I CR 533/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Gross (sprawozdawca). Sędziowie: J. Przybylski, T. Bukowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Salvatore S. przeciwko Skarbowi Państwa - Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w S. o 242.418 zł, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 24 lipca 1968 r.,uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneW pozwie wniesionym 16 lutego 1965 r. Salvatore S. żądał zasądzenia od Skarbu Państwa (Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w S.) sumy 242.418 zł jako równowartości nakładów dokonanych w nieruchomości przy ulicy B. nr 40 w S., w której powód prowadził wytwórnię lodów.Pozwany wnosił o oddalenie powództwa.Sąd Wojewódzki w Gdańsku wyrokiem z dnia 30 listopada 1966 r. zasądził od pozwanego Skarbu Państwa na rzecz powoda 168.725 zł z procentami i kosztami, w pozostałej zaś części powództwo oddalił. Sąd ustalił m.in., że powód w latach 1949-1950 powiększył wytwórnię lodów prowadzoną w powyższej nieruchomości, stanowiącej obecnie własność Skarbu Państwa, przez wybudowanie obok frontowego budynku zaplecza obejmującego wytwórnię, kuchnię, magazyny, łazienkę i w.c., a nadto ogrodził nieruchomość murowanym płotem. Nieruchomość tę powód zajmował do 10 marca 1964 r., po czym lokal został przekazany Państwowemu Przedsiębiorstwu Przemysłu Gastronomicznego w S. Koszt dokonanych nakładów Sąd Wojewódzki określił na 168.726 zł i sumę tę zasądził na rzecz powoda od pozwanego Skarbu Państwa, opierając się na przepisach kodeksu zobowiązań o niesłusznym wzbogaceniu.Na skutek rewizji strony pozwanej Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 25 lipca 1967 r. uchylił powyższy wyrok Sądu Wojewódzkiego w części uwzględniającej powództwo oraz orzekającej o kosztach procesu i kosztach sądowych i sprawę w tym zakresie przekazał sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.W związku z zarzutem rewizji co do braku legitymacji biernej Skarbu Państwa ze względu na to, że wytwórnia lodów przekazana została w całości Państwowemu Przedsiębiorstwu Przemysłu Gastronomicznego w S., Sąd Najwyższy wskazał, że należy wyjaśnić, czy nieruchomość, w której powód dokonał nakładów, została powierzona w zarząd przedsiębiorstwu państwowemu, które co do niej wykonuje uprawnienie płynące z własności państwowej. Gdyby się bowiem okazało, że takie przekazanie nastąpiło na rzecz przedsiębiorstwa państwowego mającego odrębną od Skarbu Państwa osobowość prawną, to wówczas owo przedsiębiorstwo, a nie Skarb Państwa miałoby legitymację bierną w sprawie. W razie braku takiej osobowości, fakt przekazania miałby znaczenie dla określenia tzw. stacio fisci.Poza tym Sąd Najwyższy stwierdził, że ustalenie wartości nakładów na kwotę 168.726 zł na podstawie cenników obowiązujących od dnia 1.I.1966 r. narusza przepis art. 123 k.z. Skoro bowiem według ustalonych i nie kwestionowanych okoliczności powód dokonał nakładów w latach 1949-1950 i wówczas własność wzniesionych budowli oraz urządzeń przeszła na właściciela nieruchomości, to obowiązek zwrotu dotyczy osiągniętej w tym czasie korzyści, która odpowiada ówczesnej wartości budynków i urządzeń, według obowiązujących wówczas cen i w obowiązującej wtedy walucie z uwzględnieniem przepisów ustawy z dnia 28.X.1950 r. o zmianie systemu pieniężnego oraz rozporządzenia Rady Ministrów z tej samej daty w sprawie określenia stosunku przeliczenia niektórych zobowiązań.Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki w Gdańsku wyrokiem z dnia 24 lipca 1968 r. powództwo oddalił i zasądził od powoda na rzecz pozwanego 2.300 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.Sąd ustalił, że właścicielem nieruchomości przy ul. B. nr 40 w S. jest Skarb Państwa oraz że zarząd tej nieruchomości sprawuje Miejski Zarząd Budynków Mieszkalnych w S., który jest przedsiębiorstwem państwowym o odrębnej od pozwanego osobowości prawnej. Miejski Zarząd Budynków Mieszkalnych zawarł we własnym imieniu z Państwowym Przedsiębiorstwem Przemysłu Gastronomicznego w S. umowę najmu i otrzymuje czynsz. W tych warunkach uprawnienia wypływające z własności państwowej względem omawianej nieruchomości wykonuje Miejski Zarząd Budynków Mieszkalnych i on tylko może występować jako strona pozwana w procesie o wydanie niesłusznie uzyskanych korzyści.Ponieważ strony nie wnosiły o wezwanie do udziału w sprawie Miejskiego Zarządu Budynków Mieszkalnych, Sąd Wojewódzki powództwo oddalił uznając, że Prezydium Miejskiej Rady Narodowej Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w S. nie ma legitymacji biernej.Wyrok Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku zaskarżył pełnomocnik powoda rewizją, w której wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.W piśmie procesowym z 23.IX.1968 r. pełnomocnik powoda wnosił o przypozwanie w trybie art. 84 k.p.c. Miejskiego Zarządu Budynków Mieszkalnych w S., który po otrzymaniu zawiadomienia oświadczył, że nie przystąpi do sprawy w charakterze interwenienta ubocznego.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję, Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Chybione są zarzuty co do rzekomego zaskoczenia powoda rozstrzygnięciem opartym na braku legitymacji biernej pozwanego Skarbu Państwa, jak również co do wezwania z urzędu do udziału w sprawie Miejskiego Zarządu Budynków Mieszkalnych. Wbrew bowiem odmiennym twierdzeniom rewizji, z protokołu rozprawy poprzedzającej wydanie zaskarżonego wyroku wynika, że o ewentualnym dopozwaniu Miejskiego Zarządu Budynków Mieszkalnych była na tej rozprawie mowa, lecz pełnomocnik strony pozwanej wniosku o wezwanie M.Z.B.M. nie zgłosił, a pełnomocnik powoda wyraźnie oświadczył, że jego zdaniem nikogo nie należy wzywać jako pozwanego w miejsce lub obok Skarbu Państwa. Wezwanie zaś Miejskiego Zarządu Budynków Mieszkalnych do udziału w sprawie z urzędu nie mogło nastąpić ze względu na brak niezbędnej do tego przesłanki przewidzianej w art. 194 § 4 k.p.c.Nie można natomiast odmówić słuszności zarzutom rewizji kwestionującym prawidłowość stanowiska, jakie Sąd Wojewódzki zajął w zaskarżonym wyroku co do legitymacji biernej w niniejszej sprawie.Powództwo Salvatore S. dotyczy zwrotu wartości nakładów dokonanych przez niego w nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa. Do odpowiedzi na pytanie, kto powinien być pozwanym w tej sprawie, nie wystarcza zatem ustalenie, na którym oparł się Sąd Wojewódzki, że umowę najmu tej nieruchomości z Państwowym Przedsiębiorstwem Przemysłu Gastronomicznego zawarł Miejski Zarząd Budynków Mieszkalnych, który jest przedsiębiorstwem państwowym o odrębnej od Skarbu Państwa osobowości prawnej. Należało ponadto wyjaśnić, jak daleko sięga zdolność prawna ostatnio wymienionego przedsiębiorstwa, a w szczególności, czy obejmuje ona prawa i obowiązki, będące przedmiotem obecnej sprawy. Stosownie bowiem do art. 128 § 2 k.c. państwowe osoby prawne wykonywają w imieniu własnym względem zarządzanych przez nie części mienia ogólnonarodowego (państwowego) uprawnienia płynące z własności państwowej jedynie w granicach swej zdolności prawnej. Ta zdolność prawna zaś, określana przez doktrynę i orzecznictwa jako tzw. specjalna zdolność prawna osób prawnych, nie obejmuje w myśl art. 36 k.c. praw i obowiązków, które nie są związane z zakresem zadań osoby prawnej.Sąd Wojewódzki, przyjmując brak legitymacji biernej pozwanego Skarbu Państwa, nie zainteresował się zakresem zadań miejskich zarządów budynków mieszkalnych, mimo że z powołanych w rewizji aktów normatywnych, a w szczególności z uchwały nr 232 Rady Ministrów w sprawie zasad organizacji finansowej i systemu finansowego zarządów budynków mieszkalnych (M.P. z 1960 r. Nr 65, poz. 307) wynika, że zadania tych przedsiębiorstw państwowych ograniczają się do administrowania budynkami stanowiącymi własność Państwa i pozostającymi nadal w zarządzie prezydiów rad narodowych. W sposób analogiczny normuje tę kwestię uchwała nr 316 Rady Ministrów z dnia 21.XII.1965 r. w sprawie gospodarki finansowej zarządów budynków mieszkalnych rad narodowych (M.P. z 1966 r. Nr 1, poz. 3), która w § 1 ust. 1 wyraźnie zastrzega, że zarządzane przez przedsiębiorstwa gospodarki mieszkaniowej budynki państwowe pozostają w administracji organów do spraw mieszkaniowych prezydiów rad narodowych. Przede wszystkim zaś podstawowa dla spraw związanych z zarządem nieruchomościami państwowymi ustawa z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 32, poz. 159), jak również rozporządzenie wykonawcze Rady Ministrów z dnia 31 maja 1962 r. w sprawie przekazywania terenów w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 35, poz. 159) stanowią, że organem sprawującym zarząd nieruchomości państwowych i znajdujących się w nich budynków są właściwe do spraw gospodarki komunalnej i mieszkaniowej organy prezydiów rad narodowych (art. 10 ust. 1 cyt. ustawy w związku z § 1 ust. 2 i 3 rozp. wyk.).Z tych przyczyn wniosek Sądu Wojewódzkiego, że pozwanym w sprawie o zwrot wartości nakładów w nieruchomości powinno być przedsiębiorstwo państwowe Miejski Zarząd Budynków Mieszkalnych w S., narusza powołane wyżej przepisy oraz art. 128 § 2 w związku z art. 36 k.c. Powołanie się zaś na orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 15.IV.1966 r. w sprawie I CR 80/66 (OSNCP z 1967 r., poz. 24) jest chybione ze względu na to, że orzeczenie to dotyczy odpowiedzialności posiadacza budynku, związanej z zakresem zadań zarządu budynków mieszkalnych.Skoro więc, jak to wynika z przytoczonych poprzednio rozważań, zarząd nieruchomości, której dotyczy powództwo o zwrot wartości nakładów, przysługuje Skarbowi Państwa, to należy dojść do wniosku, że w zakresie spraw nie objętych czynnościami bieżącej administracji (przekazanych miejskiemu zarządowi budynków mieszkalnych) Skarb Państwa - stosownie do art. 34 k.c. powinien być traktowany w stosunkach cywilnoprawnych jako podmiot praw i obowiązków związanych z tą nieruchomością i że w konsekwencji zgłoszony przez stronę pozwaną zarzut braku legitymacji biernej nie zasługuje na uwzględnienie.Ponieważ Sąd Wojewódzki, wskutek niesłusznego uwzględnienia tego zarzutu, nie poczynił ustaleń niezbędnych do rozpoznania roszczeń powoda, przeto Sąd Najwyższy na mocy art. 388 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji.