I CSK 126/26

I CSK 126/26 POSTANOWIENIE 24 września 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Paweł Grzegorczyk na posiedzeniu niejawnym 24 września 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa J.K. przeciwko T.G., U. spółce akcyjnej w W., Skarbowi Państwa - Prezesowi Sądu Rejonowego w Z. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej J.K. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 12 sierpnia 2025 r., I AGa 49/25, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. obciąża powoda na rzecz pozwanych U. S.A. w W. i Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Rejonowego w Z. kosztami postępowania kasacyjnego, pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu. (M.M.) UZASADNIENIE Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem I CSK 126/26 2 zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych). Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powód J.K. powołał się na występowanie w sprawie istotnych zagadnień prawnych, które odnosiły się do przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej komornika sądowego na podstawie art. 36 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych (Dz. U. z 2026 r., poz. 881, dalej – „u.k.s.”), podstaw zastosowania art. 322 k.p.c. i dopuszczenia przez sąd z urzędu dowodu z opinii biegłego (art. 232 zdanie drugie w związku z art. 278 § 1 k.p.c.). Wskazał również na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej. Powołanie się na istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) wymaga sformułowania problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on precedensowy (nowy) charakter lub znaczenie dla rozwoju prawa. Problem ten powinien odnosić się do konkretnych przepisów prawa i zostać ujęty w sposób abstrakcyjny, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną sprawą; konieczne jest przy tym wskazanie argumentów, które prowadzą do jego rozbieżnych ocen (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151, z dnia 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07, z dnia 10 kwietnia 2014 r., IV CSK 623/13, z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, z dnia 9 kwietnia 2015 r., V CSK 547/14). Bliższa analiza wniosku nie pozwalała uznać, że powód wykazał powołaną przyczynę kasacyjną. Rekonstruując żądanie pozwu Sąd Apelacyjny wskazał, że powód domagał się naprawienia szkody wyrządzonej wadliwym sporządzeniem przez pozwanego T.G. drugiego planu podziału sumy uzyskanej z egzekucji, w ramach którego doszło do dwukrotnego uprzywilejowania wierzycieli wyższej kategorii, względnie I CSK 126/26 3 doprowadzeniem przez pozwanego do sytuacji, w której konieczne okazało się sporządzenie drugiego planu podziału, obejmującego kwotę podatku od towarów i usług, nieuwzględnioną w planie sporządzonym w pierwszej kolejności. Oceniając to roszczenie, Sąd Apelacyjny nie zanegował, że niezgodne z prawem zaniechanie komornika sądowego, polegające na nieuwzględnieniu w podziale pełnej sumy uzyskanej z egzekucji, może uzasadniać żądanie naprawienia szkody przez wierzyciela, który w związku z tym uchybieniem uzyskał mniejszą kwotę aniżeli uzyskałby, gdyby komornik działał prawidłowo. W konsekwencji, odpowiedź na pytanie stanowiące zagadnienie nr 1 – niezależnie od jego kazuistycznego i osadzonego w okolicznościach konkretnej sprawy ujęcia – nie mogła rzutować na wynik postępowania kasacyjnego. Uwagę tę należało odnieść odpowiednio do zagadnienia nr 2, mając na względzie, że podłożem oddalenia powództwa przez Sąd Apelacyjny nie było założenie, iż zmiana planu podziału na skutek działania sądu nadzorującego wyłącza odpowiedzialność komornika. Sąd Apelacyjny przyjął natomiast, że jakkolwiek drugi ze sporządzonych planów podziału wykazywał uchybienia polegające na przekroczeniu maksymalnych kwot uprzywilejowania niektórych wierzycieli, to jednak zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał ustalić, w jakim zakresie – na skutek interwencji sądu (referendarza sądowego) – do tego przekroczenia doszło. W konsekwencji, zdaniem Sądu, materiał dowodowy nie pozwalał na ustalenie wielkości uszczerbku po stronie powoda, który był następstwem wskazanego uchybienia. Sąd Apelacyjny zauważył również – czego nie można negować – że sam fakt sporządzenia przez organ egzekucyjny dwóch planów podziału sumy uzyskanej z egzekucji nie przesądza o poniesieniu szkody przez egzekwującego wierzyciela. W tym stanie rzeczy, również pytanie stanowiące zagadnienie nr 3 nie mogło uzasadniać twierdzonej przyczyny kasacyjnej. Jego założeniem była bowiem sytuacja, w której wysokość szkody jest wykazana „stosownymi dokumentami”, a zatem udowodniona, podczas gdy Sąd Apelacyjny ocenił, że do udowodnienia wysokości szkody nie doszło. Przypomnieć należało w tym miejscu, że ocena dowodów stanowi wyłączną domenę sądu meriti i nie podlega kontroli Sądu Najwyższego w postępowaniu kasacyjnym (art. 3983 § 3 k.p.c.). Sąd Najwyższy nie I CSK 126/26 4 może zatem – analizując przyczyny kasacyjne – założyć, że do udowodnienia określonego faktu doszło, skoro sąd meriti tę okoliczność zanegował. Na stanowisko to nie rzutowała okoliczność, że Sąd pierwszej instancji uznał zgromadzone w sprawie dowody za wystarczające do częściowego uwzględnienia powództwa. Sąd drugiej instancji, rozpoznając sprawę na skutek wniesienia apelacji, dokonuje bowiem własnej oceny dowodów, nie będąc w tej mierze skrępowany stanowiskiem sądu a quo. Ubocznie należało zauważyć, że art. 322 k.p.c. dotyczy sytuacji, w której ścisłe udowodnienie wysokości żądania jest niemożliwe, nader utrudnione lub oczywiście niecelowe. We wniosku nie wyjaśniono natomiast, w jaki sposób przynajmniej jedna z tych ustawowych przesłanek miałaby przejawiać się w sprawie, w której wydano zaskarżony wyrok. Ostatnie ze sformułowanych zagadnień sprowadzało się w istocie do pytania, czy zaniechanie dopuszczenia z urzędu dowodu z opinii biegłego, jeżeli w ocenie sądu do oceny zasadności powództwa konieczne są wiadomości specjalne, a strona, na której spoczywa ciężar dowodu, nie występuje ze stosownym wnioskiem, poprzestając na wskazaniu podstawy faktycznej i prawnej powództwa, narusza art. 232 zdanie drugie k.p.c. Trzeba jednak zauważyć, że ustawodawca w art. 232 zdanie drugie k.p.c. nieprzypadkowo posłużył się wyrazem „może”, zastrzegając sądowi określony zakres swobody w korzystaniu z własnej inicjatywy dowodowej. Przestrzeń dla tej inicjatywy jest uwarunkowana wieloma czynnikami, w tym m.in. przedmiotem sprawy i natężeniem w niej zasady kontradyktoryjności, charakterem dowodu, który miałby zostać dopuszczony z urzędu i sytuacją stron. Sprawia to, że materia ta wymaga w każdym przypadku wartościującej oceny, uwzględniającej ogół okoliczności konkretnej sprawy. Tego rodzaju sytuacyjne uwarunkowanie powoduje natomiast, że problematyka ta nie poddaje się w zasadzie uogólnieniom i z tego powodu nie może stanowić przedmiotu zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 października 2020 r., I CSK 188/20 i z dnia 29 stycznia 2021 r., IV CSK 354/20). In casu próba odpowiedzi na pytanie przedstawione we wniosku sprowadzałaby się w istocie do przesądzenia, czy Sąd Apelacyjny – zaniechawszy dopuszczenia z urzędu dowodu z opinii biegłego – postąpił prawidłowo, czy też nie, co kolidowałoby z funkcją rozważanej przyczyny I CSK 126/26 5 kasacyjnej, której założeniem jest abstrakcyjny charakter rozstrzyganego zagadnienia, wykraczający poza granice sprawy, w której wniesiono skargę. O takim ukierunkowaniu rozważanego zagadnienia prawnego przekonywała także argumentacja powoda, stanowiąca w istocie polemikę ze stanowiskiem Sądu Apelacyjnego co do konieczności sięgnięcia do wiadomości specjalnych i krytykę zaniechania dopuszczenia dowodu z opinii biegłego z urzędu. Niezależnie od dotychczasowych rozważań, należało odnotować, że każde z objętych wnioskiem zagadnień – w oderwaniu od okoliczności wiążących się ściśle z niniejszą sprawą – było poruszane w orzecznictwie Sądu Najwyższego i jest przedmiotem licznych wypowiedzi piśmiennictwa. W skardze nie wyjaśniono, dlaczego rozstrzygnięcie postawionych problemów nie jest możliwe z wykorzystaniem tego bogatego dorobku, a w konsekwencji, w czym miałby przejawiać się ich nowy (precedensowy) charakter. Oczywistą zasadność skargi kasacyjnej powód łączył ze sposobem sporządzenia uzasadnienia wyroku przez Sąd Apelacyjny. Zgodnie z utrwalonym poglądem, uchybienie wymaganiom stawianym uzasadnieniu wyroku sądu drugiej instancji może tylko wtedy uzasadniać skargę kasacyjną, a tym bardziej służyć wykazaniu jej oczywistej zasadności, gdy sposób sporządzenia uzasadnienia nie pozwala na poddanie zaskarżonego wyroku kontroli kasacyjnej (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 1997 r., II CKN 112/97, z dnia 11 maja 2000 r., I CKN 272/00, z dnia 20 lutego 2003 r., I CKN 65/01 i z dnia 15 kwietnia 2016 r., I CSK 278/15 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2013 r., III CSK 293/12, OSNC 2013, nr 12, poz. 14). Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie pozwalała uznać, by było ono dotknięte tego rodzaju wadliwością – przeciwnie – przedstawione w nim motywy dawały pełną możliwość rekonstrukcji sposobu rozumowania Sądu Apelacyjnego. Racją jest przy tym, że Sąd Apelacyjny nie rozważał bliżej materialnoprawnej podstawy odpowiedzialności komornika sądowego, w tym wzajemnej relacji odpowiedzialności komornika sądowego i Skarbu Państwa (art. 36 u.k.s.). Miało to jednak źródło w tym, że przyczyna oddalenia powództwa tkwiła w sferze faktycznej żądania, tj. w niewykazaniu wysokości szkody. I CSK 126/26 6 Konkludując, analiza wniosku – w zestawieniu z motywami zaskarżonego wyroku – nie stwarzała podstawy do przyjęcia, że wyrok ten jest wadliwy w sposób elementarny i widoczny już na pierwszy rzut oka, czego wymaga przyczyna kasacyjna określona w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00, OSNC 2001, nr 3, poz. 52, z dnia 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001, nr 10, poz. 156 i z dnia 15 czerwca 2018 r., III CSK 38/18). Należało tym samym odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2, art. 98 § 1-11, art. 108 § 1, art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. (M.M.) [a.ł]