I CR 124/86

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 3 września 1986 r. sprawy z powództwa Andrzeja M. przeciwko Przedsiębiorstwu Handlowo Usługowemu "J." w W. i Skarbowi Państwa - Urząd Probierczy w W. o zapłatę 267 000 zł na skutek rewizji pozwanego Skarbu Państwa od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 23 stycznia 1986 r. I C 1331/84 uchylił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo i orzekającej o kosztach procesu w stosunku do pozwanego Skarbu Państwa (pkt 1) i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w Warszawie do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach instancji rewizyjnej.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z 23 stycznia 1986 r. Sąd Wojewódzki w Warszawie zasądził od pozwanego Skarbu Państwa - Urzędu Probierczego w W. na rzecz powoda kwotę 267 000 zł z odsetkami i kosztami procesu, umarzając postępowanie w stosunku do pozwanego Przedsiębiorstwa "J." i obciążając powoda kosztami procesu na rzecz tego Przedsiębiorstwa. W uzasadnieniu wyroku Sąd Wojewódzki ustalił, że powód kupił w dniu 10. III. 1982 r. w sklepie PHU "J." w W. bransoletę złotą o wadze 67,6 g za kwotę 270 400 zł.Ponieważ bransoleta była dla jego żony za duża i spadała jej z ręki, w lipcu 1983 r. oddał bransoletę złotnikowi G. w W. do zmniejszenia. G. zmniejszył bransoletę przez odjęcie dwóch kółek i elementu łączącego, po czym bransoletę oddał powodowi. Przy przecinaniu kółek bransolety zauważył we wnętrzu rdzenie z obcego metalu - miedzi i o tym powiadomił żonę powoda.Powód złożył w dniu 20. VII. 1983 r. reklamację w PHU "J.", które przekazało ją do Urzędu Probierczego w W. i wskazało nazwisko i adres komitenta Andrzeja K. Bransoletę powód złożył w dniu 1 VII 1983 r. w Urzędzie Probierczym w W., który z kolei pismem z 4. VIII. 1983 r. skierował doniesienie do Prokuratury, do którego dołączył ekspertyzę z tej samej daty. Z ekspertyzy wynika, że bransoleta jest wykonana z elementów kołowych i owalnych; posiada zamek w postaci kółka sprężynowego. Elementy owalne, zaczep do kółka sprężynowego oraz kółko sprężynowe są wykonane ze złota próby 0,750. Elementy kołowe zaś w warstwie zewnętrznej o grubości około 0,3 mm wykonane są ze złota próby 0,750. W środku znajduje się drut miedziany przylutowany do zewnętrznej strony elementów kołowych.Miedź jest ukryta w sposób nie pozwalający na stwierdzenie jej obecności bez przecięcia ogniwa. Sposób umieszczenia drutu przy równoczesnym braku spawu wzdłuż ogniw kołowych oraz nawiercone otwory w niektórych ogniwach sugerują kształt tych ogniw jako "dętych". Na kółeczku końcowym są wybite cechy probiercze typ 7 i 12 Urzędu Probierczego w W. Na kółeczku sprężynowym oraz na plakietce przylutowanej do wewnętrznej części jednego z ogniw owalnych znajdują się oznaczenia cyfrowe "750". Ponadto na kółeczku sprężynowym znajdują się litery "AR" i cyfra "1", a na plakietce litera "AR" i nieczytelne dwa znaki. Jednakże postanowieniem z 24. III. 1984 r. odmówiono wszczęcia postępowania przygotowawczego o oddanie przez Andrzeja K. do komisu sfałszowanej bransoletki. Andrzej K. otrzymał tę bransoletę przed kilkoma laty od swej teściowej i dopiero, gdy zamierzał sprzedać, oddał ją do Urzędu Probierczego w W. do sprawdzenia i ocechowania. Urząd Probierczy uznał ją za złotą i ocechował.Sąd Wojewódzki dalej ustalił, iż bransoletka kupiona przez powoda jest tą, którą Andrzej K. oddał do ocechowania i sprzedaży. Jest ona produkcji włoskiej. Na podstawie opinii biegłego Sąd ustalił, że jest możliwe wykwaszenie miedzi w kwasach chemicznych, ale to może spowodować kruchość złota i osłabić bransoletę, wskutek czego stanowiłaby ona tylko złom o wartości 267 000 zł. Istnienie cechy zamieszczonej przez Urząd Probierczy na końcowym elemencie może nasuwać podejrzenie co do dospawania elementu, na którym jest cecha, do innej bransolety niż badanej przez tenże Urząd.Sąd Wojewódzki uznał, że odpowiedzialność pozwanego Skarbu Państwa opiera się na przepisie art. 417 k.c., bowiem funkcjonariusze Urzędu Probierczego nienależycie wypełnili obowiązek oznakowania bransolety.W rewizji pozwany Skarb Państwa wnosi uchylenie zaskarżonego wyroku w części uwzględniającej powództwo i odrzucenie pozwu ewentualnie o zmianę i oddalenie powództwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:Trafnie Sąd Wojewódzki uznał, że zamieszczenie przez urząd probierczy cechy na przedstawionej mu do kontroli zawartości złota bransoletce nie jest decyzją w rozumieniu art. 104 k.p.a., bowiem tenże Urząd wydał jedynie ekspertyzę (opinię), po przeprowadzeniu czynności technicznych, a nie rozstrzygał władczo o określonych prawach lub obowiązkach obywatela. Kodeks postępowania administracyjnego przewiduje dla decyzji organu administracji państwowej, a takim jest Urząd Probierczy (art. 1, 2 prawa probierczego) określoną formę (art. 107 k.p.a.), a także obowiązek doręczenia decyzji stronom na piśmie (art. 109 § 1 k.p.a.). Przymiotów tych nie zawiera zamieszczanie cechy na kontrolowanych wyrobach ze złota. Wprawdzie art. 2 ust. 2 ustawy z 30 VI 1962 r. - prawo probiercze (Dz. U. Nr 39, poz. 173) stanowi, iż do decyli urzędu probierczego służy odwołanie do Głównego Urzędu Miar, ale uregulowanie to dotyczy innej sytuacji, mianowicie takiej, gdy urząd probierczy wydał pisemną decyzję w sprawie odnoszącej się do zawartości metalu szlachetnego w badanym przedmiocie. Stanowiska tego nie osłabia treść art. 15 ust. 1 i 3 prawa probierczego. Przepis ten odnosi się bowiem do obowiązku pobierania przez urząd probierczy opłat za wykonywane czynności, ściągnięcie tych nieuiszczonych opłat następuje w trybie egzekucji administracyjnej przy odpowiednim stosowaniu przepisów o zobowiązaniach podatkowych.Nadanie cechy przez urząd probierczy kontrolowanemu wyrobowi z metalu szlachetnego nie jest także orzeczeniem w świetle art. 418 k.c. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale Pełnego Składu Izby Cywilnej z dnia 15 lutego 1971 r. stanowiącej wytyczne wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w sprawie odpowiedzialności Skarbu Państwa oraz państwowych osób prawnych za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszy państwowych (OSNCP 1971, Nr 4, poz. 59) - przez orzeczenie lub zarządzenie o których mowa w art. 418 k.c., należy rozumieć w sposób ścisły, a nie rozszerzający, akty organów państwowych podjęte w sprawach indywidualnych.Chodzi tu o akty organów państwowych, wydane przy zachowaniu określonej procedury, z zapewnieniem toku postępowania, możliwości odwołania się do wyższej instancji itp. W piśmiennictwie zaś podkreślono, że art. 418 k.c. nie obejmuje aktów administracyjnych, które nie odpowiadają formalnym wymaganiom decyzji (w rozumieniu k.p.c.).Słusznie zatem Sąd Wojewódzki oparł odpowiedzialność pozwanego Skarbu Państwa na przepisie art. 417 k.c. Niezbędną przesłanką odpowiedzialności Skarbu Państwa oraz państwowych osób prawnych na zasadzie art. 417 § 1 k.c. jest bezprawność działania lub zaniechania funkcjonariusza państwowego oraz istnienia jego winy. Zachowanie się funkcjonariusza jest bezprawne, jeżeli pozostaje w sprzeczności z obowiązującym porządkiem prawnym, przez który należy rozumieć nie tylko obowiązujące ustawodawstwo, ale również przyjęte ogólnie w społeczeństwie zasady współżycia. Bezprawność ma charakter obiektywny, jest pewną ujemną oceną czynu od jego strony przedmiotowej. Winę zatem stanowi kwalifikowany rodzaj bezprawnego działania czy zaniechania.Artykuł 6 ust. i prawa probierczego statuuje dopuszczalność w obrocie handlowym w kraju wyrobów z metali szlachetnych po uprzednim zbadaniu w urzędzie probierczym, czy odpowiadają jednej z prób ustalonych tymże-prawem, natomiast art. 20 powołanego prawa przewiduje sankcje karne wobec osób, które wprowadzają do obrotu handlowego nie ocechowane wyroby z metali szlachetnych. Taka regulacja świadczy o dużej doniosłości, jaką ustawodawca przywiązuje do pewności w zakresie zawartości metali szlachetnych w wyrobach przewidzianych do obrotu handlowego w kraju. Inaczej w obrocie handlowym wyrobami z metali szlachetnych byłyby różne nadużycia. Fakt ten implikuje wysoki poziom pracy funkcjonariuszy urzędów probierczych przy wykorzystaniu szerokich metod badawczych oraz najnowszych zdobyczy nauki w dziedzinie ustalenia zawartości metali szlachetnych w kontrolowanych wyrobach. Chodzi tu także o ogromny kapitał zaufania społecznego do wyników ekspertyz na zawartość metali szlachetnych w wyrobach na nich zamieszczonych w formie cech, a dokonywanych przez funkcjonariuszy urzędów probierczych. Po prostu praca funkcjonariuszy urzędów probierczych powinna być tak ujęta organizacyjnie, by przypadki jak w sprawie niniejszej - nie miały w ogóle miejsca. W przeciwnym razie cechowanie wyrobów przez urząd probierczy mijałoby się z celem.Zarządzenie Prezesa Głównego Urzędu Miar z 1. Ш. 1963 r. w sprawie określania wymagań dla wyrobów zgłaszanych w celu zbadania i ocechowania, metod badania, wzorów cech probierczych i sposobu cechowania wyrobów z metali szlachetnych oraz w sprawie oznaczenia wyrobów z metali nieszlachetnych (Mon.Pol. Nr 22, poz. 116) przewiduje cztery metody badania zawartości metali szlachetnych w wyrobach i stopach. Są to: metoda przybliżona, a gdy zachodzi potrzeba dokładnego oznaczenia zawartości - metody analizy chemicznej: metoda kupelacji, metoda wagowa lub metoda miareczkowania (§ 11 ust. 1 zarządzenia). Tymczasem w sprawie przeprowadzono badanie metodą przybliżoną, a jak wynika z treści cyt. § 11 dalsze metody analizy chemicznej są bardziej dokładne.Należało jedną z nich wykorzystać po uzgodnieniu ze zgłaszającym Andrzejem K. (§ 11 ust. 9). Ze względu na konstrukcję bransolety i precyzyjne umieszczenie drutu z miedzi w jej kółkach owalnych mogła najbardziej pewna okazać się nią przewidziana w zarządzeniu metoda mechaniczna, polegająca na konieczności przecięcia niektórych elementów wyrobu. To wszystko co dotyczy metod badawczych przemawia za winą funkcjonariuszy.Nie została jednak w sposób wszechstronny wyjaśniona (art. 316 § 1 k.p.c.) okoliczność co do możliwości odlutowania elementu bransolety, na którym umieszczona została cecha przez funkcjonariuszy Urzędu Probierczego w W. i przylutowania później do innej nie badanej bransolety. Wprawdzie Sąd Wojewódzki ustalił, że taka operacja nie zachodziła, ale ustalenia w tym zakresie poczynił jedynie na podstawie zeznań świadka K. Zeznania jednak tego świadka na powyższą okoliczność mogą nasuwać wątpliwości, zwłaszcza że on dysponował różnymi wyrobami ze złota, które przynosił do badania funkcjonariuszom Urzędu Probierczego w W., co wynika z akt dochodzeniowych. Natomiast biegły J. w opinii podał, że istnieje możliwość zbadania metodą analizy chemicznej poszczególnych spawów.Skoro Sąd Wojewódzki ostatnio wymienionej kwestii nie wyjaśnił na podstawie opinii biegłego wydanej po przeprowadzeniu kontroli spawów metodą analizy chemicznej, uchybił przepisowi art. 316 § 1 k.p.c. i dlatego okoliczność ta wymaga zbadania.Z tych przyczyn orzeczono jak w sentencji (art. 388 i 108 § 2 k.p.c.) przekazując sprawę Sądowi Rejonowemu do rozpoznania w myśl art. 4 § 2 ustawy z 18. VI. 1985 r. o zmianie ustawy - kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 20, poz. 86).