I CR 80/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Kuryłowicz. Sędziowie SN: T. Bukowski, H. Dąbrowski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Heleny S. przeciwko Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej "Staw" w W., Lucynie P., Barbarze F. i Jerzemu J. o ochronę dóbr osobistych na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 17 grudnia 1980 r.uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Warszawie do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowódka Helena S. wnosiła w pozwie o nakazanie pozwanym Barbarze F. i Lucynie P. oraz Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej "Staw" przywrócenia stanu instalacji wodociągowo-sanitarnej w lokalach nr (...) i (...) w budynkach przy ul. (...) w W. do stanu zgodnego z projektem budowlanym lub wykonania zabezpieczeń akustycznych, a w razie niedokonania tych zmian w określonym terminie - zobowiązania Spółdzielni do zmiany zajmowanego przez powódkę mieszkania na inne identyczne na koszt Spółdzielni. Na wniosek powódki w toku procesu został dodatkowo wezwany do udziału w sprawie w charakterze pozwanego Jerzy J. uprawniony do lokalu nr (...) w tym samym budynku. Powódka twierdziła, że wykonane przez pozwanych przeróbki instalacji wodno-sanitarnej stały się przyczyną dokuczliwych hałasów, wpływających ujemnie na stan jej zdrowia.Zaskarżonym wyrokiem z dnia 17.XII.1980 r. Sąd Wojewódzki oddalił powództwo. W uzasadnieniu wyroku m.in. ustalił i wskazał, iż powódka zajmuje w budynku pozwanej Spółdzielni przy ul. (...) lokal nr (...) i przysługuje jej spółdzielcze prawo do tego lokalu. Lokal powódki sąsiaduje z lokalami pozwanych: nr (...) należącym do pozwanej Lucyny P., nr (...) należącym do pozwanej Barbary F. i nr (...) należącym do pozwanego Jerzego J. i z trzech stron graniczy z łazienkami każdego z wymienionych mieszkań. W latach 1966-1975 powódka sypiała w małym pokoju od ulicy graniczącym z łazienkami pozwanych Lucyny P. i Jerzego J. i jak twierdzi, nie odczuwała żadnych hałasów ze strony lokalu pozwanego Jerzego J. Około 1973 r. w mieszkaniu powódki ujawniły się szumy w ścianach, słyszalne szczególnie w pokoju, gdzie powódka sypiała. Po stwierdzeniu, że w sąsiednich łazienkach zostały dokonane przeróbki instalacji, powódka podejmowała interwencje zmierzające do przywrócenia przez członków spółdzielni pierwotnego stanu instalacji, jednakże interwencje jej nie odnosiły skutku.Zmiany instalacji wodno-sanitarnej po zainstalowaniu w mieszkaniach stron dodatkowej armatury nad wanną z zamontowaniem przewodów doprowadzających wodę do tej armatury i zastąpieniu górnego zbiornika do spłukiwania automatem polegał - gdy chodzi o lokale zajmowane tylko przez pozwanych - na zamontowaniu poziomych przewodów doprowadzających wodę do armatury wannowej pod glazurę oraz przysunięciu wanny do ściany i przymurowaniu jej do ściany.Używanie urządzeń instalacyjno-sanitarnych w łazienkach pozwanych Lucyny P. i Barbary F. powoduje przekroczenie w mieszkaniu powódki dopuszczalnego poziomu hałasu instalacyjnego o 2 do 8 dB/A. Jeszcze większe hałasy występują w mieszkaniu powódki na wskutek użytkowania urządzeń instalacyjno-sanitarnych w łazience pozwanego Jerzego J., przy laniu bowiem wody do wanny w jego łazience poziom hałasu w mieszkaniu powódki przekracza poziom dopuszczalny o 16 dB/A. Za obiektywnie w pełni odczuwalne uważa się przekroczenie hałasu w granicach 5-8 dB.Poziomy hałasu od urządzeń instalacyjno-sanitarnych, przenikającego do mieszkania powódki, nie różnią się od poziomów hałasu przenikającego do innych mieszkań, bez względu na to, czy dokonano zmian w instalacjach w łazienkach, czy też nie. Przeprowadzone w toku postępowania pomiary akustyczne nie wykazują bezpośredniej zależności między zmianami wprowadzonymi do układu urządzeń w łazienkach pozwanych a poziomem hałasu instalacyjnego przenikającego do pomieszczeń mieszkalnych.Przyczyną powstawania hałasów instalacyjnych w całym budynku jest wiele innych czynników związanych z konstrukcją i montażem układu instalacyjno-sanitarnego i jakość zastosowanych w nim urządzeń. W istniejących warunkach techniczno-eksploatacyjnych praktycznie nie ma możliwości wprowadzenia skutecznych zabezpieczeń akustycznych, zmniejszających poziomy hałasów instalacyjnych poniżej dopuszczalnych norm. W wypadku doprowadzenia przez pozwanych urządzeń w ich łazienkach do stanu poprzedniego poziom hałasów prawdopodobnie uległby jakiemuś zmniejszeniu, ale nie da się przewidzieć, w jakim stopniu i czy poniżej dopuszczalnej normy. Bardziej prawdopodobne jest, że zmiany takie nie wpłynęłyby na zmianę poziomu hałasów, lecz na zmianę widma hałasu, tj. na zmianę częstotliwości hałasu. Dokonane zmiany instalacyjne jedynie w nieznacznym stopniu mogły wpłynąć na podwyższenie poziomu hałasów. Porównanie oddziaływania hałasów emitowanych z urządzeń przerobionych w łazienkach Lucyny P. i pozwanego Jerzego J., gdzie przeróbki zostały dokonane w tym samym zakresie, wskazuje na wysokie różnice w poziomach hałasów, co pozwala wnioskować, że nie dokonane przez pozwanych przeróbki, lecz inne czynniki, dotyczące konstrukcji i wykonawstwa budynku, mają decydujący wpływ na powstanie hałasów.W kwestii zbieżności czasowej przeróbek dokonanych przez pozwanych w łazienkach oraz zauważalności wzmożonych hałasów Sąd wskazał, iż hałas, jak zeznał świadek K., był szczególnie słyszalny w pokoju, w którym powódka sypiała, tj. od ulicy. W tym czasie rozpoczęto budowę trasy łazienkowskiej, co stanowiło o zwiększeniu hałasu przy ustaniu hałaśliwości tła. Powódka jest z pewnością osobą szczególnie wrażliwą, odczucia jej zaś są subiektywne, odbiegające od warunków stwierdzonych obiektywnie, np. jeżeli chodzi o hałas dochodzący z łazienki pozwanego Jerzego J. Wszystkie te okoliczności pozwalają - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - przyjąć, że niekorzystny wpływ występujących w budynku hałasów na zdrowie powódki nie jest skutkiem działania pozwanych, lecz skutkiem wadliwego zaprojektowania i wykonania budynku.W wyniku dokonanych ustaleń Sąd Wojewódzki - wobec braku przesłanek przewidzianych w art. 24 k.c. - powództwo oddalił.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę z rewizji wniesionej przez powódkę, a opartej na podstawach z art. 368 pkt 1, 3, 4 i 5 k.p.c., Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Powódka - jak wynika z twierdzeń pozwu i wyraźnego ich potwierdzenia w rewizji - nie domaga się od pozwanych, aby dokonali czynności koniecznych do ograniczenia poziomu hałasu w jej mieszkaniu przenikającego od urządzeń sanitarnych w ich lokalach, do granicy przewidzianej przez normy, pozwani bowiem - jak to podkreśla powódka - nie odpowiadają za wady konstrukcyjne i wykonawcze budynku.Powódka - dochodząc określonych w pozwie roszczeń - domaga się natomiast usunięcia przez pozwanych skutków dokonanych przez nich - w stosunku do stanu pierwotnego - zmian w sposobie zainstalowania w ich mieszkaniach wskazanych urządzeń, według jej twierdzeń bowiem zmiany te przy używaniu przez pozwanych urządzeń spowodowały nasilenie poziomu hałasu w jej mieszkaniu, co wpłynęło i wpływa niekorzystnie na stan jej zdrowia. Stwierdzenie zatem w uzasadnieniu wyroku, iż, niezależnie od przeróbek dokonanych w łazienkach pozwanych, poziomy hałasów instalacyjnych są przekroczone także w innych układach mieszkań, nawet tam, gdzie żadnych zmian instalacyjnych nie wprowadzono, nie przesądza o bezzasadności powództwa przy powódkę, a ostatnio przytoczonych podstawach jej roszczeń.Jeżeli bowiem zajmujący lokal mieszkalny z urządzeniami sanitarnymi, przy używaniu których poziom hałasu w sąsiednim lokalu mieszkalnym przekracza dopuszczalne normy, wprowadza w swym lokalu zmianę w sposobie zainstalowania tych urządzeń, powodującą dalsze istotne nasilenie poziomu hałasu w mieszkaniu sąsiednim, to dokonania tych zmian nie można uznać za pozbawione cech bezprawności w rozumieniu art. 24 k.c.W uzasadnieniu wyroku wprawdzie ustalono i wskazano, iż przeprowadzone w ramach ekspertyzy wydanej przez ITB pomiary akustyczne nie wykazują bezpośredniej zależności pomiędzy zmianami wprowadzonymi do układu urządzeń w łazienkach pozwanych a poziomem hałasu instalacyjnego przenikającego do pomieszczeń mieszkalnych powódki. Należy wszakże podnieść, iż - przy założonym w ekspertyzie ITB zbadaniu w poszczególnych pomieszczeniach mieszkania poziomu hałasu pochodzącego od urządzeń sanitarnych w łazienkach pozwanych i przeprowadzeniu takich badań również w innych, o podobnym układzie, mieszkaniach porównawczych, w których nie dokonano zmian w zainstalowaniu urządzeń sanitarnych - ekspertyza, jak wynika z danych przytoczonych w tabeli 2 (str. 16 i 17 ekspertyzy), nie zawiera kompletu pomiarów poziomu natężenia hałasu w objętych programem badań porównawczych mieszkaniach nr (...). W szczególności brak jest w pomieszczeniach mieszkania nr (...) (odpowiedniku mieszkania nr (...) powódki) pomiarów poziomu hałasu z urządzeń sanitarnych mieszkania porównawczego nr (...) (odpowiednika mieszkania nr (...) pozwanej Lucyny P.). Brak jest również danych co do poziomu hałasu w mieszkaniu porównawczym nr 16 (pokoju od ulicy), hałasu pochodzącego z łazienki (wanna w mieszkaniu nr (...), odpowiednika mieszkania nr (...) pozwanej Barbary F.).Z tabeli 2 ekspertyzy wynika, iż poziom hałasu w pokoju od ulicy w mieszkaniu porównawczym nr (...) (odpowiedniku mieszkania powódki) pochodzącego od urządzeń sanitarnych (wanna) w mieszkaniu nr (...) (odpowiedniku mieszkania nr (...) pozwanego Jerzego J.) przekracza dopuszczalną normę o 10 dB/A, podczas gdy poziom hałasu w mieszkaniu powódki (w analogicznie usytuowanym pomieszczeniu) przekracza dopuszczalną normę o 16 dB/A, a zatem jest wyższy o 6 dB/A. W związku z różnicą nasilenia poziomów hałasu i wskazanym brakiem kompletu pomiarów poziomu hałasu w pomieszczeniach powódki pochodzącego z urządzeń sanitarnych w mieszkaniach pozwanych oraz takich pomiarów w analogicznym układzie mieszkań porównawczych uzasadnione są - uwzględniwszy wskazania Sądu, że za obiektywnie odczuwalne uważa się przekroczenie poziomu hałasu o 5-8 dB - zastrzeżenia przeciwko ustaleniu braku zależności pomiędzy zmianami wprowadzonymi do układu urządzeń sanitarnych w łazienkach pozwanych a poziomem hałasu przenikającego do pomieszczeń mieszkalnych powódki. Należy również podnieść, iż biegły inż. akustyk J.R., współautor ekspertyzy opracowanej przez Zakład Akustyki ITB, w swych wyjaśnieniach na rozprawie w dniu 3.XII.1980 r., co Sąd Wojewódzki również pomija, m.in. stwierdził, że przy takiej konstrukcji budynku zamurowanie przewodów instalacyjnych w ścianie bądź wkucie wanny w ścianę i jej obudowanie jest niekorzystne z punktu widzenia akustycznego.Podał, iż przywrócenie stanu pierwotnego byłyby z pewnością korzystne, choć - jak zaznaczył - nie może stwierdzić, w jakim stopniu, a w szczególności, czy "byłoby zachowane normy".To ostatnie zastrzeżenie nie miałoby decydującego znaczenia przy sprecyzowanych przez powódkę podstawach dochodzonych przez nią roszczeń.Wobec usprawiedliwionych zastrzeżeń przeciwko prawidłowości ustaleń przyjętych przez Sąd za podstawę oddalenia powództwa, a dokonanych bez wszechstronnego rozważenia materiału zebranego w sprawie i bez dostatecznego z przytoczonych względów wyjaśnień istotnych okoliczności, należało zaskarżony wyrok uchylić. Sąd Najwyższy zatem z mocy art. 388 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji.