I CSK 1324/25

I CSK 1324/25 POSTANOWIENIE 17 lipca 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Monika Koba na posiedzeniu niejawnym 17 lipca 2026 r. w Warszawie w sprawie z wniosku P. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w T. z udziałem B.W. i M.W. o ustanowienie służebności przesyłu, na skutek skargi kasacyjnej P. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w T. od postanowienia Sądu Okręgowego w Katowicach z 11 października 2024 r., IV Ca 566/22, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od wnioskodawczyni na rzecz uczestników kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia wnioskodawczyni odpisu niniejszego postanowienia do dnia zapłaty. UZASADNIENIE Postanowieniem z 11 października 2024 r. Sąd Okręgowy w Katowicach oddalił apelację wnioskodawczyni P. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w T. od postanowienia Sądu Rejonowego w Tychach z 30 sierpnia 2021 r., którym Sąd ten ustanowił na jej rzecz służebność przesyłu obejmującą prawo do pozostawienia w nieruchomości urządzenia przesyłowego w postaci gazociągu wysokiego I CSK 1324/25 2 ciśnienia DN 350 mm oraz do korzystania z tego urządzenia, także w celu dokonywania konserwacji, remontów, modernizacji wraz z prawem wejścia i wjazdu odpowiednim sprzętem, a obciążył nią będące przedmiotem współwłasności uczestników B.W. i M.W. nieruchomości położone w T. przy ulicy […] i […] tj.: nieruchomość stanowiącą działkę nr […], dla której Sąd Rejonowy w Tychach prowadzi jest księgę wieczystą nr […] - w zakresie pasa gruntu o powierzchni 579 m2 o szerokości 6 metrów, przebiegającego w sposób przedstawiony na „mapie do ustanowienia służebności gruntowej skala 1:500 " karta 242 akt oraz nieruchomość stanowiącą działkę nr […] dla której Sąd Rejonowy w Tychach prowadzi księgę wieczystą nr […] w zakresie pasa gruntu o powierzchni 294 m2 o szerokości 6 metrów, przebiegającego w sposób przedstawiony na „mapie do ustanowienia służebności gruntowej skala 1:500" karta 244 akt; wskazując nadto, że mapy te, sporządzone w dniu 19 lipca 2019 r. przez biegłego geodetę W.S., stanowiące załącznik do opinii tego biegłego z 19 lipca 2019 r., czyni integralną częścią postanowienia. Ponadto tytułem wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu Sąd Rejonowy zasądził od wnioskodawczyni solidarnie na rzecz uczestników kwotę 186 941 płatną w terminie 7 dni od dnia prawomocności postanowienia i orzekł o kosztach postępowania. Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez wnioskodawczynię P. spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością w T. Skarżąca we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołała się na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Jej zdaniem w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne wymagające odpowiedzi na pytanie: Czy „odpowiednie wynagrodzenie”, o którym mowa w art. art. 3052 § 1 i 2 k.c., winno obejmować element wynagrodzenia za dalsze korzystanie przez przedsiębiorstwo przesyłowe z nieruchomości poza pasem służebności przesyłu, w tym w pasie strefy kontrolowanej, o której mowa w rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe i ich usytuowanie I CSK 1324/25 3 (Dz. U. z 2013 r. poz. 640 – dalej: „ rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 26 kwietnia 2013 r.)?. W ocenie skarżącej „odpowiednie wynagrodzenie" nie powinno obejmować elementu wynagrodzenia za dalsze korzystanie przez przedsiębiorstwo przesyłowe z nieruchomości poza pasem służebności przesyłu, w tym w pasie strefy kontrolowanej, o której mowa w rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia 26 kwietnia 2013 r., gdyż taka interpretacja jest sprzeczna z czynnym charakterem służebności przesyłu oraz prowadzi do kuriozalnej sytuacji, w której przedsiębiorcy przesyłowi muszą płacić wynagrodzenie za dalsze korzystanie z nieruchomości w obszarze, za który faktycznie nie korzystają czynnie, co godzi w podstawowe zasady obrotu nieruchomościami, w tym w zasadę ekwiwalentności świadczeń. Uczestnicy w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnieśli o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą usuwanie błędów w zakresie wykładni i stosowania prawa w każdej indywidualnej sprawie. I CSK 1324/25 4 W judykaturze Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że wskazanie przyczyny określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nakłada na skarżącego obowiązek przedstawienia zagadnienia o charakterze abstrakcyjnym wraz z argumentami prowadzącymi do rozbieżnych ocen prawnych, wykazania, że nie zostało ono rozstrzygnięte w dotychczasowym orzecznictwie, a wyjaśnienie go ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy, ale także innych podobnych spraw, przyczyniając się do rozwoju prawa (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11 i z 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151). Nie występuje przy tym w sprawie istotne zagadnienie prawne, jeżeli Sąd Najwyższy w danej kwestii wyraził swój pogląd we wcześniejszym orzecznictwie, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (zob. m. in. postanowienie Sądu Najwyższego z 23 lipca 2015 r., I CSK 976/14, niepubl.). Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie spełnia tych wymogów. Skarżący nie formułuje nowych, dotąd nierozstrzygniętych problemów wykładniczych o problemowym czy precedensowym charakterze, których wyjaśnienie wymagałoby zaangażowania Sądu Najwyższego i sprzyjało rozwojowi prawa lecz w istocie kwestionuje by w okolicznościach sprawy uzasadnione było uwzględnienie przy wysokości wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu ograniczeń jakich uczestnicy ( właściciele obciążonych nieruchomości) doznają w pasie ochronnym. Sąd Najwyższy wielokrotnie już wypowiadał się odnośnie do zagadnienia, czy ograniczenia prawa własności wynikające ze strefy kontrolowanej powinno być uwzględniane przy ustalaniu na podstawie art. 3052 § 2 k.c. odpowiedniego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu, skoro jako służebność czynna obejmuje ona jedynie pas technologiczny niezbędny dla przedsiębiorstwa przesyłowego do korzystania z urządzeń infrastruktury gazowej. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu powinno być ekwiwalentne, ustalane każdorazowo indywidualnie i dostosowane do okoliczności istotnych w danej sprawie, z uwzględnieniem stopnia faktycznej i prawnej uciążliwości, której doznaje właściciel nieruchomości. Należy je określać proporcjonalnie do stopnia ingerencji I CSK 1324/25 5 w treść prawa własności, w sposób adekwatny do ograniczeń spowodowanych ustanowieniem służebności. Choć wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu nie ma charakteru odszkodowawczego, to może realizować różne cele gospodarcze, w tym kompensować uszczerbek, które właściciel poniósł przez to, że na jego nieruchomości posadowiono urządzenia przesyłowe. W konsekwencji wynagrodzenie płatne jednorazowo powinno stanowić ekwiwalent wszystkich korzyści, których właściciel nieruchomości zostaje pozbawiony w związku z jej obciążeniem oraz pokrywać wszystkie niedogodności, jakie w przyszłości dotkną właściciela obciążonej nieruchomości w związku z ustanowieniem służebności. Ograniczenia związane ze strefą ochronną znajdującą się poza pasem służebności przesyłu mogą być zatem kompensowane w wynagrodzeniu za ustanowienie służebności przesyłu zwłaszcza, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budziło wątpliwości, że strefa ochronna ( obecnie kontrolowana) stanowi ograniczenie prawa własności nieruchomości (zob. uchwały Sądu Najwyższego z 17 czerwca 2005 r., III CZP 29/05, OSNC 2006, nr 4, poz. 64 i z 8 września 2011r., III CZP 43/11, OSNC 2012, nr 2, poz. 18 oraz postanowienia Sądu Najwyższego z 8 czerwca 2005 r., V CK 679/04, z 3 lutego 2010 r., II CSK 444/09, z 5 kwietnia 2012 r., II CSK 401/11, z 18 kwietnia 2012 r., V CSK 190/11, z 20 września 2012 r., IV CSK 56/12, z 8 lutego 2013 r., IV CSK 317/12, z 27 lutego 2013 r., IV CSK 440/12, i z 9 października 2013 r., V CSK 491/12). Z faktu administracyjnego uregulowania strefy ochronnej (kontrolowanej) motywowanego względami bezpieczeństwa nie wynika, by ograniczenie uprawnień właścicielskich miało następować bez ekwiwalentu pieniężnego skoro ustanowienie strefy ochronnej jest konsekwencją wybudowania gazociągu będącego własnością przedsiębiorstwa przesyłowego, chyba że uszczerbek właściciela nieruchomości z tego tytułu jest rekompensowany na podstawie innych przepisów związanych z planowaniem przestrzennym. W konsekwencji wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu może obejmować także uciążliwości związane z odziaływaniem linii przesyłowej poza pasem eksploatacyjnym tej służebności, w tym w zakresie strefy kontrolowanej jeżeli zachodzi w tym zakresie związek z obciążeniem nieruchomości służebnością przesyłu (zob. m.in. uchwała Sądu I CSK 1324/25 6 Najwyższego z 11 grudnia 2015 r., III CZP 88/15, OSNC 2016, nr 12, poz. 144 oraz postanowienia Sądu Najwyższego z 9 sierpnia 2016 r., II CSK 770/15, z 20 kwietnia 2017 r., II CSK 505/16, z 10 listopada 2017 r., V CSK 33/17, z 10 kwietnia 2019 r., II CSK 42/18, z 14 listopada 2024 r., I CSK 3644/23). W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania brak przekonującej argumentacji uzasadniającej potrzebę kolejnej wypowiedzi Sądu Najwyższego w tym przedmiocie. Z przytoczonych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 520 § 3, art. 98 § 1 i 3 oraz art. 98 § 11 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 398²¹ k.p.c. oraz art. 13 § 2 k.p.c., a także § 5 pkt 3 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023, poz. 1964, ze zm.). (M.M.) [a.ł]