I CR 247/83

SentencjaW dniu 16 sierpnia 1981 r. powód nabył na "giełdzie samochodowej" w Poznaniu samochód osobowy marki "Fiat-126p", należący do T.Z. a skradziony mu przez Hieronima M., który też podpisał umowę sprzedaży za T.Z., wymienionego w tejże umowie jako sprzedawca. Tego samego dnia powód sprzedał samochód za 254.000 zł. Romanowi K., podając w umowie sprzedaży, jako sprzedawcę również T.Z.Uzasadnienie faktycznePodczas zatrzymania w dniu 3 września 1981 r., przez organy MO powoda jako podejrzanego o współudział w kradzieży samochodu (sprzedanego przez niego R.K.) odebrano mu, jako resztę ceny uzyskanej za samochód, sporną kwotę 179.500 zł i zwrócono nabywcy. Postępowanie przygotowawcze wobec powoda zostało jednak umorzone wobec wykrycia sprawcy kradzieży samochodu H.M., skazanego następnie za to przestępstwo prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia 28 maja 1982 r. K. 252/82.W pozwie z dnia 5 lutego 1982 r. powód wystąpił przeciwko Skarbowi Państwa (Komenda Wojewódzka MO w P. i Prokuratura Rejonowa w K.) o zasądzenie tytułem odszkodowania kwoty równej zebranej mu z odsetkami i kosztami procesu.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo. Według dokonanych ustaleń skoro nabywca samochodu R.K., nie nabył - w świetle art. 169 k.c. - jego własności (rzecz skradziona) i wydał samochód właścicielowi, to wypłacona powodowi przez R.K. kwota podlega zwrotowi, jako świadczenie nienależne (art. 410 k.c.) i tej kwoty mógł dochodzić od powoda, nie uprawnionego do sprzedaży cudzego samochodu i świadomego jego pochodzenia z kradzieży. W tej sytuacji zwrot spornej kwoty nabywcy samochodu, jako odebranej od powoda, przez organy MO w toku postępowania przygotowawczego, wyłącza zasadność zarzutu wyrządzenia podlegającej naprawieniu przez Skarb Państwa - na podstawie art. 417 k.c. - szkody, kwestia zaś ewentualnych rozliczeń powoda z H.M., jako sprawcą kradzieży samochodu, nabytego a następnie sprzedanego R.K. - przez powoda, "nie leży w zakresie kognicji w tym procesie".Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję powoda, opartą na zarzucie naruszenia prawa materialnego (błędnej wykładni art. 417 k.c.), Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Powód, nabywając pochodzący z kradzieży samochód - kupiony i sprzedany tego samego dnia - gdyby nawet był w dobrej wierze co do uprawnień sprzedawcy (czemu przeczyłby fakt nieujawnienia przez powoda siebie w umowie sprzedaży samochodu po jego nabyciu), ani sam nie nabył prawa własności tego samochodu ani prawa tego nie nabył kupujący, gdyby też był w dobrej wierze (art. 169 § 2 k.c.). Tym samym zamierzony cel umowy sprzedaży - przeniesienie prawa własności rzeczy - nie został osiągnięty i każda ze stron jest uprawniona do żądania zwrotu spełnionego świadczenia, jako nienależnego (art. 410 k.c.).Dokonane w postępowaniu karnym czynności (wydanie skradzionego samochodu jego właścicielowi i zwrot nabywcy uiszczonej za samochód kwoty, zakwestionowanej przez organy MO) stworzyły stan faktyczny zgodny w ostatecznym wyniku z prawem, w szczególności z obowiązkiem powoda zwrotu nabywcy zapłaconej przez niego ceny. To tylko, że kwota ta (w przypadku - ta sama), została zwrócona bezpośrednio uprawnionemu, zamiast zgodnie z art. 200 k.p.k. być złożoną do depozytu sądowego, nie stanowi o wyrządzeniu powodowi szkody, podlegającej naprawieniu na podstawie art. 417 k.c.Wierzyciel powoda (nabywca od niego samochodu) przyjął zwróconą mu kwotę, jako należną, a w okolicznościach sprawy dłużnik nie był zobowiązany do świadczenia osobistego (por. art. 356 k.c.), jeżeli więc należne - nabywcy od powoda, jako dłużnika, świadczenie zostało spełnione w sposób przez sąd orzekający ustalony, to żądanie zapłaty tej kwoty przez Skarb Państwa tytułem odszkodowania należy uznać także za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i z tego względu nie zasługuje na ochronę prawa (art. 5 k.c.).Z przytoczonych względów należało rewizję powoda oddalić, orzekając, jak w sentencji (art. 387 k.p.c.).