanie faktyczne nie zostało obalone z kolei przez powoda, to ponieważ Spółdzielni nie byłyby przekazane kwoty z wadliwych skreśleń, na rozważonej podstawie powód nie mógłby się domagać ich przelania na swoją rzecz.Jednakże roszczenie powoda nie może mieć oparcia jeszcze w dalszej podstawie. Otóż obowiązki i prawa stron określa przede wszystkim statut i umowa wewnętrzna. Gdyby powód wypełnił swe obowiązki wynikające z tych źródeł, to Spółdzielnia jako strona umowy zawartej z Uzdrowiskiem w imieniu własnym, ale w interesie powoda byłaby obowiązana ustalić termin odbioru robót i bądź sama, bądź przez powoda sprawdzić zasadność dokonywanych przez Uzdrowisko skreśleń pozycji robót powoda. Również w toku postępowania przed komisją arbitrażową Spółdzielnia miałaby obowiązek sprawdzenia zasadności wspomnianych skreśleń. Gdyby przeto wskutek zawinionej bezczynności Spółdzielni Uzdrowisko wadliwie skreśliło niektóre pozycje robót powoda, to chociaż należność za te pozycje robót nie zostałaby Spółdzielni przekazana, powód mógłby dochodzić od niej ich równowartości.Niezależnie od tego, co powiedziano, Sąd Wojewódzki - skoro uwzględnił powództwo do wysokości 37 615 zł - nie mógł pominąć dowodów, o które Spółdzielnia wnosiła. Nie mógł również podzielić opinii biegłego, gdy tenże nie ustosunkował się do zarzutu Spółdzielni co do materiałów z odzysku.W konsekwencji wyrok w części zasądzającej musi ulec uchyleniu.Uwzględnienie roszczenia powoda zarówno co do 37 615 zł, jak i dalszej sumy 56 842 zł mogłoby nastąpić jedynie wtedy, kiedy zachodziłyby wyżej wskazane warunki. W szczególności domniemanie faktyczne przemawiałoby za tym, że Uzdrowisko przekazałoby Spółdzielni należność za te pozycje robót powoda, które dopiero biegły zakwestionował.Powód wnosił o dowód z przesłuchania stron, a w okolicznościach sprawy Sąd Wojewódzki powinien był przeprowadzić ten dowód. Gdyby tak postąpił, to skoro powód zapowiedział przedstawienie zarzutów do opinii biegłego i dla ich opracowania otrzymał dokumenty źródłowe - nie dałoby się wykluczyć, że na termin przesłuchania stron powód przedłożyłby swoje wyjaśnienia do opinii biegłego. Wtedy mogłaby zajść potrzeba przeprowadzenia dalszych dowodów (np. na okoliczność wymienioną w wyjaśnieniach powoda mieszczących się w osobnej teczce) oraz dodatkowej opinii dotychczasowego lub innego biegłego (np. na okoliczność, o której mowa w tych wyjaśnieniach).Również zatem w części oddalającej powództwa o zasądzenie dalszych 56 842 zł zaskarżony wyrok nie może być utrzymany w mocy.