I CSK 1158/25

I CSK 1158/25 POSTANOWIENIE 27 kwietnia 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Maciej Kowalski na posiedzeniu niejawnym 27 kwietnia 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa G. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółki komandytowej w O. przeciwko T. Ż. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej G. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółki komandytowej w O. od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z 30 października 2024 r., XIII Ga 1357/23, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od G. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółki komandytowej w O. na rzecz T. Ż. 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego orzeczenia G. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółce komandytowej w O. do dnia zapłaty. (a.z.) UZASADNIENIE I CSK 1158/25 2 W skardze kasacyjnej wywiedzionej od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z 30 października 2024 r. powód wniósł o przyjęcie skargi do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Jego zdaniem oczywista zasadność skargi wynika z faktu, że Sąd odwoławczy w sposób swobodny potwierdził stosowanie klauzul generalnych takich jak zasada swobody umów z art. 3531 k.c. używając następnie art. 58 § 1 i § 2 k.c. w stosunkach pomiędzy podmiotami będącymi przedsiębiorcami, mimo braku jakichkolwiek podstaw i przesłanek ustawowych ku temu, ignorując równocześnie inne istotne normy prawne, statuujące odpowiedzialność odszkodowawczą pozwanego, które to powinny chronić powoda i jego roszczenie (art. 744 in fine, art. 746 § 1 in fine i art. 471 k.c.). Skarżący zarzucił, że Sąd Okręgowy zignorował orzecznictwo, które wskazuje na konieczność wyjątkowego stosowania przywołanych norm między przedsiębiorcami w sytuacji, gdy węzeł zobowiązaniowy pomiędzy stronami zawarty został w sposób prawidłowy, a działanie powoda na jakimkolwiek etapie nie naruszało zasad współżycia społecznego. Zaznaczył, że wyrokując zgodnie z oczekiwaniami pozwanego będącego osobą fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą, Sąd Okręgowy zupełnie zlekceważył obowiązujące normy prawa materialnego, które w stosunkach między przedsiębiorcami winny stanowić ochronę powoda oraz przysługujących mu roszczeń, gwarantować pewność obrotu gospodarczego oraz zawartych umów. Oparcie rozstrzygnięcia w sprawie na klauzulach generalnych - przy równoczesnym braku umocowania ku temu w materialne dowodowym przesądza o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej. Pozwany w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba I CSK 1158/25 3 wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Mając powyższe na względzie podkreślić należy, że cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez prawidłowe powołanie i wyczerpujące uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które - zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. - będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Powołanie się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) stawia skarżącemu szczególnie wysokie wymagania. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, podzielanym przez doktrynę, oczywista zasadność skargi oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Sytuacja taka będzie miała miejsce tylko wtedy, gdy bez wątpienia wystąpiły zarzucane uchybienia, jest pewne, że miały one wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia albo podniesione we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania argumenty oczywiście uzasadniają zasadność wniesionego środka prawnego. Oczywiste jest przy tym tylko to, co można dostrzec od razu - bez potrzeby głębszej analizy czy przeprowadzenia wnikliwych badań lub dociekań. Innymi słowy, podnoszone uchybienia muszą mieć kwalifikowany charakter i być dostrzegalne na pierwszy rzut oka - już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (zob. m.in. postanowienia SN: z 27 kwietnia 2006 r., I CZ 15/06; z 7 maja 2010 r., V CSK 459/09; z 15 czerwca 2018 r., III CSK 38/18; z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19, z 28 stycznia 2022 r., I CSK 584/22; z 7 czerwca 2023 r., I CSK 742/23; z 20 października 2023 r., I CSK 1673/23). Podkreślenia wymaga, że przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. obejmuje jedynie uchybienia przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, o charakterze elementarnym, które polegają w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną I CSK 1158/25 4 w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym. Należy też wskazać, że zgodnie z powszechnie aprobowanym w orzecznictwie i nauce prawa stanowiskiem, o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania w związku z wystąpieniem przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. nie decyduje per se nawet oczywiste naruszenie konkretnego przepisu, lecz jego skutek polegający na wydaniu oczywiście nieprawidłowego orzeczenia, które nie może się ostać (zob. np. postanowienie SN z 1 grudnia 2023 r., I CSK 5300/22 i przywołane tam orzecznictwo). Nie budzi również wątpliwości, że okoliczności uzasadniające przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący winien wykazać we wniosku bez odwoływania się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, które nie podlegają badaniu na etapie tak zwanego „przedsądu” (zob. m.in. postanowienia SN: z 28 stycznia 2022 r., I CSK 947/22; z 13 lipca 2023 r., I CSK 2570/22, i z 10 sierpnia 2023 r., I CSK 5584/22). Skarżący nie przedstawił przekonujących od razu, widocznych prima facie, twierdzeń wykazujących racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce i zaskarżeniu. Uzasadnienie wniosku stanowi w istocie polemikę z ustaleniami faktycznymi i oceną prawną Sądu drugiej instancji oraz próbę zaangażowania Sądu Najwyższego do kolejnej weryfikacji zaskarżonego orzeczenia na wzór kontroli instancyjnej, co nie jest jednak celem postępowania kasacyjnego i nie może skutecznie uzasadniać wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na przesłankę przedsądu przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (zob. postanowienie SN z 25 marca 2026 r., I CSK 277/25). Sąd Najwyższy wyjaśnił już przy tym, że w dziedzinie zobowiązań granice swobody umów, będącej najdalej idącym przejawem autonomii woli podmiotów stosunków cywilnoprawnych, wyznaczają, zgodnie z art. 3531 k.c., właściwość (natura) stosunku prawnego, ustawa oraz zasady współżycia społecznego. Tylko w tych granicach w dziedzinie zobowiązań obowiązuje także zasada pacta sund I CSK 1158/25 5 servanda (zob. wyrok SN z 13 lutego 2014 r., V CSK 45/13, i cytowane tam orzecznictwo). W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażono także stanowisko, że stosowanie klauzuli generalnej jest uzasadnione zwłaszcza wówczas, gdy dochodzi do niezgodności funkcjonalnej i aksjologicznej pomiędzy obowiązującymi przepisami stworzonymi na miarę sytuacji typowych, a konkretnym stanem faktycznym poddanym ocenie. Zwroty użyte w art. 5 k.c. i art. 58 § 2 k.c. w istocie nawiązują do zasad słuszności, dobrej wiary w sensie obiektywnym, zasad uczciwości obowiązujących w stosunkach cywilnoprawnych i lojalności wobec partnera oraz akceptowalnych i godnych ochrony reguł rzetelnego postępowania w stosunkach społecznych. Przyjmuje się przy tym, że zasady współżycia społecznego w rozumieniu art. 58 § 2 k.c. i art. 5 k.c. są pojęciem pozostającym w nierozłącznym związku z całokształtem okoliczności danej sprawy i w takim całościowym ujęciu wyznaczają podstawy, granice i kierunki jej rozstrzygnięcia w wyjątkowych sytuacjach, które przepisy te mają na względzie. Dlatego dla ich zastosowania konieczna jest ocena całokształtu szczególnych okoliczności danego wypadku w ścisłym powiązaniu nadużycia prawa z konkretnym stanem faktycznym. W konsekwencji stosowanie klauzuli generalnej z art. 5 k.c. i art. 58 § 2 k.c. pozostaje domeną sądów meriti, a Sąd Najwyższy, mógłby zakwestionować oceny tych sądów, gdyby były rażąco błędne i krzywdzące (zob. postanowienie SN z 30 września 2025 r., I CNP 87/24, i cytowane tam orzecznictwo). W badanej sprawie taka sytuacja jednak nie zachodzi. Zauważyć należy ponadto, że Sąd Najwyższy prezentuje stanowisko, że odwołanie się do zasad współżycia społecznego zarówno w art. 3531 k.c. jak i w art. 58 k.c. ma charakter uniwersalny, a ograniczenia wynikające z tych przepisów odnoszą się także do obrotu profesjonalnego (zob. wyrok SN z 8 stycznia 2003 r., II CKN 1097/00, i cytowane tam orzecznictwo). Tym samym dopuszczalne jest stosowanie art. 58 § 2 k.c. również w odniesieniu do stosunków gospodarczych (zob. wyrok SN z 24 lutego 2016 r., I CSK 269/15). I CSK 1158/25 6 W sprawie nie zachodzi także nieważność postępowania, którą Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę - w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 39813 § 1 k.p.c.). Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1, 11 i 3 w zw. z art. 99 w zw. z art. 108 § 1 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przy uwzględnieniu § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 oraz § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Maciej Kowalski (a.z.)