I CSK 1388/23

I CSK 1388/23 POSTANOWIENIE 12 stycznia 2024 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Władysław Pawlak na posiedzeniu niejawnym 12 stycznia 2024 r. w Warszawie w sprawie z powództwa E. G. i P. G. przeciwko Bank spółce akcyjnej w W. o ustalenie i zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej Bank spółki akcyjnej w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 15 listopada 2022 r., I ACa 679/21, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od pozwanego na rzecz powodów kwotę 2700 (dwa tysiące siedemset) zł, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres po upływie tygodnia od dnia doręczenia pozwanemu niniejszego postanowienia do dnia zapłaty, tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wyrokiem z 13 maja 2021 r. Sąd Okręgowy w Białymstoku ustalił, że umowa o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych z 27 marca 2008 r. zawarta pomiędzy E. G. i P. G. (powodami), a Bankiem S.A. w W. (obecnie Bank S. A. w W. - pozwany) jest nieważna i zasądził od pozwanego na rzecz powodów solidarnie kwotę 75 100 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, oddalając powództwo o zapłatę w pozostałym zakresie. Zaskarżonym wyrokiem z 15 listopada 2022 r. Sąd Apelacyjny w Białymstoku, uwzględniając częściowo apelację pozwanego Banku, zmienił wyrok I CSK 1388/23 2 Sądu pierwszej instancji, zasądzając na rzecz powodów kwotę 74 296,84 za jednoczesnym zaofiarowaniem przez nich zwrotu pozwanemu otrzymanej kwoty 193 000,03 zł oraz oddalając powództwo w zakresie kwoty 803,16 zł, i oddalił apelację w pozostałej części. Skargę kasacyjną pozwany oparł na obu podstawach przewidzianych w art. 3983 § 1 k.p.c. W ramach podstawy prawnoprocesowej skarżący zarzucił naruszenie art. 386 § 3 k.p.c. W ramach zaś podstawy materialnoprawnej zarzucił naruszenie: art. 189 k.p.c., art. 3852 k.c., art. 3851 § 1 k.c., art. 3851 § 1 k.c. w zw. z art. 58 k.c. oraz art. 3851 § 1 k.c., art. 3852 k.c. i art. 3 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (dalej: „dyrektywa 93/13”) w zw. z art. 65 § 1 i 2 k.c., a także art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 3851 § 2 k.c., art. 358 § 2 k.c. w zw. z motywem 13. dyrektywy 93/13, art. 58 § 1 k.c. w. zw. z art. 3851 § 2 k.c. w zw. z art. 5 k.c. oraz art. 6 dyrektywy 93/13 w zw. z art. 2 i art. 32 Konstytucji RP oraz art. 2 i art. 3 Traktatu o Unii Europejskiej. Pozwany wnioskował o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jako oczywiście uzasadnionej z uwagi na rażące naruszenie przepisów przez Sąd Apelacyjny w Białymstoku (w tym w szczególności art. 386 § 3 k.p.c.) oraz zaniechanie uchylenia wyroku Sądu Okręgowego co najmniej w zakresie rozstrzygnięcia zawartego w pkt I. tego wyroku (tj. rozstrzygnięcia co do ustalenia nieważności umowy), będące konsekwencją błędnego przyjęcia jakoby powodowie w toku postępowania przed Sądem I instancji w sposób skuteczny zgłosili roszczenie o ustalenie nieważności umowy, w sytuacji gdy pismo procesowe z 19 marca 2021 r. zostało doręczone pozwanemu wyłącznie przez pełnomocnika powodów na podstawie art. 132 § 1 k.p.c. (a więc z pominięciem kontroli Sądu), a ponadto zawierało inne braki formalne oraz fiskalne, które to okoliczności powinny skutkować przyjęciem, że w niniejszej sprawie nie doszło do skutecznej modyfikacji powództwa w rozumieniu art. 193 k.p.c., a tym samym powodowie w skuteczny sposób nie wprowadzili do postępowania roszczenia o ustalenie nieważności umowy. I CSK 1388/23 3 W odpowiedzi na skargę powodowie wnieśli o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania bądź o jej oddalenie, a ponadto o zasądzenie solidarnie na ich rzecz od pozwanego kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może zostać osiągnięty wyłącznie poprzez powołanie i właściwe uzasadnienie istnienia wymienionych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi do rozpoznania następuje na podstawie oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają przyczynom kasacyjnym wymienionym w art. 3989 § 1 k.p.c. Sposób w jaki należy prawidłowo uzasadnić wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania był przedmiotem licznych wypowiedzi Sądu Najwyższego. Skarżący nieskutecznie powołał się na przyczynę przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., a zatem na oczywistą zasadność skargi. Uzasadnienie wniosku opartego na tej przyczynie przyjęcia skargi do rozpoznania wymaga przedstawienia argumentacji prawnej zmierzającej do wykazania kwalifikowanego, ewidentnego naruszenia powołanych w skardze przepisów prawa, możliwego do stwierdzenia bez merytorycznej analizy zaskarżonego orzeczenia oraz podstaw kasacyjnych (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49, z 5 października 2007 r., III CSK 216/07 nie publ. i z 11 sierpnia 2011 r., IV CSK 163/11, nie publ.); przekonanie o wystąpieniu tej przyczyny przyjęcia skargi do rozpoznania powinno koncentrować się na wykazaniu tak rozumianej „oczywistości” zasadności skargi. Uzasadnienie wniosku nie może sprowadzać się do powtórzenia, choćby w zmodyfikowanej postaci, podstaw kasacyjnych bądź ich uzasadnienia ani być sformułowane w sposób, który wymagałby oceny ich zasadności. I CSK 1388/23 4 Uzasadnienie wniosku pozwanego Banku nie odpowiada tym wymaganiom, gdyż sprowadza się wyłącznie do powtórzenia postawionego w skardze zarzutu naruszenia art. 386 § 3 oraz jego fragmentarycznego uzasadnienia. Skarżący całkowicie zaniechał przedstawienia argumentacji prawnej, która mogłaby wskazywać, że zarzucone naruszenie prawa ma oczywisty charakter, a wyrok Sądu odwoławczego w zaskarżonej części jest przez to ewidentnie wadliwy. Wywody skarżącego koncentrują się na przedstawieniu własnego poglądu dotyczącego nieskuteczności rozszerzenia powództwa w postępowaniu pierwszo-instancyjnym i domagania się przez powodów oprócz zasądzenia na ich rzecz kwoty 75 100 zł wraz z odsetkami także ustalenia nieważności umowy kredytowej. Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał, że uzasadnienie podstaw skargi i uzasadnienie wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania, to dwa niezależne elementy skargi, które pełnią odmienne funkcje i nie mogą być ze sobą utożsamiane ani traktowane zamiennie, a prawidłowe ich sformułowanie wymaga przedstawienia odmiennej i właściwej dla każdego z nich argumentacji prawnej (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00, OSNC 2001, nr 3, poz. 52). Niezależenie od powyższego należy stwierdzić, że skarżący nieprawidłowo, a w konsekwencji nieskutecznie, skonstruował podstawę prawnoprocesową skargi, wskazując jako naruszony wyłącznie art. 386 § 3 k.p.c. Przepis ten nie może stanowić samodzielnej podstawy do formułowania zarzutu naruszenia przepisów postępowania, ponieważ określa on jedynie wymaganą treść orzeczenia sądu odwoławczego w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanek uchylenia orzeczenia sądu pierwszej instancji i umorzenia postępowania bądź odrzucenia pozwu Twierdzenie, że wystąpiły przesłanki wskazujące na konieczność takiego zakończenia postępowania nie może być oparte jedynie na zarzucie naruszenia art. 386 § 3 k.p.c. Pozwany w treści skargi kwestionował wprawdzie dokonaną przez Sąd drugiej instancji wykładnię art. 132 § 1 k.p.c., art. 193 § 21 i 3 k.p.c., a także art. 321 § 1 k.p.c., pominął jednak te przepisy we wskazanej podstawie kasacyjnej. Należy dodać, że kwestia ewentualnych braków pozwu w ogóle nie została podniesiona w apelacji, a zatem podnoszenie jej na obecnym etapie jest spóźnione i także z tego względu nieskuteczne. Warto mimo wszystko dla pełnej jasności powiedzieć, że wadliwe (dokonane na podstawie art. 132 § 1 k.p.c.) doręczenie I CSK 1388/23 5 stronie pozwanej odpisu pisma obejmującego zmianę powództwa nie oznacza nieskuteczności tej zmiany w przypadku, gdy pismo to – tak jak w niniejszej sprawie – wpłynęło do sądu pierwszej instancji. Orzeczenie o tak rozszerzonym powództwie nie stanowi zatem naruszenia art. 321 § 1 k.p.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego z 15 lutego 2018 r., IV CSK 713/16, OSNC 2019, nr 5, poz. 58). Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., rozstrzygając o kosztach postępowania kasacyjnego na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. oraz art. 108 § 1 k.p.c. w zw. z art. 39821 k.p.c. i art. 391 § 1 k.p.c., zaś w zakresie odsetek w oparciu o art. 98 § 1¹ k.p.c. w zw. z art. 19 ust. 1 i art. 31 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 614), a także przy uwzględnieniu § 2a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 sierpnia 2014 r. w sprawie określenia brzmienia klauzuli wykonalności (jedn. tekst: Dz. U. z 2021 r. poz. 2324). Na zasądzone koszty składa się wynagrodzenie za zastępstwo procesowe powodów w postępowaniu kasacyjnym ustalone według minimalnej stawki (§ 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie - jedn. tekst: Dz. U. z 2023 r. poz.1964 ze zm.). [SOP] (r.g.)