I CR 266/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Kuryłowicz (sprawozdawca). Sędziowie SN: B. Bladowski, T. Żyznowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Allgemeine Ortskrankenkasse fűr den Kreis Warendorf w Bochum (RFN) przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń w W. o należność pieniężną na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 21 marca 1983 r.zmienił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo i orzekającej o kosztach procesu (pkt I i III sentencji) i w tym zakresie powództwo oddalił oraz zasądził od powódki na rzecz pozwanego 11.178 zł kosztów procesu za obie instancje.Uzasadnienie faktycznePodczas pobytu w Polsce Elfriede T., obywatelka RFN, uległa w dniu 23.III.1976 r. wypadkowi drogowemu w następstwie zderzenia się prowadzonego przez jej męża, Waltera T., mikrobusu z ciągnikiem, prowadzonym przez kierowcę Jana T., który za spowodowanie tego wypadku został prawomocnie skazany przez sąd karny. Sąd Wojewódzki w Warszawie wyrokiem z dnia 28.X.1981 r. zasądził na rzecz poszkodowanej od Państwowego Zakładu Ubezpieczeń tytułem należnego zadośćuczynienia za krzywdę spowodowaną doznanym w następstwie wypadku rozstrojem zdrowia kwotę 16.200 zł, uwzględniając wypłaconą z tego tytułu przed procesem kwotę 1.400 marek (w przeliczeniu po 14.745 zł według kursu z daty wyroku) oraz kwotę 1.946 zł z tytułu szkód rzeczowych, łącznie 18.166 zł z odsetkami, oddalił zaś roszczenie o rentę uzupełniającą dochodzoną w związku z utratą zdolności do pracy zarobkowej, jako nie wykazane (art. 445 i art. 444 § 1 k.c. w związku z art. 31 prawa prywatnego międzynarodowego).Powodowa powszechna kasa chorych (dla pow. Warendorf w RFN), powołując się na wypłacony przez nią poszkodowanej zasiłek chorobowy za okres od dnia 23.III.1976 r. do dnia 29.VII.1977 r. w wysokości - po sprecyzowaniu roszczenia - 8.322 marek, wystąpiła w pozwie z dnia 8.XII.1980 r. o zwrot kwoty 3168.04 marek - w ramach obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej z ruchu pojazdów mechanicznych - od Państwowego Zakładu Ubezpieczeń po zaliczeniu na poczet dochodzonej należności kwoty 5153,96 marek, uprzednio wypłaconej jej (powódce) tytułem częściowego zwrotu tej należności przez działające w imieniu pozwanego Towarzystwo Ubezpieczeń i Reasekuracji "Warta" SA, tj. w przeliczeniu na walutę krajową kwoty 113.479 zł 19 gr. z odsetkami i kosztami.Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo. Według dokonanych ustaleń zasiłki chorobowe, wypłacane przez organy rentowe osobom poszkodowanym w wypadkach drogowych, podlegały pod rządem ustawy z dnia 31 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6 ze zm.) stosownie do art. 122 ust. 1 w drodze analogii zwrotowi przez PZU, także w przypadku właściwości prawa polskiego na podstawie art. 31 § 1 prawa prywatnego międzynarodowego, jeżeli zasiłek chorobowy wypłaciłby organ rentowy miejsca zamieszkania lub przynależności państwowej osoby poszkodowanej. Wprawdzie zwrotu zasiłku chorobowego organowi rentowemu nie reguluje bezpośrednio ani wyżej powołana ustawa z 1968 r. o zaopatrzeniu emerytalnym, ani ustawa z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 30, poz. 143), lecz zasada zwrotu zasiłków chorobowych jest "powszechnie stosowana" bez względu na to, jaki - krajowy czy zagraniczny - organ rentowy zasiłek ten wypłacił.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję pozwanego PZU, kwestionującego prawną podstawę rozstrzygnięcia (art. 368 pkt 1 k.p.c.), Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zasiłek chorobowy jest świadczeniem pieniężnym z ubezpieczenia społecznego, przysługującym pracownikowi, który stał się niezdolny do pracy z powodu choroby w czasie trwania zatrudnienia na warunkach określonych ustawą z dnia 17 grudnia 1974 r. (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 30, poz. 143). Zwrotu wypłaconego pracownikowi zasiłku chorobowego może domagać się zakład pracy lub Zakład Ubezpieczeń Społecznych, zależnie od tego, kto ten zasiłek wypłacił, od sprawcy czynu, który wypłatę zasiłku spowodował, na podstawie art. 197 ustawy z dnia 28 marca 1933 r. o ubezpieczeniu społecznym (Dz. U. Nr 51, poz. 396 ze zm.; por. uchwały składów powiększonych Sądu Najwyższego z dnia 10.X.1972 r., OSNCP z 1973 r. z. 6, poz. 95 i z dnia 30.X.1076 r., OSNCP z 1977 r. z. 3, poz. 42). Jeżeli zasiłek chorobowy został wypłacony pracownikowi poszkodowanemu w wypadku komunikacyjnym, roszczenie o zwrot przysługuje także - w ramach obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych - przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20.X.1977 r., OSNCP z 1978 r. z. 8, poz. 130).W sprawie zasiłek chorobowy wypłaciła poszkodowanej według właściwych dla niej stosownie do posiadanego obywatelstwa przepisów prawa krajowego z zakresu ubezpieczeń społecznych - powodowa kasa chorych i powołując się na te przepisy wystąpiła z roszczeniem zwrotnym przeciwko PZU z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej sprawcy szkody.Wprawdzie do oceny skutków wypadku komunikacyjnego, któremu uległa poszkodowania na terenie Polski, mają zastosowanie, zgodnie z art. 31 § 1 prawa prywatnego międzynarodowego przepisy polskiego prawa cywilnego, w szczególności kodeksu cywilnego o czynach niedozwolonych (tym samym także przepisy rozporządzenia w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych z dnia 28 listopada 1974 r. ze zm. w związku z § 16 i § 17 rozporządzenia - obecnie rozporządzenia z dnia 30 listopada 1981 r.), i status deliktowy obejmuje także roszczenia zwrotne osoby trzeciej, która zaspokaja pretensje odszkodowawcze poszkodowanego (por. uchwałę składu powiększonego Sądu Najwyższego z dnia 26.IV.1982 r. III CZP 61/60), to jednak w sytuacji, gdy z roszczeniem zwrotnym występuje zagraniczna instytucja ubezpieczeń społecznych, która swemu obywatelowi wypłaciła należne mu z mocy jego własnego prawa świadczenie ubezpieczeniowe, żądając zwrotu tego świadczenia od instytucji lub osoby jako odpowiedzialnych za szkodę według prawa polskiego (art. 31 § 1 prawa prywatnego międzynarodowego), brak w świetle przepisów polskiego prawa prywatnego międzynarodowego, właściwego w sprawie podstaw do uwzględnienia dochodzonego roszczenia zwrotnego.Zgodnie bowiem z art. 1 prawa prywatnego międzynarodowego prawo to zawiera normy kolizyjne dla międzynarodowych stosunków osobistych i majątkowych w zakresie wyłącznie "prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy", normy te nie mają więc zastosowania w zakresie prawa ubezpieczeń społecznych (prawa regulującego stosunki o charakterze w istocie administracyjnoprawnym) i nie rozstrzygają o stosowaniu tego prawa w stosunkach międzynarodowych (tym samym także o określonych przez nie roszczeniach regresowych o zwrot spełnionych świadczeń z ubezpieczenia społecznego), np. o zwrot wypłaconego poszkodowanej zasiłku chorobowego.Stanowisku temu - co do zwrotu pokrytych przez zagraniczną instytucję ubezpieczeń społecznych kosztów leczenia poszkodowanego (świadczenie z zakresu prawa cywilnego) w wypadku komunikacyjnym na terenie Polski - dał wyraz Sąd Najwyższy w powołanej wyżej uchwale z dnia 26.III.1982 r. Tym bardziej dotyczy to świadczeń z ubezpieczenia społecznego o charakterze zasiłku, jak zasiłek chorobowy itp. Możliwość zaspokojenia tego rodzaju roszczeń zwrotnych zagranicznych instytucji ubezpieczeń społecznych natomiast wynikałaby z zawartych w tym zakresie umów (konwencji) międzynarodowych lub międzyrządowych albo z obustronnie przestrzeganej zasady wzajemności. Z przytoczonych względów nie ma znaczenia podstawa prawna roszczenia zwrotnego według prawa polskiego, gdyby świadczenie ubezpieczeniowe wypłaciła polska instytucja ubezpieczeń społecznych (art. 197 ustawy z 1983 r. czy powołany przez Sąd Wojewódzki art. 122 ustawy z dnia 22 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników), niezależnie od tego, że art. 122 normuje roszczenie zwrotne organu państwowego tylko co do świadczeń należnych (od nie uspołecznionego zakładu pracy lub innych osób), w myśl przepisów prawa cywilnego nie dotyczy zaś zwrotu wypłaconych świadczeń z ubezpieczenia społecznego, m.in. zasiłków chorobowych, natomiast możliwość stosowania analogii jest wyłączona ze względu na charakter świadczeń (z ubezpieczenia społecznego), zwrot bowiem tych świadczeń, w następstwie czego obciążałyby one inne podmioty, wymagałby wyraźnego uregulowania ustawowego. W tym przypadku zwrot świadczeń z ubezpieczenia społecznego, w szczególności zasiłków chorobowych, nie jest uregulowany w drodze określonych umów ani nie działa w tym zakresie zasada wzajemności (przez powódkę nie wykazana), wobec czego dochodzone roszczenie zwrotne podlega oddaleniu jako prawnie nie usprawiedliwione.Z tych względów należało zmienić zaskarżony wyrok w odniesieniu do powołania art. 390 § 1 k.p.c. w związku z art. 368 pkt 1 k.p.c. wobec niewłaściwego zastosowania w sprawie prawa materialnego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia i orzec jak w sentencji.