I CR 462/73

SentencjaPo rozpoznaniu w dniu 5 września 1974 r. sprawy z powództwa Józefa Leszka F. przeciwko Przedsiębiorstwu Państwowemu “P. S. P." w W. o 261 000 zł na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z dnia 19 kwietnia 1973 r., sygn. akt II C 801/72 zaskarżony wyrok uchyla i sprawę przekazuje Sądowi Wojewódzkiemu dla m.st. Warszawy do ponownego rozpoznania, pozostawiając mu orzeczenie o kosztach procesu za II instancję. Uzasadnienie faktycznePowód J. L. F. wytoczył powództwo przeciwko PP “P. S. P." w W. o zasądzenie kwoty 261 000 zł z tytułu reszty wynagrodzenia za wykonanie pomnika “Braterstwo Broni" w Gołdapi. Powód twierdził, że umowę o zaprojektowanie i wykonanie tego pomnika zawarli małż. Ł. w dniu 30 października 1968 r. Następnie jednak, gdy pomnik został już zaprojektowany, zaproponowali, aby jego wykonawcą został powód. W ten sposób dokooptowano powoda do umowy w roku 1970. Powód wykonał zleconą pracę, z tym, że wykonał więcej rzeźb aniżeli to wynikało z pierwotnego projektu, zapłacono mu jednak - stosowanie do umowy - tylko za prace wymienione w umowie. Dochodzona kwota stanowi wynagrodzenie za prace pierwotnie umową nie objęte, ale przez przedstawiciela strony pozwanej zaakceptowane. Pozwane Przedsiębiorstwo powództwa nie uznało i zgłosiło trzy zarzuty: 1) że w stosunku do powoda nie mogą mieć zastosowania stawki wynagrodzenia autorskiego, gdyż przekucie pomnika projektu innej osoby nie zawiera elementów twórczych, a zatem za tę pracę zapłata następuje według stawek rzemieślniczych, 2) że wartość pracy powoda, określona w umowie na kwotę 245 463 zł powyżej stawki rzemieślniczej, była wynagrodzeniem ryczałtowym, na które powód wyraził zgodę i kwotę umówioną otrzymał, 3) że załączone do pozwu zestawienie prac wykonanych przez powoda obejmuje te same prace, które znajdowały się w umowie i rachunku powoda. Wyrokiem z dnia 19 kwietnia 1973 r. Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy uwzględnił powództwo w całości, dokonując następujących ustaleń i wychodząc z następujących założeń: Stan faktyczny sprawy przedstawia się istotnie tak jak podał powód. Pierwszy zarzut strony pozwanej jest nieuzasadniony tak dlatego, że strony stawki właściwe dla dzieł artystycznych powołały w umowie, jak i dlatego, że praca powoda miała charakter twórczy. Sąd Wojewódzki podkreślił ponadto, że rodzaj zastosowanej stawki nie może zależeć od tego, czy projekt wykonuje w kamieniu projektant, czy też - tak jak w sprawie niniejszej - inny artysta. Nieuzasadniony jest również drugi zarzut, że wynagrodzenie ustalone w umowie było ryczałtowe, skoro w umowie wyraźnie zaznaczono, że wynagrodzenie oblicza się według stawek przewidzianych zarządzeniem Nr 21 wg tabeli RS, a stawki te zależne są - co wynika z tabeli RS - od wymiaru wykonanej pracy. W § 6 zawartej umowy zastrzeżono, że wartość pracy określona została wstępnie na kwotę maksymalną 534 372 zł, z tym, że ostateczna ocena określająca rzeczywistą wartość usługi zostanie ustalona po przyjęciu pracy w trybie § 5 niniejszej umowy oraz po zweryfikowaniu oceny na zasadach przewidzianych w zarządzeniu nr 21. Wreszcie, z materiału dowodowego wynika, że wbrew twierdzeniu strony pozwanej zakres wykonanych przez powoda prac był znacznie szerszy aniżeli przewidziany w umowie. Wymieniony wyżej wyrok zaskarżyła strona pozwana. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje: Zarzut rewizji, że powód samowolnie, tylko dla własnej wygody, zwiększył zakres prac, nie znajduje żadnego oparcia w materiale dowodowym. Przeciwnie, materiał ten wskazuje, że strona pozwana ani razu nie kwestionowała wprowadzanych w toku wykonywania pomnika zmian. Podobnie nie jest uzasadniony zarzut, że strony umówiły wynagrodzenie ryczałtowe, w umowie bowiem - jak to trafnie podkreślił Sąd Wojewódzki - expressis verbis powiedziano, że umówione wynagrodzenie ma charakter wstępny oraz że zostanie ono ostatecznie obliczone według obowiązujących stawek. Nie jest też trafne twierdzenie rewizji, że powód nie powinien być wynagrodzony według stawek artystycznych. Co prawda pierwsza przesłanka, która doprowadziła Sąd Wojewódzki do zastosowania takich stawek, nie została należycie wyjaśniona. Sąd Wojewódzki nie mógł bowiem bez zasięgnięcia opinii biegłych przyjąć, że w danym wypadku mają zastosowanie stawki artystyczne ze względu na rodzaj pracy powoda. Wystarcza jednak druga przesłanka rozumowania Sądu Wojewódzkiego. Tą drugą przesłanką jest okoliczność, że strony stawki artystyczne przyjęły za podstawę wynagrodzenia w umowie. Umowa ta oczywiście wiąże strony. Podobnie nie znajduje dostatecznego uzasadnienia powołanie się przez stronę pozwaną na art. 5 kc. Jeżeli bowiem powód dochodzi wynagrodzenia według obowiązujących stawek, to sam fakt, że jest ono wysokie, nie może kwalifikować jego żądania jako sprzecznego z zasadami współżycia społecznego. Mimo nietrafności powyższych zarzutów zaskarżony wyrok nie mógł być utrzymany w mocy. Przyczyną tego jest fakt, że Sąd Wojewódzki nie skontrolował, czy obliczenie podane przez powoda jest rzeczywiście prawidłowe, a więc jaka kwota należy mu się z tytułu tego wynagrodzenia w świetle obowiązujących stawek. Oczywiście, obliczenia takiego powinien dokonać biegły, który powinien - po obejrzeniu projektu i pomnika - podać, jakie roboty powód wykonał, jakie stawki - jego zdaniem - należy zastosować oraz jak przedstawia się samo obliczenie. Rzeczą Sądu I instancji będzie dopiero skontrolowanie tak wydanej opinii. Sąd Wojewódzki wprawdzie powołał się na opinię biegłego wydaną w innej sprawie, ale ta opinia takiego obliczenia, jakie jest potrzebne w sprawie niniejszej, nie zawiera, co zresztą jest zrozumiałe, bo dotyczy ona wynagrodzenia należnego projektantom pomnika. Ostrożność jest tu szczególnie potrzebna, gdyż - jak trafnie podkreśla rewizja - wynagrodzenie, jakiego powód dochodzi - jest wyjątkowo wysokie. Należy jeszcze zwrócić uwagę na niejasność, jaka się zakradła do rozumowania Sądu Wojewódzkiego w części dotyczącej należnej jakoby powodowi reszty wynagrodzenia. Sąd ten odjął od określonego w umowie wstępnego ryczałtu sumę, jaką powód już otrzymał. Jest to niejasne z dwu przyczyn. Po pierwsze, jeżeli ryczałt - jak to przyjął Sąd Wojewódzki - jest tylko orientacyjny, to dlaczego został ostatecznie przyjęty jako należne powodowi wynagrodzenie. Po drugie, ryczałt ten dotyczył wszystkich osób, które podjęły się zaprojektowania i wykonania pomnika, tj. nie tylko powoda, ale i małż. Ł. Ryczałt ten był więc przewidziany jako wynagrodzenie wstępne dla tych trzech osób. A zasad powyższych zaskarżony wyrok należało uchylić i sprawę przekazać Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania (art. 388 kpc).