I CSK 1249/23

I CSK 1249/23 POSTANOWIENIE 14 września 2023 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Mariusz Łodko na posiedzeniu niejawnym 14 września 2023 r. w Warszawie, w sprawie z powództwa G. M. (następcy prawnego W. M.) przeciwko […] Towarzystwu Ubezpieczeń na Życie spółce akcyjnej w W. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej G. M. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 25 sierpnia 2021 r., I ACa 266/21, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od G.M. na rzecz […] Towarzystwa Ubezpieczeń na Życie spółki akcyjnej w W. 5400 (pięć tysięcy czterysta) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Powód wniósł skargę kasacyjna od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 25 sierpnia 2021 r. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania uzasadnił oczywistą zasadnością (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), z uwagi I CSK 1249/23 2 na kwalifikowane naruszenie art. 58 § k.c. w związku z art. 3531 k.c. Odwołał się również do potrzeby wykładni przepisów prawa wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), tj.: art. 3851 § 1 zd. 2 k.c. w zakresie oceny postanowień umownych w umowach ubezpieczenia z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi, a w szczególności, które z nich stanowią główne świadczenia stron oraz art. 805 k.c. w zakresie relacji elementu ochronnego w stosunku do elementu inwestycyjnego w umowach ubezpieczenia z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi. Skarżący wskazał także na wystąpienie w sprawie istotnych zagadnień prawnych (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), związanych z interpretacją art. 3851 § 1 zd. 2 k.c. i wyrażających się w konieczności rozważenia pojęcia jednoznaczności postanowień umowy oraz rozstrzygnięcia „[c]zy postanowienie, które dla większej przejrzystości i zrozumiałości tekstu dla przeciętnego konsumenta nakazuje precyzyjne określenie głównych świadczeń stron, i w tym znaczeniu, czy użyte w OWU takie jak: „wartości całkowitej wypłaty” i „wartości rachunku” można interpretować jako jednoznaczne”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), gdy dla przeciętnego prawnika z samej treści skargi – bez pogłębionej analizy i jurydycznych dociekań – w sposób jednoznaczny wynika, że wskazane w niej podstawy zasługują na uwzględnienie z uwagi na kwalifikowany charakter naruszenia przepisów prawa. Zasadność skargi kasacyjnej jest oczywista, a więc dostrzegalna prima vista dla każdego prawnika, który bez przeprowadzania wnikliwej analizy powinien dojść do wniosku, że zaskarżone orzeczenie jest jaskrawo nieprawidłowe (zob. postanowienie SN z 15 lipca 2015 r., IV CSK 17/15). Powołując się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej należy wykazać, że popełnione przy ferowaniu zaskarżonego orzeczenia uchybienia w zakresie stosowania prawa miały charakter kwalifikowany i nie podlegały różnym ocenom (zob. postanowienia SN: z 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00; z 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, i z 10 kwietnia 2018 r. I CSK 730/17). Przy czym, o ile dla uwzględnienia skargi kasacyjnej wystarczy, że jej podstawa jest usprawiedliwiona, to dla jej przyjęcia do rozpoznania konieczne jest wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego I CSK 1249/23 3 polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (zob. postanowienie SN z 28 stycznia 2022 r., I CSK 947/22). Przedstawione przez skarżącego argumenty nie przekonują o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej. Przede wszystkim wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest sprzeczny z treścią uzasadnienia wskazanej przyczyny kasacyjnej. Skarżący w ramach tej przyczyny powoła się na naruszenie prawa materialnego, tj. „art. 58 § w zw. z art. 3531 k.c. polegające na błędnej wykładni i brak zastosowania” skoro zawarte przez strony umowy były sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i naturą stosunku prawnego. Jednocześnie w uzasadnieniu odwołał się do przesłanek incydentalnej kontroli wzorca umownego, nie odpowiadającego kryteriom art. 3851 § 1 i art. 3852 k.c., a także naruszenia art. 805 w zw. z art. 829 § 1 k.c., bowiem umowy ubezpieczenia zostały zawarte z powodem dla pozoru. Skarżący nie wyjaśnił zatem w czym wyraża się kwalifikowane naruszenie przez Sąd drugiej instancji powołanych w ramach tej przyczyny kasacyjnej przepisów prawa materialnego (art. 58 § w zw. z art. 3531 k.c.). Brak jest zatem między treścią wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania a jej uzasadnieniem wymaganej korelacji, umożliwiającej ocenę wystąpienia potrzeby przyjęcia skargi do rozpoznania. Zwrócić również uwagę należy, że skarżący nie wskazał, które jednostki redakcyjne art. 58 k.c. naruszono w kwalifikowany sposób. Nie jest natomiast rolą Sądu Najwyższego domyślanie się lub poszukiwanie takich okoliczności, w szczególności w podstawach kasacyjnych, które są przedmiotem oceny na innym etapie postępowania kasacyjnego. Powołanie się na potrzebę wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania, że co do konkretnego przepisu prawnego brak jest jednolitej lub utrwalonej judykatury, zwłaszcza judykatury SN, albo też przyjęta i dominująca wykładnia jest oczywiście błędna lub kontrowersyjna. Ze względu na publiczne cele jakie ma do spełnienia rozpoznanie przez SN skargi kasacyjnej, skarżący powinien wykazać celowość dokonania wykładni przepisu ze względu na potrzeby praktyki sądowej (zob. postanowienie SN z 19 października 2012 r., III SK 15/12). I CSK 1249/23 4 Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie spełnia także powyższych wymagań. Rozbieżność w orzecznictwie sądów powinna być wykazana przywołaniem judykatów, w których odmienne rozstrzygnięcia zapadły w stanach faktycznych nieróżniących się od siebie w relewantny prawnie sposób (zob. postanowienia SN: z 7 czerwca 2015 r., III CSK 59/15; z 26 listopada 2021 r., II CSK 70/21). W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący powołał wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie oraz postanowienie Sądu Najwyższego odmawiające przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, wniesionej od tego wyroku Sądu Apelacyjnego, które to rozstrzygnięcie zapadło w innym stanie faktycznym. Motywy uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi nie przekonują, że wskazane przez skarżącego przepisy wywołują w orzecznictwie sądów rozbieżności, który uzasadniałyby potrzebę dokonania ich wykładni. Dodatkowo należy zwrócić uwagę, że charakter prawny umów ubezpieczenia z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi, rodzaj postanowień określających główne świadczeń stron w rozumieniu art. 3851 § 1 zd. drugie k.c. oraz zakres relacji elementu ochronnego do elementu inwestycyjnego, w tym określenie wartości świadczenia ubezpieczyciela na wypadek wystąpienia zdarzenia ubezpieczeniowego były przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego (zob. uchwały SN: z 24 stycznia 2020 r., III CZP 51/19; z 10 sierpnia 2018 r., III CZP 13/18; wyroki SN: z 18 grudnia 2013 r., I CSK 149/13; z 28 września 2018 r., I CSK 179/18; z 25 listopada 2020 r., V CSK 16/19; z 25 lutego 2021 r., V CSKP 16/21; z 8 lutego 2023 r., II CSKP 583/22; z 3 listopada 2022 r., II CSKP 24/22; oraz postanowienie SN z 3 grudnia 2015 r., III CZP 87/15). Przyjmuje się, że umowa ubezpieczenia z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi jest umową mieszaną z elementami klasycznego modelu umowy ubezpieczenia na życie i postanowieniami charakterystycznymi dla umów, których celem jest inwestowanie kapitału. W orzecznictwie nie kwestionuje się ważności umów, w których element inwestycyjny jest zdecydowanie dominujący, a element ochrony ubezpieczeniowej – wręcz symboliczny. Sam zaś ewentualny brak czytelnego rozdziału funkcji ochronnej i inwestycyjnej umowy nie może decydować o jej sprzeczności z naturą (istotą) stosunku prawnego ubezpieczenia i uzasadniać zarzutu naruszenia art. 3531 w związku z art. 58 § 1 k.c. I CSK 1249/23 5 Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno być sformułowane w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (zob. postanowienia SN: z 5 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02; z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08). Skarżący powinien nie tylko wskazać przepis prawa (materialnego lub procesowego), którego dotyczy zagadnienie, ale także przedstawić pogłębioną argumentację prawną w celu wykazania, że zagadnienie jest istotne dla rozwoju prawa, i jednocześnie będzie miało znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia w jego sprawie (zob. m.in. postanowienia SN z 23 sierpnia 2007 r., I UK 134/07, i z 9 lutego 2011 r., III SK 41/10). Obowiązkiem wnoszącego skargę jest wywiedzenie i uzasadnienie występującego w sprawie problemu w sposób zbliżony do tego, jaki przewidziany jest przy przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c. (postanowienia SN: z 18 lutego 2015 r., II CSK 428/14; z 21 grudnia 2022 r., I CSK 2734/22). Analiza skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że skarga tych wymogów nie spełnia. Skarżący ograniczył się do zasygnalizowania problematyki dotyczącej jednoznaczności postanowień umowy ubezpieczenia z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi i konieczności interpretacji przez Sąd Najwyższy pojęcia jednoznaczności, zwłaszcza w kontekście sformułowań „wartość całkowitej wypłaty” oraz „wartości rachunku”. Przedstawione przez skarżącego zagadnienia prawne nie mają charakteru abstrakcyjnego, gdyż bez odpowiedniego kontekstu w postaci konkretnych postanowień umownych, nie da się udzielić jednoznacznej, abstrakcyjnej odpowiedzi. Nie jest również zagadnieniem prawnym stwierdzenie o potrzebie dokonania oceny prawnej w określonym zakresie, skoro skarżący nie przedstawił argumentów, które świadczyłyby o możliwych rozbieżnościach interpretacyjnych, jak racji jurydycznych uzasadniających określone rozwiązanie problemu. Odwołanie się skarżącego do tej przyczyny kasacyjnej jest w istocie I CSK 1249/23 6 pytaniem o trafność stanowiska Sądu drugiej instancji w związku z rozstrzygnięciem tej konkretnej sprawy oraz polemiką z tym stanowiskiem. Z powyższych względów, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie znajdując również okoliczności, które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu, w szczególności nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 w zw. z art. 99 w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. oraz § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r. poz. 265). [W.R.] [ał]