I CR 520/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Gross (sprawozdawca). Sędziowie: S. Kałamajski, R. Czarnecki.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Janiny i Kazimierza małż. K. przeciwko Henrykowi i Mariannie małż. Z. oraz Marianowi S. i Aleksandrowi S. o zwolnienie od egzekucji, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości wniesionej z urzędu od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 24 listopada 1961 r., uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Powiatowego w Łomży z dnia 19 czerwca 1961 roku i sprawę przekazał temuż Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneMarian S. w poszukiwaniu sumy 5.560 zł z % i kosztami, zasądzonej od Marianny i Henryka małż. Z., skierował egzekucję do nieruchomości dłużników o powierzchni 1,71 ha, stanowiącej część większej nieruchomości o łącznym obszarze 3,40 ha. W toku tej egzekucji nieruchomość nabył na licytacji w dniu 29 listopada 1960 r. Aleksander S., któremu Sąd Powiatowy w Łomży postanowieniem z tegoż dnia udzielił przybicia. Kazimierz i Janina małż. K. wnieśli na to postanowienie zażalenie twierdząc - na podstawie dołączonego w wypisie aktu notarialnego z dnia 21.03.1957 r. - że nabyli od dłużników pozwanych z należącego do nich gruntu o łącznym obszarze 3,40 ha część o powierzchni 2,24 ha, że wskutek tego dłużnikowi pozostało tylko 1,16 ha oraz że wobec skierowania przez wierzyciela egzekucji do 1,71 ha sprzedaż z licytacji objęła należącą do nich 0,55 ha gruntu. Sąd Wojewódzki w Białymstoku postanowieniem z 6.04.1961 r. zażalenie małż. K. odrzucił wobec niestwierdzenia w postępowaniu egzekucyjnym uchybień naruszających prawa skarżących, których oni zresztą w toku egzekucji nie zgłaszali, mimo że o egzekucji wiedzieli.17 kwietnia 1961 r. Kazimierz i Janina małż. K. wystąpili przeciwko Henrykowi i Mariannie małż. Z. oraz Marianowi i Aleksandrowi S. z pozwem o zwolnienie od omawianej egzekucji 0,55 ha gruntu wchodzącego w skład gospodarstwa pozwanych o ogólnym obszarze 3,40 ha. Żądanie to pełnomocnik powodów sprostował następnie w tym sensie, że wnosi o zwolnienie od egzekucji działki gruntu o powierzchni 2,24 ha.Pozwani S. zarzucając, że sprzedaż części nieruchomości Henryka i Marianny małż. Z. Janinie i Kazimierzowi małż. K. była fikcyjna, domagali się oddalenia powództwa, jako spóźnionego, wskutek niezgłoszenia przez powodów zarzutów przeciwko opisowi i oszacowaniu nieruchomości stosownie do art. 684 k.p.c., jak również w związku z przepisem art. 688 pkt 6 k.p.c., który zastrzega, że warunkiem uwzględnienia pozwu osób trzecich jest wytoczenie przez nie powództwa o zwolnienie nieruchomości od egzekucji i uzyskanie postanowienia właściwego sądu o zawieszeniu egzekucji - przed rozpoczęciem przetargu.Sąd Powiatowy w Łomży wyrokiem z dnia 19 czerwca 1961 r. uwzględnił powództwo ustalając, że powodowie są właścicielami gruntu objętego postępowaniem egzekucyjnym, oraz zajmując stanowisko, że art. 684 k.p.c., jako dotyczący tylko pogwałcenia przepisów postępowania egzekucyjnego, nie może być brany pod uwagę w sprawie, w której roszczenie powodów opiera się na art. 574 k.p.c.Rewizję pozwanych S. od powyższego wyroku Sąd Wojewódzki w Białymstoku oddalił wyrokiem z dnia 24 listopada 1961 r. uznając, że zsumowanie powierzchni gruntu nabytego przez powodów (2,24 ha) z powierzchnią gruntu objętego egzekucją (1,7 ha) wykazuje, iż łączny obszar przekracza całość gruntu pozwanych Z. przed sprzedażą. Jeśli zaś chodzi o zarzut, że powództwo jest spóźnione, to Sąd Wojewódzki zajął stanowisko, iż egzekucja nie została jeszcze zakończona, gdyż licytacja i przybicia są tylko fazami postępowania egzekucyjnego i z tego względu uznał zarzut ten za nieusprawiedliwiony.W dniu 12 maja 1962 r. wpłynęła do Sądu Najwyższego rewizja nadzwyczajna Ministra Sprawiedliwości, oparta na zarzucie naruszenia art. 688 k.p.c., jak również uchybienia przepisom art. 242 § 1 i 326 oraz 383 k.p.c., z wnioskiem o zmianę zaskarżonego wyroku, a także wyroku Sądu Powiatowego i o oddalenie powództwa bądź o uchylenie wyroków obu instancji i przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu w Łomży do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję nadzwyczajną, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Stanowisko Sądu Wojewódzkiego, według którego przepis art. 574 k.p.c. daje prawo osobie trzeciej wytoczenia powództwa o zwolnienie nieruchomości od egzekucji aż do czasu całkowitego zakończenia postępowania egzekucyjnego, nie bierze pod uwagę treści art. 688 pkt 6 k.p.c., stanowiącego w odniesieniu do egzekucji z nieruchomości normę szczególną. Zgodnie zaś z tym przepisem, w toku postępowania egzekucyjnego skierowanego do nieruchomości dłużnika prawa osób trzecich do egzekwowanej nieruchomości nie będą przeszkodą do licytacji i przysądzenia własności na rzecz nabywcy bez zastrzeżeń, jeżeli osoby roszczące sobie takie prawa nie złożą przed rozpoczęciem przetargu dowodu, że wytoczyły powództwo o zwolnienie nieruchomości (lub jej części) od egzekucji i że uzyskały postanowienie właściwego sądu nakazujące zawieszenie egzekucji.Z przepisu tego, wbrew podniesionemu poglądowi Sądu Wojewódzkiego, wynika, że osoba trzecia może skutecznie dochodzić żądania zwolnienia nieruchomości od egzekucji tylko wówczas, gdy przed rozpoczęciem przetargu wniosła co do tego powództwo i uzyskała we właściwym sądzie zawieszenie kwestionowanej przez siebie egzekucji. Jeżeli więc, jak w danym wypadku, powództwo wpłynęło do Sądu Powiatowego w Łomży 17.IV.1961 r., a licytacja, na której pozwany Aleksander S. nabył egzekwowaną nieruchomość, odbyła się 29.XI.1960 r., to ze względu na treść powołanego art. 688 pkt 6 k.p.c. powództwo takie, jako wniesione po upływie przewidzianego w tym przepisie terminu, nie mogło być uwzględnione, a ewentualne prawa powodów nie mogły również stanowić przeszkody do uzyskania przez nabywcę z licytacji przesądzenia własności nieruchomości bez żadnych zastrzeżeń.Nadmienić przy tym należy, że prekluzja przewidziana w art. 688 pkt 6 k.p.c., stanowiąca w obowiązującym prawie w odniesieniu do egzekucji z nieruchomości wyraz zasady vigilantibus iura scripta, nie jest jedynym przepisem zmierzającym do ochrony praw nabywcy nieruchomości z licytacji przed ewentualnymi pretensjami osób, które zaniedbały we właściwym czasie obrony swych praw. Nawet bowiem w wypadku, gdy egzekucja dotknięta jest tak daleko idącą wadliwością, że o terminie licytacji nieruchomości nie został zawiadomiony wierzyciel, dłużnik lub inny uczestnik postępowania egzekucyjnego (art. 674 § 1 k.p.c.), nie może to powodować odmowy przybicia, jeżeli osoba, która zawiadomienia nie otrzymała, była na licytacji obecna i nie zgłosiła z tego powodu zarzutu (art. 725 § 2 k.p.c.).Z powyższych rozważań wynika, że uwzględnienie powództwa nie mogło nastąpić już choćby z tego powodu, że zostało ono wytoczone po upływie terminu przewidzianego w art. 688 pkt 6 k.p.c., w związku zaś z tym dalsze wywody rewizji nadzwyczajnej dotyczące niewyjaśnienia identyczności nabytego przez powodów gruntu z egzekwowaną nieruchomością, jako w tym stanie rzeczy bezprzedmiotowe, nie wymagają rozważenia.Niemniej jednak wniosek rewizji nadzwyczajnej o zmianę wyroków sądów obu instancji również przy przedstawionym wyżej założeniu prawnym nie mógł być uwzględniony. Pogląd bowiem Sądu Wojewódzkiego, że licytacja i przybicie są tylko fazami postępowania egzekucyjnego, jest o tyle słuszny, że przed uprawomocnieniem się postanowienia o przysądzeniu własności nieruchomości nabytej z licytacji nie można (przynajmniej teoretycznie) wyłączyć ewentualności wygaśnięcia skutków przybicia, a w konsekwencji - także możliwości wyznaczenia ponownej licytacji i związanego z tym wznowienia biegu terminu z art. 688 pkt 6 k.p.c. Dlatego też, mimo że z materiałów dotyczących przebiegu postępowania egzekucyjnego praktyczne prawdopodobieństwo ponownej licytacji nie wynika, Sąd Najwyższy stosownie do art. 398 w związku z art. 384 k.p.c. orzekł jak w sentencji.