I CR 927/61

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym z wniosku Stanisławy K. przeciwko Helenie K. o unieważnienie aktu małżeństwa na skutek rewizji wnioskodawczyni, na postanowienie Sądu Powiatowego w Piasecznie z dnia 15 czerwca 1960 r. Ns 435/59 rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePrezydium Powiatowej Rady Narodowej w Piasecznie decyzją z dnia 16 czerwca 1956 r. ustaliło treść aktu małżeństwa sporządzonego 26 września 1917 r. w Kremieńczugu (ZSRR) w tym sensie, że Stanisław K. zawarł związek małżeński z Heleną Ch. ur. W. Stanisława K., która 31 sierpnia 1930 r. zawarła małżeństwo z nieżyjącym obecnie tymże Stanisławem K., wystąpiła do Sądu Powiatowego w Piasecznie z wnioskiem o unieważnienie wymienionego poprzednio aktu małżeństwa twierdząc, że mąż jej z Heleną Ch. ur. W. związku małżeńskiego nie zawierał.Sąd Powiatowy w Piasecznie postanowieniem z dnia 15 czerwca 1960 r. wniosek Stanisławy K. oddalił. Uznał bowiem na podstawie oceny zebranego w sprawie materiału, że akt małżeństwa, którego treść ustalona została decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Piasecznie z dnia 16 czerwca 1956 r., nie zawiera stwierdzenia zdarzenia nieprawdziwego.Sąd Wojewódzki dla woj. warszawskiego rozpoznając sprawę na skutek rewizji wnioskodawczyni Stanisławy K. wniesionej na powyższe postanowienie, w trybie art. 388 k.p.c. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia następujące zagadnienia prawne:1)czy pod rządem prawa o aktach stanu cywilnego z dnia 8 czerwca 1955 r. dopuszczalne jest unieważnienie odtworzonego na mocy decyzji organu administracji państwowej (art. 21 tegoż prawa) aktu bez uprzedniej zmiany lub uchylenia tej decyzji?2)czy w razie zmiany lub uchylenia decyzji organu adm. państwowej potrzebne jest orzeczenie sądu w przedmiocie unieważnienia aktu, czy też postępowanie sądowe w trybie art. 26 tegoż prawa jest niezbędne, wobec tego, że decyzja tej władzy znajdzie bezpośrednie odbicie we wzmiance marginesowej.Uzasadnienie prawnePo przejęciu na podstawie art. 388 § 1 k.p.c. sprawy do rozpoznania we własnym zakresie Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Kwestię analogiczną do poruszonej w pierwszym z pytań Sądu Wojewódzkiego rozstrzygał Sąd Najwyższy pod rządem prawa o aktach stanu cywilnego z 1945 r., kiedy z mocy dekretu z dnia 22 października 1947 r. o ustalaniu treści sporządzonych za granicą aktów stanu cywilnego (metryk) obywateli polskich (Dz. U. z 1947 r. Nr 65, poz. 392) ustalanie treści aktów stanu cywilnego obywateli polskich, sporządzonych za granicą, należało do zakresu działania sądów. Przy takim stanie prawnym Sąd Najwyższy w orzeczeniu Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 18 kwietnia 1953 r. II C. 287/53 (OSN 1954/IV poz. 74) wyjaśnił, iż z reguły wpis postanowienia sądu ustalającego treść aktu stanu cywilnego sporządzonego za granicą, nie może ulec sprostowaniu bez uprzedniego sprostowania samego postanowienia, które było podstawą wpisu.Jeśli chodzi o obowiązujące obecnie Prawo o aktach stanu cywilnego z dnia 8 czerwca 1955 r. (z późniejszymi zmianami), istotna różnica w unormowaniu rozważanego problemu polega przede wszystkim na tym, że ustalanie treści sporządzonych za granicą aktów stanu cywilnego obywateli polskich, gdy uzyskanie wypisu takiego aktu jest niemożliwe lub związane z poważnymi trudnościami a zwłaszcza ze znaczną zwłoką, powierzone zostało właściwym prezydiom powiatowej rady narodowej (lub szczebla równorzędnego), a więc następuje w trybie postępowania administracyjnego.Mimo to jednak nie straciło aktualności przytoczone w uzasadnieniu powołanego wyżej orzeczenia stanowisko Sądu Najwyższego, zgodnie z którym sporządzony za granicą akt, wpisany do księgi stanu cywilnego na podstawie postanowienia ustalającego jego treść, nie ma bytu samodzielnego, lecz jego istnienie jest zależne od istnienia takiego postanowienia, z tym tylko, że zamiast orzeczenia sądowego wchodzi teraz w rachubę decyzja prezydium rady narodowej.Dalej idącą wątpliwość mogłaby na pozór nasuwać treść zdania drugiego art. 25 pr. o aktach st. cyw. z 1955 r., które stanowi, że niezgodność z prawdą aktów stanu cywilnego może być udowodniona jedynie w postanowieniu niespornym o unieważnienie lub sprostowanie aktu. W istocie jednak sformułowanie powyższe prowadzi tylko do tego, iż unieważnienie lub sprostowanie aktu stanu cywilnego wymaga odrębnego postępowania w tym przedmiocie oraz że niedopuszczalne jest kwestionowanie prawidłowości czy ważności aktu stanu cywilnego w innym postępowaniu, w którym treść takiego aktu miała by tylko stanowić przesłankę rozstrzygnięcia.Również jednak treść art. 25 pr. o aktach st. cyw. z 1955 r. nie przesądza o trybie, w jakim następować ma unieważnienie lub sprostowanie wpisu dokonanego na podstawie decyzji ustalającej treść aktu stanu cywilnego obywatela polskiego, który został sporządzony za granicą. I do tego bowiem przypadku odnosi się słuszne stwierdzenie cytowanego orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 1953 r., że chodzi tu w istocie rzeczy nie o akt stanu cywilnego, lecz o wpis do księgi stanu cywilnego orzeczenia ustalającego treść takiego aktu. W konsekwencji więc, jeżeli wpis do księgi stanu cywilnego dokonany został zgodnie z brzmieniem decyzji prezydium rady narodowej ustalającej jego treść, unieważnienie takiego wpisu nie może nastąpić w sposób bezpośredni, jaki ma na względzie przepis art. 26 pr. o a.s.c. z 1955 r., lecz wymaga wcześniejszego pozbawienia mocy prawnej decyzji, która stanowiła jego podstawę. W tym zaś zakresie miarodajne być mogą tylko przepisy postępowania administracyjnego, a w szczególności przepisy rozdziałów 11 i 12 k.p.a., dotyczące wznowienia postępowania względnie uchylenia lub zmiany decyzji administracyjnych.Przytoczone poprzednio rozważania prowadzą do udzielenia na pierwsze z przedstawionych pytań odpowiedzi przeczącej, która zgodna jest zresztą z zajętym już w tej sprawie przez Sąd Najwyższy stanowiskiem w orzeczeniu Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 9 marca 1960 r. 1 CR 153/60 (OSN 1961/II poz. 49).Jeśli chodzi o drugie pytanie Sądu Wojewódzkiego, to odpowiedź na nie wynika zarówno z treści art. 21 ust. 1 i art. 22 ust. 1 prawa o a.s.c. z 1955 r., jak i z charakteru decyzji ustalającej treść sporządzonych za granicą aktów stanu cywilnego obywateli polskich, jako samodzielnej przesłanki wpisu do księgi stanu cywilnego. Podobnie bowiem jak wydanie decyzji ustalającej treść takiego aktu wprost uzasadnia wpis do księgi stanu cywilnego, tak samo i ewentualne uchylenie lub zmiana decyzji w tym przedmiocie, jako następujące w drodze nowej decyzji, daje bezpośrednią podstawę do odpowiedniej zmiany treści dokonanego wpisu. Dlatego też prowadzenie w takim wypadku dodatkowego postępowania sądowego w trybie art. 26 prawa o a.s.c. z 1955, jest oczywiście zbędne.Z powyższych zasad wniosek Stanisławy K. o unieważnienie aktu małżeństwa nie mógł odnieść skutku, bez względu na to, czy przytoczone w nim uzasadnienie było merytorycznie słuszne, i z tego względu zaskarżone postanowienie Sądu Powiatowego, choć z innych motywów, odpowiada prawu, a rewizja wnioskodawczyni stosownie do art. 383 k.p.c. ulega oddaleniu, bez potrzeby szczegółowego rozważania przytoczonych w niej zarzutów, jako w tym stanie rzeczy bezprzedmiotowych.