I CR 133/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Ignatowicz (sprawozdawca). Sędziowie SN: T. Bukowski, E. Kwiatkowska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Leszka G. przeciwko Biuru Handlu Zagranicznego Związku Spółdzielni Budownictwa Mieszkaniowego "Locum" o zapłatę 108.520 zł na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 29 grudnia 1978 r.rewizję oddalił i zasądził od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 750 zł tytułem kosztów procesu za II instancję.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 29.XII.1978 r. Sąd Wojewódzki w Warszawie zasądził od Biura Zagranicznego CZSBM "Locum" na rzecz powoda Leszka G. kwotę 26.330 zł, oddalił zaś jego żądanie zasądzenia dalszej sumy 65.531 zł, należnej powodowi - według jego zdania - z tytułu bonifikaty, jaką powinien otrzymać przy kupnie mieszkania ze względu na staż członkowski. Sąd Wojewódzki dokonał następujących ustaleń faktycznych:Powód, będąc członkiem Spółdzielni Budownictwa Mieszkaniowego, zawarł w dniu 14.VII.1976 r. z pozwanym biurem umowę mającą za przedmiot nabycie na zasadach pełnej odpłatności mieszkania spółdzielczego. W umowie podano termin przydziału mieszkania powodowi na trzeci kwartał 1976 r. W umowie określono również cenę nabycia mieszkania w kwocie 315.602 zł przy zastosowaniu na korzyść powoda bonifikaty - zgodnie z uchwałą nr 123 zarządu CZSBM z dnia 30 grudnia 1975 r. Uchwała ta przewiduje mianowicie, że członkowi nabywającemu mieszkanie za pośrednictwem Biura "Locum" przysługuje bonifikata, zależna od czasu trwania jego stażu członkowskiego. Bonifikata ta wynosi: 96% jednorazowej opłaty za mieszkanie przy oczekiwaniu na przydział powyżej 5 lat, 80% przy oczekiwaniu od 3 do 5 lat i 40% przy oczekiwaniu od roku do 3 lat.W stosunku do powoda zastosowano bonifikatę na podstawie zaświadczenia spółdzielni, że był on jej członkiem od dnia 20.XII.1972 r. Stwierdzenie to było jednak nieprawdziwe, gdyż powód był w rzeczywistości członkiem spółdzielni od 18.II.1976 r. W związku z poświadczeniem nieprawdy toczyło się przeciwko osobom odpowiedzialnym za wystawienie tego rodzaju zaświadczenia postępowanie karne przygotowawcze prowadzone przez prokuraturę rejonową. Postępowanie to zakończyło się ostatecznie w maju 1977 r. postanowieniem prokuratora o warunkowym jego umorzeniu.W związku z powyższym Biuro "Locum" odstąpiło od zawartej z powodem umowy pismem z dnia 7.XII.1976 r. W piśmie z dnia 11.XII.1967 r. powód prosił mimo to o przydzielenie mu tego samego lokalu, jaki był przedmiotem wspomnianej umowy. Na uzasadnienie swej prośby podał m. in., że już uprzednio otrzymał klucze do mieszkania, złożył tam część swoich mebli i dokonał pewnych nakładów (glazura, przebudowa kuchni, malowanie, uszczelnianie itp.). Pozwane Biuro, idąc na rękę powodowi, zawarło z nim umowę w dniu 19.II.1977 r. na nowych warunkach. Przewidziano w niej mianowicie, że powód otrzyma to samo mieszkanie za kwotę 446.200 zł, tzn. bez bonifikaty. Na tej podstawie powód otrzymał przydział mieszkania w dniu 28.II.1977 r.Mając powyższe ustalenia faktyczne na uwadze, Sąd Wojewódzki uznał, że powodowi nie przysługuje zniżka w kwocie 65.305 zł z tytułu bonifikaty za wyczekiwanie powyżej roku na mieszkanie spółdzielcze, a to z tej przyczyny, że - jak wynika z pisma samego powoda z daty 11.XII.1976 r. - powód już korzystał z lokalu spółdzielczego przed datą sporządzenia umowy w dniu 19.II.1977 r. Skoro powód miał klucze do tego mieszkania, miał także złożone swoje rzeczy i dokonywał nakładów, to korzystał z mieszkania, a więc już nie wyczekiwał na nie.Wymieniony na wstępie wyrok zaskarżył powód.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarżący reprezentuje pogląd, że wbrew stanowisku Sądu I instancji rozstrzygające znaczenie dla oceny, czy i jak długo oczekiwał on na mieszkanie, miarodajna jest data przydziału, a nie data wcześniejszego wydania mu kluczy, spółdzielcze prawo do lokalu bowiem pozostaje dopiero z chwilą dokonania przydziału. Jeżeli zaś jest tak, to w chwili przydziału miał on już poza sobą roczny okres wyczekiwania, co uzasadnia przyznanie mu 40-procentowej bonifikaty. Zarzut ten nie może jednak odnieść skutku z przyczyn następujących:Powołana wyżej, a przewidująca dla członków bonifikatę przy nabywaniu mieszkań spółdzielczych za pośrednictwem Biura "Locum", uchwała zarządu CZSBM jest aktem skierowanym do tego Biura oraz do spółdzielni jako członków Centralnego Związku, nie ma ona natomiast mocy w stosunku do członków spółdzielni. W szczególności nie może stanowić bezpośredniego źródła praw podmiotowych dla tych członków. Jeżeli przeto chodzi o sytuację prawną powoda, jako nabywcy spółdzielczego prawa do lokalu na warunkach pełnej odpłatności, to miarodajna jest tylko umowa. Z tej zaś umowy prawo do bonifikaty dla niego nie wynika. Pierwsza bowiem umowa została rozwiązana, czego powód (już choćby przez sam fakt zawarcia umowy następnej) nie kwestionował, druga zaś - z dnia 19.II.1977 r. - na którą powód się powołuje, bonifikatę wyłączyła.Powyższe rozważania wypada uzupełnić stwierdzeniem, że wspomniana uchwała zarządu CZSBM - chociaż nie rodzi bezpośrednich praw dla nabywców spółdzielczego prawa do lokalu na warunkach pełnej odpłatności - nie jest jednak z punktu widzenia ich sytuacji prawnej całkowicie obojętna. Należy mianowicie uznać, że umowa, która by pomijała bez uzasadnionych przyczyn treść tego powszechnie znanego i stosowanego aktu na niekorzyść kontrahenta Biura "Locum", mogłaby być uznana w części dotyczącej ceny nabycia mieszkania za sprzeczną z zasadami współżycia społecznego i w tym zakresie za nieważną (art. 58 § 2 k.c.). Niewątpliwie bowiem uspołeczniona jednostka, jaką jest Biuro "Locum", powinna traktować (z zachowaniem wyjątków) wszystkich obywateli w sposób jednakowy.Takie uzasadnione przyczyny nie występują jednak w sprawie niniejszej. Przeciwnie, właśnie postępowanie powoda, który świadomie (bo przecież wiedział, przez jaki czas był członkiem spółdzielni) skorzystał z niezgodnego z prawdą zaświadczenia, było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Zgodnie przeto z utrwalonym orzecznictwem, które wyłącza stosowanie klauzuli generalnej zasad współżycia społecznego na korzyść osoby, która sama te zasady narusza, powód nie może domagać się korekty zawartej umowy w kierunku zmniejszenia umówionej ceny.Z tych zasad należało z mocy art. 387 k.p.c. orzec jak w sentencji.