I CSK 1390/24

I CSK 1390/24 POSTANOWIENIE 20 maja 2025 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Maciej Kowalski na posiedzeniu niejawnym 20 maja 2025 r. w Warszawie w sprawie z powództwa J. C. następcy prawnego B. C. przeciwko R. C. i S. C. o usunięcie niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, na skutek skargi kasacyjnej S. C. od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z 25 listopada 2022 r., IV Ca 1308/21, 1. odrzuca skargę kasacyjną w części dotyczącej punktu I. 1) lit. c) i lit. d) oraz punktu II. zaskarżonego wyroku; 2. odmawia przyjęcia skargi do rozpoznania w pozostałym zakresie; 3. zasądza od S. C. na rzecz J. C. 2025 (dwa tysiące dwadzieścia pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. (a.z.) UZASADNIENIE Wyrokiem z 25 listopada 2022 r. Sąd Okręgowy w Katowicach w sprawie z powództwa B. C. przeciwko R. C. i S. C. o usunięcie niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym na skutek apelacji powódki od wyroku Sądu Rejonowego Katowice - Wschód w Katowicach z 28 września 2021 r.: zmienił zaskarżony wyrok: 1) w jego punkcie 1. w ten sposób, że: a) usunął niezgodność I CSK 1390/24 2 treści księgi wieczystej nr […] z rzeczywistym stanem prawnym przez nakazanie wpisania w dziale II tej księgi jako właściciela B. C. w miejsce ujawnionego tam jako właściciela S. C.; b) usunął niezgodność treści księgi wieczystej nr […] z rzeczywistym stanem prawnym przez nakazanie wykreślenia w dziale III tej księgi ograniczonego prawa rzeczowego w postaci służebności mieszkania, wpisanego tam na rzecz R. C.; c) oddalił powództwo skierowane przeciwko pozwanemu R. C. w części w jakiej powódka domagała się usunięcia niezgodności treści księgi wieczystej nr […] z rzeczywistym stanem prawnym w zakresie wpisów w dziale II tej księgi; d) oddalił powództwo skierowane przeciwko pozwanemu S. C. w części w jakiej powódka domagała się usunięcia niezgodności treści księgi wieczystej nr z rzeczywistym stanem prawnym w zakresie wpisów w dziale III tej księgi; 2) w jego punkcie 2. w ten sposób, że zasądził od pozwanych S. C. i R. C. na rzecz powódki 2 700 zł zwrot kosztów procesu; 3) w jego punkcie 3. w ten sposób, że nakazał pobrać od pozwanych S. C. i R. C. brakującą opłatę od pozwu (I.); oddalił apelację w pozostałej części (II.); zasądził od pozwanych S. C. i R. C. na rzecz powódki koszty postępowania apelacyjnego (III.). Przywołany wyrok Sądu Okręgowego w Katowicach zaskarżył w całości pozwany S. C., który podniósł, że z uwagi na oczywistą zasadność podniesionych podstaw kasacyjnych wnosi o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. W ocenie skarżącego szczególne znaczenie mają zarzuty podniesione w zakresie prawa materialnego. Sąd drugiej instancji w sposób rażący nie uwzględnił zasady swobody umów oraz dokonał sprzecznej z zasadami wykładni oświadczeń woli analizy zawartych przez strony umów, nie biorąc przy tym pod uwagę ich zgodnego zamiaru. Pozwany podniósł, że zaskarżony wyrok jest błędny, gdyż w jego uzasadnieniu nie znalazła się ocena i kwalifikacja czynności prawnych na podstawie zgodnego zamiaru stron i celu umowy, ale subiektywna ocena Sądu nie odnosząca się do sytuacji stron i wyartykułowanych przez nie stanowisk zaprzeczających istnieniu jakiejkolwiek pozorności. I CSK 1390/24 3 Skarżący wskazał ponadto, że wyrok Sądu drugiej instancji nie uwzględnia prawidłowego rozumienia przepisów prawa materialnego, a także nie bierze pod uwagę istotnych z punktu widzenia analizy oświadczeń woli, stanowisk stron co do okoliczności i motywacji zawarcia umów w takim, a nie innym kształcie. Następca prawny powódki we wniesionej odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Odnosząc się w pierwszej kolejności do zakresu zaskarżenia przedmiotowego orzeczenia Sądu Okręgowego zauważyć należy, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że jedną z przesłanek dopuszczalności środka zaskarżenia (środka prawnego) jest interes prawny w zaskarżeniu. Dla jego powstania konieczne jest istnienie stanu pokrzywdzenia orzeczeniem (gravamen), który występuje, gdy zaskarżone orzeczenie narusza interesy skarżącego (zob. m.in.: uchwałę składu siedmiu sędziów SN z 15 maja 2014 r., III CZP 88/13, OSNC 2014, Nr 11, poz. 108; postanowienie SN z 25 lutego 2015 r., V CSK 450/14; wyrok SN z 2 lipca 2015 r., V CSK 421/14 oraz postanowienie SN z dnia 25 maja 2023 r., I CSK 528/23). Skarżący nie ma interesu prawnego w zaskarżeniu wyroku Sądu Okręgowego w zakresie, w jakim Sąd ten częściowo oddalił powództwo przeciwko niemu skierowane [punkt I. 1) lit. d) ] oraz co do oddalenia apelacji powódki w pozostałej części (punkt II.). Nie powinno bowiem budzić wątpliwości, że w tym zakresie Sąd drugiej instancji orzekł na korzyść skarżącego. Ponadto pozwany nie ma interesu prawnego w zaskarżeniu wyroku Sądu Okręgowego, w części, która dotyczy pozwanego R. C. – to jest co do punktu I. 1) lit. c (zob. postanowienie SN z 15 listopada 2024 r., I CSK 3157/24). Brak interesu prawnego w zaskarżeniu powoduje odrzucenie skargi kasacyjnej w tej części jako niedopuszczalnej na podstawie art. 3986 § 2 i 3 k.p.c. (zob. postanowienie SN z 16 kwietnia 2021 r., I CSK 484/20). Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba I CSK 1390/24 4 wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez prawidłowe powołanie i wyczerpujące uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które - zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. - będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. W tym kontekście wskazać trzeba, że wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wraz z uzasadnieniem jest odrębnie konstrukcyjnie i funkcjonalnie częścią skargi (art. 3984 § 2 k.p.c.) i nie jest rzeczą Sądu Najwyższego poszukiwanie w innych częściach wniesionego środka prawnego argumentów na uzasadnienie podniesionych w nim twierdzeń (zob. postanowienia SN: z 22 kwietnia 2015 r., IV CSK 613/14 oraz z 11 maja 2001 r., III CZ 36/01, OSNC 2002, nr 2, poz. 22). Powołanie się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) stawia skarżącemu szczególnie wysokie wymagania. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, podzielanym przez doktrynę, oczywista zasadność skargi oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Sytuacja taka będzie miała miejsce tylko wtedy, gdy bez wątpienia wystąpiły zarzucane uchybienia, jest pewne, że miały one wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia albo podniesione we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania argumenty oczywiście uzasadniają zasadność wniesionego środka prawnego. Oczywiste jest przy tym tylko to, co można dostrzec od razu - bez potrzeby głębszej analizy czy przeprowadzenia wnikliwych badań lub dociekań. Innymi słowy, podnoszone uchybienia muszą mieć kwalifikowany charakter i być dostrzegalne na pierwszy rzut oka - już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (zob. m.in. postanowienia SN: z 27 kwietnia 2006 r., I CZ 15/06; z 7 maja 2010 r., V CSK 459/09; z 15 czerwca 2018 r., III CSK 38/18; z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19, z 28 stycznia 2022 r., I CSK I CSK 1390/24 5 584/22; z 7 czerwca 2023 r., I CSK 742/23; z 20 października 2023 r., I CSK 1673/23). Podkreślenia wymaga, że przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. obejmuje jedynie uchybienia przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, o charakterze elementarnym, które polegają w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym. Należy też wskazać, że zgodnie z powszechnie aprobowanym w orzecznictwie i nauce prawa stanowiskiem, o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania w związku z wystąpieniem przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. nie decyduje per se nawet oczywiste naruszenie konkretnego przepisu, lecz jego skutek polegający na wydaniu oczywiście nieprawidłowego orzeczenia, które nie może się ostać (zob. np. postanowienie SN z 1 grudnia 2023 r., I CSK 5300/22 i przywołane tam orzecznictwo). Nie budzi również wątpliwości, że okoliczności uzasadniające przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący winien wykazać we wniosku bez odwoływania się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, które nie podlegają badaniu na etapie tak zwanego „przedsądu” (zob. m.in. postanowienia SN: z 28 stycznia 2022 r., I CSK 947/22; z 13 lipca 2023 r., I CSK 2570/22, i z 10 sierpnia 2023 r., I CSK 5584/22). Pozwany nie przedstawił przekonujących od razu, widocznych prima facie, twierdzeń wykazujących racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce i zaskarżeniu. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznana powołał się na oczywistą zasadność podstaw kasacyjnych oraz stwierdził, że szczególne znaczenie mają zarzuty podniesione w zakresie prawa materialnego. Brak w nim jednak wskazania konkretnych przepisów, których naruszenie skutkowałoby wydaniem wadliwego rozstrzygnięcia. I CSK 1390/24 6 Bez znaczenia jest przy tym, że skarżący w ramach podstaw wniesionego środka prawnego zarzucił naruszenie określonych regulacji kodeksu cywilnego i kodeksu postępowania cywilnego. Jak zostało to już podniesione nie jest rzeczą Sądu Najwyższego poszukiwanie w innych częściach skargi kasacyjnej argumentów na uzasadnienie przyjęcia jej do rozpoznania. W konsekwencji nie można przyjąć, że wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wyjaśnia dlaczego zaskarżone orzeczenie jest oczywiście nieprawidłowe i naruszenie jakich przepisów – o charakterze elementarnym, wywarło taki skutek. Mając na względzie argumenty skarżącego zawarte we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania stwierdzić należy, że jego rzeczywistym celem jest zakwestionowanie dokonanej przez Sąd Okręgowy oceny dowodów oraz poczynionych na tej podstawie ustaleń faktycznych. Zawarty natomiast w art. 3983 § 3 k.p.c. zakaz oparcia skargi kasacyjnej na zarzutach dotyczących ustalenia faktów lub oceny dowodów oraz związanie Sądu Najwyższego ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 2 k.p.c.) oznacza niedopuszczalność powoływania się przez na wadliwość orzeczenia sądu drugiej instancji, polegającą na ustaleniu faktów lub niewłaściwie przeprowadzonej ocenie dowodów, również we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (zob. postanowienie SN z 15 października 2020 r., IV CSK 136/20). Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy każdy zarzut skargi kasacyjnej, który ma na celu polemikę z ustaloną podstawą faktyczną, chociażby pod pozorem kwestionowania wykładni lub niewłaściwego zastosowania określonych przepisów prawa materialnego, z uwagi na jego sprzeczność z art. 3983 § 3 k.p.c. jest a limine niedopuszczalny (zob. postanowienie SN z 21 sierpnia 2024 r., I CSK 3511/23). W sprawie nie zachodzi także nieważność postępowania, którą Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę - w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 39813 § 1 k.p.c.). Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 oraz art. 3986 § 2 i 3 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. I CSK 1390/24 7 O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 w zw. z art. 108 § 1 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przy uwzględnieniu § 2 pkt 6 w zw. z § 5 pkt 8 i w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 oraz § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Maciej Kowalski (a.z.) [SOP] [r.g.]