I CR 67/82

Uzasadnienie faktycznePrawomocnym wyrokiem sądu karnego z dnia 10.10.1980 r. - Sądu Rejonowego w B. - pozwany H. P. został skazany z art. 155 § 1 k.k. za to, że w dniu 5, 6.1980 r. uderzył butelką w rękę i głowę Ryszarda G., w wyniku czego doznał on rany ciętej policzka lewego oraz rany ciętej dołu łokciowego prawego z uszkodzeniem tętnicy promieniowej prawej oraz przecięcia ścięgien, co "wywołało chorobę zazwyczaj zagrażającą życiu", na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania.W związku z tym R. G., pracownik powodowego przedsiębiorstwa, pobrał za okres niezdolności do pracy (5.6.1980 r. - 30.5.1981 r.) tytułem należnego, na podstawie ustawy z dn. 17.12.1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, Dz. U. z 1975 r. Nr 34, poz. 188, zasiłku chorobowego kwotę 118,368 zł.O zwrot tej kwoty przez pozwanego oraz o ustalenie, że pozwany "jest zobowiązany na przyszłość do pokrycia szkody poniesionej przez powoda na skutek wypłaty zasiłku chorobowego" poszkodowanemu, wystąpiło w pozwie z dnia 5.10.1901 r. powodowe przedsiębiorstwo, jako zakład pracy, który dokonał wypłaty zasiłku chorobowego.Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo do wysokości 10.000 zł z 8% od dnia 17.10.1981 r., w pozostałym zakresie, w tym także co do żądania ustalenia zobowiązania pozwanego do zwrotu dalszych zasiłków chorobowych, oddalił, koszty procesu wzajemnie między stronami zniósł. Według dokonanych ustaleń, zakres obowiązku zwrotu przez sprawcę szkody wypłaconego przez zakład pracy poszkodowanemu zasiłku chorobowego (na podstawie art. 197 ustawy z dnia 28.3.1933 r. o ubezpieczeniu społecznym, Dz. U. Nr 51, poz. 396 z późn. zm.) jest określony zakresem obowiązku naprawienia szkody, wyrządzonej przez jej sprawcę poszkodowanemu, według przepisów prawa cywilnego, w przypadku - według przepisów o czynach niedozwolonych (art. 415 k.c., por. także wyrok SN z dnia 16.10.1980 r. OSNCP z 1981 r., z. 5, poz. 87 w zw. z uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najw. z dnia 30.10.1976 r., OSNCP z 1977 r., z. 3, poz. 42), wobec czego "zasada umiarkowania odszkodowania wymieniona w art. 440 k.c." znajduje w sprawie pełne zastosowanie.Z uwagi na stan zdrowia pozwanego (gruźlica od 1953 r. po resekcji i terakoplastyce płuc) i jego sytuację materialną (wynagrodzenie miesięczne w wysokości 4.300 zł za pracę w charakterze strażnika w spółdzielni inwalidów) oraz ograniczone możliwości zarobkowe zwrot całej kwoty wpłaconego zasiłku pozostawałby w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, zasądzenie zaś kwoty orzeczonej w wyroku czyni zadość wymogom podlegającego zastosowaniu w sprawie - dla określenia wysokości należnego odszkodowania - przepisu art. 440 k.c.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję pozwanego, kwestionującego wysokość zasądzonego odszkodowania (art. 368 pkt 1 k.p.c.), Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Roszczenie odszkodowawcze poszkodowanego względem sprawcy wypadku (z art. 415 k.c.) zostało zaspokojone - w zakresie utraconego na skutek niezdolności do pracy w okresie 9 miesięcy wynagrodzenia - przez powodowe przedsiębiorstwo, jako zakład pracy poszkodowanego, wypłatę należnego, w wysokości dochodzonej kwoty, zasiłku chorobowego, w tym też zakresie - wypłaconego zasiłku - powodowe przedsiębiorstwo wstąpiło na podstawie art. 197 ustawy z dnia 28.3.1933 r. o ubezpieczeniu społecznym, Dz. U. Nr 51, poz. 396 z późn. zm., w prawa zaspokojonego wierzyciela (poszkodowanego) i może domagać się zwrotu wypłaconego zasiłku na zasadach określających odpowiedzialność sprawcy szkody (dłużnika) wobec poszkodowanego, jako jego wierzyciela (por. uchwałę składu siedmiu sędziów SN z dnia 30.10.1976 r., OSNCP z 1977 r., z. 3, poz. 42 oraz wyrok SN z dnia 16.10.1980 r., OSNCP z 1981 r., z. 5, poz. 87 w zw. z art. 518 § 1 pkt 4 k.p.c.). W przypadku bowiem wstąpienia osoby trzeciej (jak w sprawie) w prawa zaspokojonego wierzyciela wierzytelność nie wygasa, jest tą samą wierzytelnością (przed i po wstąpieniu), zmiana następuje jedynie po stronie wierzyciela. Odmienna jest sytuacja przy regresie właściwym (por. np. art. 376 lub 441 k.c. w zw. z art. 366 k.c.).Tym samym ma w sprawie zastosowanie także art. 440 k.c. i zakres obowiązku naprawienia szkody przez jej sprawcę podlega określeniu - także wobec powoda - przy uwzględnieniu stanu majątkowego zobowiązanego do naprawienia szkody oraz poszkodowanego, o ile ograniczenie powyższego obowiązku jest zgodne z zasadami społecznego współżycia.Ograniczenie w świetle powyższego obowiązku pozwanego - z uwagi na jego stan majątkowy (ograniczone możliwości zarobkowania ze względu na stan zdrowia i brak innych źródeł utrzymania) - do wysokości 10.000 zł odpowiada prawu i ta też tylko kwota, nie zaś cała kwota wypłaconego poszkodowanemu zasiłku chorobowego, podlega zwrotowi, w tym bowiem tylko zakresie zakład pracy poszkodowanego skutecznie wstąpił w jego prawa zaspokojonego wierzyciela.Dalsze ograniczenie obowiązku pozwanego naprawienia szkody nie jest w okolicznościach sprawy uzasadnione, w szczególności w świetle zasad współżycia społecznego z uwag na charakter jego czynu, którym wyrządził szkodę.Przepis art. 440 k.c. dopuszcza na zasadach w nim określonych ograniczenie obowiązku naprawienia szkody przez zobowiązanego do jej naprawienia, wyłącza natomiast możliwość zwolnienia od tego obowiązku (ze względu na stan majątkowy, jeżeli nawet takiego ograniczenia wymagają zasady współżycia społecznego).Przepis art. 440 k.c. nie wyłącza natomiast sam przez się możliwości odmowy udzielenia ochrony roszczeniu odszkodowawczemu poszkodowanego na podstawie art. 5 k.c. (klauzula generalna) z innych, niż tylko stan majątkowy, względów, jeżeli w okolicznościach konkretnego przypadku byłoby to zgodne z zasadami społecznego współżycia. Ta sytuacja nie zachodzi jednak w sprawie.Z przytoczonych względów należało oddalić rewizję pozwanego jako pozbawioną uzasadnionych podstaw zaskarżenia.