I CSK 1121/26

I CSK 1121/26 POSTANOWIENIE 20 października 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Tomasz Szanciło na posiedzeniu niejawnym 20 października 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa T. spółki jawnej w K. przeciwko P. spółce akcyjnej w L. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej T. spółki jawnej w K. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 15 grudnia 2025 r., I AGa 116/25, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od T. spółki jawnej w K. na rzecz P. spółki akcyjnej w L. kwotę 5.400 zł (pięć tysięcy czterysta złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego – wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia następnego po upływie tygodnia od dnia doręczenia powodowi odpisu postanowienia do dnia zapłaty. I CSK 1121/26 2 UZASADNIENIE W związku ze skargą kasacyjną powoda T. sp. j. w K. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 15 grudnia 2025 r. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. W judykaturze już wielokrotnie wypowiadano się na temat charakteru skargi kasacyjnej (zob. np. postanowienia SN: z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18; z 15 kwietnia 2021 r., I CSK 43/21; z 25 sierpnia 2021 r., II CSK 216/21; z 23 maja 2024 r., I CSK 364/24). Wskazano m.in., że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony – co należy podkreślić – wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie zaś merytorycznej oceny skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł na przesłankach uregulowanych w art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c. Przesłanki te nie zostały jednak spełnione. I CSK 1121/26 3 W tym kontekście Sąd Najwyższy wskazuje, że skarga kasacyjna stanowi nadzwyczajny środek zaskarżenia. Jego rozpoznanie nie ma charakteru postępowania w ramach trzeciej instancji. Służy realizacji konstytucyjnych i ustawowych zadań Sądu Najwyższego, wśród których pozostają przede wszystkim nadzór nad działalnością sądów powszechnych i wojskowych w zakresie orzekania (art. 183 ust. 1 Konstytucji RP). Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym jego obowiązki obejmują zapewnienie jednolitości orzecznictwa i rozstrzyganie zagadnień prawnych. Tym właśnie celom wypada podporządkować także rozstrzyganie skarg kasacyjnych. Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotąd w orzecznictwie, którego rozstrzygnięcie może przyczynić się do rozwoju prawa. Odwołanie się do tej przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga – jak wynika z orzecznictwa – sformułowania tego zagadnienia z przytoczeniem wiążących się z nim konkretnych przepisów prawnych oraz przedstawienia argumentów świadczących o rozbieżnych ocenach prawnych (zob. np. postanowienia SN: z 7 czerwca 2005 r., V CSK 3/05; z 25 maja 2021 r., II CSK 96/21; z 20 sierpnia 2024 r., I CSK 981/24). Ponadto w judykaturze utrwalił się pogląd, że wskazanie przyczyny określonej w powołanym przepisie nakłada na skarżącego obowiązek przedstawienia zagadnienia o charakterze abstrakcyjnym wraz z argumentami prowadzącymi do rozbieżnych ocen prawnych, wykazania, że nie zostało ono rozstrzygnięte w dotychczasowym orzecznictwie, a wyjaśnienie go ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy, ale także innych podobnych spraw, przyczyniając się do rozwoju prawa. Nie może mieć charakteru kazuistycznego i służyć uzyskaniu przez skarżącego odpowiedzi odnośnie do kwalifikacji prawnej szczegółowych elementów podstawy faktycznej zaskarżonego orzeczenia (zob. m.in. postanowienia SN: z 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151; z 30 kwietnia 2015 r., V CSK 598/14; z 15 kwietnia 2021 r., I CSK 720/20). Występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego w zasadzie powinno spełniać wymagania stawiane zapytaniu przedstawianego przez sąd drugiej instancji w razie powstania poważnych wątpliwości (art. 390 § 1 k.p.c.), których nie można rozwiązać za pomocą powszechnie przyjętych reguł wykładni prawa (zob. np. postanowienia SN: z 24 października 2012 r., I PK 129/12; z 8 maja 2015 r., III CZP 16/15). Zagadnienie to nie może być przy tym pozorne, czyli m.in. nie może stanowić próby obejścia I CSK 1121/26 4 dokonanych przez sądy ustaleń faktycznych i oceny dowodów (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.). Skarżący nie sformułował jednak żadnego zagadnienia prawnego, a nie jest rolą Sądu Najwyższego dokonywanie wykładni, o jakie zagadnienie może chodzić stronie. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący co prawda wskazał z czym wiązać ma się podnoszone zagadnienie, jednakże nie podjął nawet próby jego sformułowania oraz skonkretyzowania. Fakt ten czyni w efekcie bezskuteczny wniosek skarżącego o przyjęcie jego skargi do rozpoznania w oparciu o tę przesłankę. Marginalnego zauważenia wymaga jedynie, że zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego zobowiązanie do zapłaty kary umownej ukształtowane zgodnie z postanowieniem umownym należy uznać za zobowiązanie ciągłe, gdy rozmiar świadczenia zwiększa się z upływem czasu. Niezależnie od tego, czy kara umowna jest wówczas rzeczywiście płacona periodycznie, świadczenie ma charakter okresowy. Sytuacja w tym przypadku jest identyczna, jak w przypadku zobowiązania do zapłaty odsetek w razie opóźnienia ze spełnieniem świadczenia pieniężnego (zob. uchwałę SN z 9 grudnia 2021 r., III CZP 16/21, OSNC 2022, nr 7-8, poz. 68). Czym innym jest akcesoryjność świadczeń, gdyż obowiązek zapłaty kary umownej nie jest uzależniony od istnienia obowiązku zapłaty wynagrodzenia. Postanowienie dotyczące kary umownej jest dodatkowym zastrzeżeniem umownym. Sądy meriti trafnie uznały, że termin przedawnienia roszczenia o zapłatę kary umownej wynosi trzy lata, zgodnie z art. 118 k.c., jako związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą. Powołane natomiast przez skarżącego orzeczenia Sądu Najwyższego dotyczą innych sytuacji prawnych, przypadki natomiast przerwania biegu przedawnienia są enumeratywnie wymienione w art. 123 § 1 k.c. Powołanie się na przesłankę przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga natomiast wskazania przepisu prawa, którego wykładnia budzi wątpliwości, określenia zakresu koniecznej wykładni, wykazania, że wątpliwości interpretacyjne mają poważny charakter i wymagają zajęcia stanowiska przez Sąd Najwyższy, a jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z różnej wykładni przepisu I CSK 1121/26 5 (zob. np. postanowienia SN: z 15 października 2002 r., II CZ 102/02; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07; z 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08; z 24 lutego 2012 r., II PK 274/11; z 15 kwietnia 2021 r., IV CSK 617/20). Nie może stanowić przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania jedynie przekonanie skarżącego o „istotności” czy „ważności” problemu, który pojawia się na tle konkretnego rozstrzygnięcia w postępowaniu przed sądem drugiej instancji ani nie może sprowadzać się jedynie do polemiki ze stanowiskiem co do wykładni prawa przyjętym przez ten sąd. Jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z różnej wykładni przepisu. Skarżący potraktował zamiennie dwie powołane przesłanki przedsądu zawarte w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., do czego nie ma podstaw, szczególnie w sytuacji, gdy istnienie przesłanki przewidzianej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. zostałoby uzasadnione rozbieżnościami w orzecznictwie. Skoro bowiem na tle wykładni przepisu powstały rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego, to znaczy, że zajął on już stanowisko w tej kwestii i to nie jeden raz. Nie można zatem budować w oparciu o te same wątpliwości istotnego zagadnienia prawnego, które charakteryzuje się tym, że jest nowe, jeszcze nierozstrzygnięte przez Sąd Najwyższy (zob. np. postanowienie SN z dnia 15 grudnia 2016 r., I CSK 315/16). Zatem już tylko z tej przyczyny te przesłanki nie mogły zostać uwzględnione. Niezależnie od tego w skardze nie wskazano, o jaki przepis miałoby chodzić w kontekście wątpliwości co do jego wykładni, nie wskazano rozbieżności w orzecznictwie, ani nie dokonano ich analizy. Wykazanie przesłanki zawartej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga przedstawienia, w czym wyraża się „oczywista zasadność” skargi, oraz argumentacji wykazującej, że rzeczywiście skarga jest oczywiście uzasadniona (zob. np. postanowienia SN: z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06; z 5 września 2008 r., I CZ 64/08; z 11 grudnia 2024 r., I CSK 2993/24). Niezbędne jest wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, polegającej na jego oczywistości widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w szczegóły, I CSK 1121/26 6 czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich znaczenia (zob. np. postanowienia SN: z 16 września 2003 r., IV CZ 100/03; z 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08; z 28 października 2024 r., I CSK 2131/24). W judykaturze podkreśla się, że przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (zob. postanowienia SN: z 11 stycznia 2008 r., I UK 285/07; z 3 października 2013 r., III SK 11/13; z 15 kwietnia 2021 r., I CSK 720/20; z 26 listopada 2024 r., I CSK 2630/24). Skarżący zakwestionował zasadność zmiarkowania przez Sądy meriti wysokości kary umownej, uznając, iż pozwany nie przedstawił żadnych okoliczności potwierdzających wygórowanie kary umownej. Odnosząc się do tak zaprezentowanych twierdzeń skarżącego, zauważenia wymaga, że miarkowanie kary umownej, a więc jej zmniejszenie, jest instytucją wyjątkową, która ma na celu przeciwdziałanie dużym dysproporcjom między wysokością zastrzeżonej kary a godnym ochrony interesem wierzyciela. W art. 484 § 2 k.c. wymieniono enumeratywnie i wyczerpująco przesłanki miarkowania, które mają nieostry charakter i podlegają ocenie in casu; w realiach konkretnej sytuacji – wykonanie w znacznej części zobowiązania, z którym związana jest kara, oraz rażące wygórowanie wysokości kary. Dłużnik może powołać się na jedną z tych przesłanek, jak i na obie jednocześnie – jeżeli to uczyni, zasadne jest rozważenie, czy stan wykonania zobowiązania uzasadnia obniżenie kary umownej, a następnie, czy ta ewentualnie obniżona kwota nie jest jednak rażąco wygórowana. Ustalenie wysokości kary umownej powinno być wypadkową wielu czynników, które należy wziąć pod uwagę – są nimi w szczególności: wysokość kary umownej i wynagrodzenia, wzajemny stosunek tych dwóch parametrów, charakter świadczenia i rodzaj umowy, czas trwania umowy, zakres i czas trwania naruszenia przez dłużnika postanowień umownych, waga naruszonych postanowień umownych, nieznaczny stopień zawinienia dłużnika, przyczynienie wierzyciela itd., a w przypadku kary umownej z tytułu zwłoki – także liczba dni nieterminowego I CSK 1121/26 7 spełnienia świadczenia i stosunek tej liczby do czasu trwania umowy (wyrok SN z 21 stycznia 2026 r., II CSKP 669/25, OSNC 2026, nr 6, poz. 55). Należy także zaznaczyć, że miarkowanie kary umownej stanowi wyraz tzw. prawa sędziowskiego, co implikuje wniosek, iż sąd dysponuje pewnym zakresem uznania co do sposobu rozstrzygnięcia, a konkretnie, co do tego, czy i w jakim zakresie żądanie miarkowania kary umownej zasługuje na uwzględnienie (zob. np. wyroki SN z 6 grudnia 2019 r., V CSK 458/18, OSNCZD 2021, nr C, poz. 27, i z 19 stycznia 2024 r., II CSKP 865/22, OSNC-ZD 2024, nr 3, poz. 32). Z motywów zaskarżonego orzeczenia wynika, że Sądy meriti zastosowały obie przesłanki miarkowania kary umownej, a więc przede wszystkim wykonania przez pozwaną spółkę zobowiązania w całości, a następnie jej rażące wygórowanie. Sąd w ramach swoich uprawnień mógł zaingerować w powyższym zakresie w treść zobowiązania stron i nie sposób uznać oczywiście wadliwe. Dodać jedynie należy, że o ile zasadne jest stanowisko przedstawione w skardze kasacyjnej, iż uprawniony z tytułu kary umownej nie musi wykazać faktu wystąpienia szkody i jej wysokości, a szkoda jest podstawowym czynnikiem branym pod uwagę w przypadku miarkowania, to – jak wskazano powyżej – nie jest on jedyny. Co istotne, w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia wskazano właśnie inne przesłanki, które – zdaniem Sądów meriti – zdecydowały o określonym stopniu zmiarkowania kary umownej. Natomiast kwestia „nierówności stron” mogłaby mieć wpływ na ważność umowy lub jej części (art. 58 § 2 i 3 k.c.), ale gdyby miałaby zostać stwierdzona nieważność postanowienia regulującego karę umowną, powództwo byłoby w całości niezasadne. Z przytoczonych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1, 11 i 3 w zw. z art. 99 w zw. z art. 981 w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 39821 k.p.c., z uwzględnieniem § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. I CSK 1121/26 8 [P.L.] [r.g.]