I CR 398/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Bryl. Sędziowie: K. Olejniczak, F. Wesely (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Władysława J. przeciwko Skarbowi Państwa - Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. o odszkodowanie na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 4 maja 1972 r.,uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowód twierdził, że na skutek nienależytego konserwowania urządzeń melioracyjnych na gruntach należących do państwowego Funduszu Ziemi woda zalewa jego łąkę, wskutek czego, ponosi on rokrocznie straty, i opierając się na tym twierdzeniu, domagał się zasądzenia odszkodowania od Skarbu Państwa.Sąd Wojewódzki uznał żądanie powoda za nieuzasadnione. Stanowisko powoda, że zawierając umowę kupna - sprzedaży działki, otrzymał od pozwanego zapewnienie, iż grunty zostaną osuszone, i pod takim warunkiem nabył działkę, nie znalazło potwierdzenia. Z umowy kupna - sprzedaży z dnia 17 listopada 1966 r. nie wynika, by sprzedający tę działkę w imieniu Skarbu Państwa udzielił powodowi takich zapewnień. Wnioski dowodowe zmierzające do wykazania, że pozwany zapewnił go, iż grunty zostaną osuszone, z mocy art. 247 k.p.c. nie mogły być uwzględnione. Jeżeli natomiast powód sądził, że nabyta przez niego działka ma wadę fizyczną, powinien był zgodnie z art. 563 § 1 k.c. zawiadomić o tym pozwanego. Nie wykonując tego, powód stracił uprawnienia przysługujące mu z tytułu rękojmi za wady fizyczne (art. 568 § 1 k.c.). Z twierdzeń powoda bowiem zawartych w pozwie wynika, że do dalszego zalania gruntu doszło wiosną 1967 r.Powód nie może również powoływać się na przepisy ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o popieraniu melioracji wodnych dla potrzeb rolnictwa (Dz. U. Nr 31, poz. 136).W sprawie jest niesporne, że urządzenie melioracyjne odprowadzające wodę z pola powoda biegnie początkowo rowem, stanowiącym granicę między działką powoda a ziemią należącą do PGR. Rów ten prowadzi do przepustu znajdującego się pod szosą, po czym przez pole PGR w R. prowadzi do rurociągu drenarskiego, znajdującego się pod ziemią, na terenie należącym do Państwowego Funduszu Ziemi (PFZ). Rów odwadniający na całej swej długości znajduje się pod wodą i jest niewidoczny.Z opinii biegłego z zakresu melioracji wynika, że bezpośrednią przyczyną zalewu powstałego na działce powoda jest zamulenie rurociągu drenarskiego, biegnącego przez grunty należące do PFZ. Urządzenie melioracyjne, do którego należą rowy otwarte, znajdujące się na polach powoda i PGR w R., oraz rurociąg drenarski na polu PFZ, zalicza się do melioracji szczegółowych.Konserwacja urządzeń melioracji szczegółowych należy do właścicieli gruntów, na których urządzenia te się znajdują (art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 1958 r.).Z uwagi na to, że omawiane urządzenie stanowi jedną całość, a jego elementy są współzależne, należy zająć stanowisko, że obowiązek konserwowania tego urządzenia melioracyjnego należy do PGR w R., Wojewódzkiego Zarządu Dróg Publicznych, Państwowego Funduszu Ziemi i do powoda.W tej sytuacji brak jest podstaw prawnych do żądania przez powoda, by pozwany dokonał konserwacji, tj. oczyszczenia rurociągu drenarskiego, jak i do żądania odszkodowania za straty wywołane zalaniem części działki powoda.Prezydium GRN w P. nie wyznaczyło terminu do konserwacji rurociągu drenarskiego (art. 18 cyt. ustawy), ponieważ wspomniane urządzenie melioracyjne uległo dekapitalizacji.Brak jest również podstawy do dochodzenia przez powoda jego roszczeń na mocy art. 417 § 1 k.c., skoro szkoda, jakiej doznał, nie jest wynikiem działania funkcjonariuszy pozwanego.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę na skutek rewizji powoda od tego wyroku, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Trafne jest stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że podstawą żądania odszkodowania nie może być ani umowa kupna, ani też rękojmia za wady fizyczne nabytej działki.Jednakże podstawa taka istnieje i opiera się na obowiązku utrzymania urządzeń melioracji szczegółowych w należytym stanie. Obowiązek ten spoczywa na właścicielu gruntu, na którym urządzenie to się znajduje - zgodnie z treścią art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o popieraniu melioracji wodnych dla potrzeb rolnictwa, cytowanej przez Sąd Wojewódzki. Chodzi o to, że Skarb Państwa, reprezentowany przez Wydział Rolnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, odpowiada za stan tych urządzeń nie z tytułu odpowiedzialności za funkcjonariuszy organu administracji, zobowiązanego do nadzoru nad urządzeniami wodnymi, lecz po prostu jako właściciel gruntu, na którym urządzenie takie się znajduje i nie jest konserwowane, przez co woda zalewa nie tylko grunty Państwowego Funduszu Ziemi, ale także sąsiednie, a w tym łąkę powoda. Okoliczność, że Prezydium GRN nie wydało decyzji o wyznaczeniu terminu do przeprowadzenia konserwacji rurociągu, nie może pozbawiać powoda ochrony cywilnej przed szkodami powstałymi wskutek niewykonania przez właściciela gruntu sąsiedniego jego obowiązków, wynikających ze szczególnych przepisów prawa.Wbrew poglądowi zaskarżonego wyroku okoliczność, że rurociąg przebiega przez szereg nieruchomości należących do różnych właścicieli i stanowi, z natury rzeczy jedną całość, nie może prowadzić do wniosku, że obowiązek jego konserwacji obciąża niepodzielnie tych właścicieli. Przeciwnie, dopóki władza melioracyjna na podstawie przepisów cyt. wyżej ustawy z dnia 22 maja 1958 r. nie wyda odpowiedniej decyzji, dopóty każdy z właścicieli ponosi odpowiedzialność za stan urządzeń melioracji szczegółowej na własnym gruncie. Inne zapatrywanie prowadziłoby do nonsensownej sytuacji, niemożliwej do rozwiązania, w której właściciel nie wywiązujący się ze swych obowiązków uniemożliwiałby naprawę urządzeń i powodowałby bez żadnych konsekwencji straty dla sąsiadów. Co gorsza, powodowałby jednocześnie straty w gospodarce rolnej, i to w okresie, kiedy Państwo kładzie szczególny nacisk na intensyfikację rolnictwa.Niewyjaśnienie sprawy pod tym kątem, a zwłaszcza nieustalenie wysokości konkretnych szkód, jakie spowodowało cofnięcie się wody z zatkanego rurociągu na grunt powoda w poszczególnych latach, z mocy art. 388 § 1 k.p.c. czyni koniecznym uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w wyżej wskazanym kierunku.