I CR 286/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Wasilkowska. Sędziowie SN: W. Kuryłowicz, J. Niejadlik (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Jana Z. przeciwko Skarbowi Państwa - Urząd Miejski w P. o odszkodowanie na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 22 kwietnia 1980 r.uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneJest poza sporem, że decyzją z dnia 12.III.1966 r. Prezydium WRN w W. utrzymało w mocy decyzję Prezydium MRN w P. z dnia 29.X.1965 r., nakazującą powodowi Janowi Z. opuszczenie lokalu zajmowanego na parterze budynku przy ul. (...) nr (...) w P. i przeprowadzenie się do mieszkania na piętrze tego budynku. Postanowieniem z dnia 6.XI.1967 r. Jan Z. został przez organ egzekucyjny wezwany do opróżnienia tego lokalu w terminie 14-dniowym pod rygorem przymusowego wykwaterowania, a wobec bezskutecznego upływu tego terminu ruchomości usunięte w dniu 27.XI.1967 r. z tego mieszkania złożył egzekutor w przydomowej komórce, następnie przez siebie zamkniętej i opieczętowanej. Z mocy decyzji pozwanego Urzędu Miejskiego rzeczy te w grudniu 1967 r. przeniesiono do pomieszczenia zastępczego (baraku) przy ulicy (...), przydzielonego powodowi na ten cel. Nie reagował on jednak na wezwanie go 14.XII.1967 r. tudzież na dalsze siedem wezwań wysyłanych do połowy 1975 r. w sprawie odebrania z tego pomieszczenia swych ruchomości.Powód twierdził, że strona pozwana mimo podań składanych w latach 1977-1979 nie wydała mu ruchomości przetrzymywanych w pomieszczeniu zastępczym i w związku z tym żądał w pozwie zapłaty kwoty 39.234 zł odpowiadającej wartości tych rzeczy. Strona pozwana przyznała, że jesienią 1979 r. ruchomości powoda uległy zniszczeniu w czasie pożaru baraku przy ulicy (...), ale wniosła o oddalenie powództwa, zarzucając, że skoro do przekwaterowania doszło na niebezpieczeństwo powoda, to nie ponosi odpowiedzialności za doznaną stąd przez niego szkodę. Aprobując obronę pozwanego Skarbu Państwa i przyjmując ponadto, że roszczenie powoda uległo przedawnieniu, Sąd Wojewódzki powództwo oddalił. W rewizji powołującej podstawy przewidziane w art. 368 pkt 1, 3 i 4 k.p.c. powód wnosił o uchylenie albo o zmianę zaskarżonego wyroku przez orzeczenie zgodne ze zgłoszonym przez niego żądaniem.Rewizja jest uzasadniona.Szkoda powoda odpowiada wartości ruchomości usuniętych z jego dotychczasowego mieszkania przez egzekutora pozwanego Urzędu Miejskiego. Nie może jednak rewizja skutecznie kwestionować wniosku zaskarżonego wyroku, że winy tego funkcjonariusza nie konkretyzuje przypisywany mu fakt przekwaterowania Jana Z. na podstawie nieprawomocnej decyzji o opróżnieniu mieszkania. Przymiot ostatecznej bowiem uzyskała decyzja, w której ten Urząd orzekł eksmisję powoda, w dniu 12.III.1966 r., a wobec brzmienia art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zażalenie powoda na postanowienie organu egzekucyjnego, zawierające wezwanie w sprawie dobrowolnego wykonania obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym, nie wstrzymywało czynności egzekucyjnych (art. 140 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Zarzucana w rewizji wadliwość rozstrzygnięcia zawartego w decyzji, na podstawie której wydano tytuł wykonawczy, nie mogła się aktualizować z powodu braku stwierdzenia winy funkcjonariusza pozwanego Skarbu Państwa w sposób wskazany w art. 418 § 1 k.c. Oznacza to, że przystępując do przymusowego przekwaterowania powoda z mieszkania dotąd przez niego zajmowanego, funkcjonariusze strony pozwanej nie naruszyli przepisów prawa.Wbrew stanowisku strony pozwanej prowadzenie egzekucji, której przedmiotem jest opróżnienie lokalu na koszt i niebezpieczeństwo zobowiązanego, nie oznacza, że Skarb Państwa w każdej sytuacji jest zwolniony od odpowiedzialności w przypadku utraty, zniszczenia lub uszkodzenia ruchomości tego zobowiązanego przy realizacji egzekucji. Porównanie bowiem przepisów art. 143 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z art. 53 tej ustawy prowadzi do wniosku, że ustawodawca nie wyłączył tu (art. 421 k.c., lecz przez to tylko ograniczył odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkodę powstałą dla zobowiązanego przy stosowaniu środka egzekucyjnego (art. 417 § 1 k.c.) w nim przewidzianego (orz. SN z dnia 22.IX.1976 r. II CR 319/76, OSPiKA 1978, z. 5, poz. 82). Odmienna wykładnia nie dałaby się pogodzić z postulatami wynikającymi z zasady ochrony dłużnika w postępowaniu egzekucyjnym, jak i z potrzebą przeciwdziałania uchylaniu się przez podmioty realizujące egzekucję od zachowania staranności, która by mogła zapobiec takiemu niebezpieczeństwu (orz. SN z dnia 25.VI.1975 r. II 279/75, OSNCP 1976, z. 6, poz. 140). Innymi słowy, prowadzenie egzekucji w trybie administracyjnym, której przedmiotem jest opróżnienie lokalu, na niebezpieczeństwo zobowiązanego, nie zwalnia organu egzekucyjnego (egzekutora) od staranności i zapobiegania powstaniu tego niebezpieczeństwa. Zobowiązany - nie zaś Skarb Państwa (art. 417 § 1 k.c.) - ponosi przeto odpowiedzialność za zniszczenie, utratę lub uszkodzenie rzeczy na skutek przeniesienia ich do innego pomieszczenia (art. 143 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji), jeśli organ egzekucyjny lub egzekutor dołożyli zwykłej dla takiej sytuacji staranności przy realizacji postanowienia egzekucyjnego. Słusznie więc Sąd Wojewódzki zajął się wyjaśnieniem także kwestii, czy szkoda powoda nie pozostaje jednak w związku przyczynowym z uchybieniem przez funkcjonariuszy pozwanego Urzędu Miejskiego dochowaniu zwykłej staranności przy zabezpieczaniu jego ruchomości usuniętych z mieszkania w związku z realizacją egzekucji.Niewadliwe ustalenia tego Sądu jednak wskazują, że przy doborze pomieszczenia zastępczego, w którym po odmowie odebrania ich z przydomowej komórki umieszczono ruchomości powoda, funkcjonariusze strony pozwanej zachowali zwykłą staranność. Aktywne zachowanie się organu egzekucyjnego, którego funkcjonariusze do połowy roku 1975 wzywali powoda systematycznie do odebrania ruchomości z tego pomieszczenia, mogło usprawiedliwić także wniosek, że w każdym razie do tego czasu tylko powód powinien ponosić konsekwencje zmniejszenia się wartości swych rzeczy, skoro mogąc w każdej chwili je odebrać, na te wezwania w ogóle nie reagował. Jednakże nie powinno było ujść uwagi Sądu Wojewódzkiego i to, że powód twierdził i dowodził, iż pozwany Urząd Miejski nie odpowiadał na podania składane przez niego w latach 1977-1979 w sprawie wydania rzeczy zdeponowanych we wspomnianym pomieszczeniu zastępczym, bo uczynienie zadość zgłoszonym wówczas żądaniom zapobiegłoby ich zniszczeniu w późniejszym pożarze.Odstępując od szczegółowego przesłuchania go na te także okoliczności, tudzież omijając dowód ze świadka Małgorzaty S., Sąd uniemożliwił tym samym powodowi wykazanie, że jednak jego szkoda pozostaje w związku przyczynowym z zawinionym zaniedbaniem takiej staranności ze strony funkcjonariuszy Urzędu Miejskiego w P. Nie mógł ich przecież skutecznie ekskulpować, powołując się na to, że powód wówczas domagał się przewiezienia mu tych rzeczy do aktualnego mieszkania, odpisy podań bowiem nie zawierają takiego warunku, a on sam zeznał, że z takim żądaniem występował tylko w początkowym okresie.Do odmiennych wniosków nie mógł także prowadzić upływ 9 lat od realizacji egzekucji. Stosowanie przepisów o utracie własności przez przemilczenie (art. 183, 187 k.c.) jest wyłączone przecież przez art. 144 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nakładający na organ egzekucyjny powinność licytacyjnej sprzedaży rzeczy opieszałego zobowiązanego, argument o przedawnieniu zaś musiał odpaść - pomijając tu inne zasadnicze względy - choćby dlatego, że pozwany Urząd Miejski wyraźnie uznawał powoda za właściciela przedmiotowych rzeczy do połowy 1975 r. i nie zmienił tego stanowiska na pierwszym posiedzeniu wyznaczonym na rozprawie (art. 118, 123 § 1 pkt 3 k.c.).Brak wyczerpujących ustaleń w tej istotnej kwestii uniemożliwia odparcie zarzutu przystąpienia do wyrokowania przed dostatecznym wyjaśnieniem sprawy (art. 368 pkt 2 k.p.c.).Dlatego zaskarżony wyrok uchylono (art. 388 § 1 k.p.c.).Gdyby wyniki ponownego rozpoznania sprawy pozwoliły przyjąć, że pozwany Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za utratę ruchomości powoda, powstałaby kwestia ustalenia wartości doznanej przez niego szkody. Jednakże - jak powiedziano - przy określaniu wysokości odszkodowania należy wziąć pod rozwagę stan ruchomości z przełomu lat 1975/1976.O kosztach postępowania rewizyjnego orzeczono w myśl art. 108 § 2 k.p.c.