I CSK 143/26

I CSK 143/26 POSTANOWIENIE 8 maja 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Władysław Pawlak na posiedzeniu niejawnym 8 maja 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa D. L. i P. L. przeciwko E. spółce akcyjnej w W. (poprzednio S. spółka akcyjna w W.) o ustalenie i zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej E. spółki akcyjnej w W. (poprzednio S. spółka akcyjna w W.) od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 31 lipca 2025 r., VIII ACa 713/25, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od pozwanego na rzecz powodów kwotę 2700 (dwa tysiące siedemset) zł, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia pozwanemu niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. [PG] UZASADNIENIE Pozwem z 29 kwietnia 2020 r, skierowanym przeciwko S. S.A. w W. (obecnie E. S.A. w W. – KRS nr […]), powodowie – D. L. i P. L. wnieśli o ustalenie, że umowa kredytu hipotecznego – […] nr […] z 25 czerwca 2008 r., którą powodowie zawierali pozostając w związku małżeńskim - jest nieważna w całości oraz o I CSK 143/26 2 zasądzenie od pozwanego na ich rzecz solidarnie kwot: 20.213,85 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 27 września 2019 r. do dnia zapłaty oraz 29.880,88 CHF z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 27 września 2019 r. do dnia zapłaty tytułem zwrotu świadczeń nienależnych. Jako żądanie ewentualne powodowie wnieśli o zasądzenie od pozwanego Banku na swoją rzecz kwoty 7088,78 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 27 września 2019 r. do dnia zapłaty i 29.880,88 CHF z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 27 września 2019 r. do dnia zapłaty tytułem zwrotu świadczeń nienależnych. Uzasadniając żądanie określone pozwem powodowie wskazali, iż zawarli z K. S.A. w W. oddział w B. (poprzednikiem prawnym pozwanego) umowę o kredyt hipoteczny indeksowany do waluty CHF – […] nr […], celem pozyskania kapitału do nabycia lokalu na własne cele mieszkaniowe, w którym docelowo nie była prowadzona działalność gospodarcza. Pozwany w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa w całości podnosząc jednocześnie - w razie przyjęcia przez Sąd dopuszczalności tzw. „odfrankowienia” umowy kredytu poprzez uznanie kredytu za od początku udzielony w walucie PLN, ale oprocentowany wg wskaźnika LIBOR CHF - zarzut przedawnienia roszczeń powodów w zakresie obejmującym odsetkową część rat kapitałowo - odsetkowych powstałych w okresie od dnia zawarcia umowy kredytu do 29 kwietnia 2017 r. z uwagi na fakt, że roszczenia te powstały na więcej niż 3 lata przed wniesieniem pozwu oraz w zakresie obejmującym raty kapitałowo - odsetkowe uiszczone oraz rzekome nadpłaty powstałe w okresie od dnia zawarcia umowy do 29 kwietnia 2010 r. z uwagi na fakt, że roszczenia te powstały na więcej niż 10 lat przed wniesieniem pozwu, a w konsekwencji należało je uznać za przedawnione. Nadto pozwany podniósł także ewentualny zarzut potrącenia wierzytelności powodów o zapłatę dochodzonej w niniejszej sprawie kwoty z wzajemną wierzytelnością pozwanego o zwrot kwoty udzielonego powodom kredytu, tj. kwoty 210.000 zł oraz wierzytelności pozwanego z tytułu tzw. wynagrodzenia z tytułu korzystania z kapitału, tj. kwoty 76.991,96 zł, tj. łącznie 286.991,96 zł. Pozwany podniósł też ewentualny zarzut zatrzymania kwoty 210.000 zł stanowiącej roszczenie pozwanego wobec powodów o zwrot kwoty udzielonego powodom kredytu oraz kwoty 76.991,96 zł stanowiącej roszczenie pozwanego o I CSK 143/26 3 zwrot tzw. wynagrodzenia z tytułu korzystania z kapitału, tj. łącznie kwoty 286.991,96 zł. Zasadniczo, w ocenie pozwanego, sporna umowa kredytowa stanowiła ważne i skuteczne zobowiązanie, w efekcie, brak było podstaw do stwierdzenia jej nieważności z mocy prawa. Wskutek dokonanych przez pozwanego przekształceń podmiotowych, tj. połączenia K. S.A. w W. z B. S.A. z siedzibą we W., pozwany Bank S. stał się następcą prawnym K. S.A. w W. Wyrokiem z 1 lutego 2023 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił powództwo w całości. Jako podstawę wydanego rozstrzygnięcia, w przedmiocie nieważności umowy, Sąd I instancji wskazał na brak interesu prawnego po stronie powodów w rozumieniu art. 189 k.p.c. uzasadniając to tym, iż ustalenie nieważności umowy miałoby charakter wyłącznie porządkujący dla wzajemnych rozliczeń stron, a zatem ustalenie to nie rozstrzygnęłoby definitywnie sporu między stronami. Nadto Sąd Okręgowy w Warszawie wskazał, że powodom przysługuje dalej idące roszczenie o świadczenie w postaci żądania zapłaty. Ubocznie Sąd Okręgowy zakwestionował także twierdzenia strony powodowej, iż fakt zawarcia w spornej umowie niedozwolonych postanowień prowadzi do jej nieważności, wskazując w tym zakresie, na fakt, że umowa nie wyjaśniała sposobu określania tabel kursowych, ostatecznie nie stanowiło to uchybienia o takiej wadze, które mogłoby skutkować nieważnością umowy, zaś, sam pozwany nie miał nieograniczonej swobody w kształtowaniu kursów walut, gdyż ograniczały go realia rynkowe. Powodowie, apelacją zaskarżyli powyższy wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z 1 lutego 2023 r. w całości, formułując liczne zarzuty odnoszące się zarówno do naruszenia prawa procesowego, jak też przepisów materialnego, wnosząc o jego zmianę i uwzględnienie powództwa w całości, ewentualnie, o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; w szczególności wskazali na błędną ocenę w zakresie istnienia po ich stronie interesu prawnego. W wyniku rozpoznania sprawy Sąd Apelacyjny w Warszawie zmienił zaskarżony wyrok uwzględniając powództwo główne w całości. Odnosząc się do wyszczególnionych zarzutów apelacji Sąd II instancji, w szczególności, co do kwestii interesu prawnego powodów w żądaniu unieważnienia I CSK 143/26 4 umowy, stwierdził, że zasadny był zarzut naruszenia przez Sąd Okręgowy w Warszawie art. 189 k.p.c., poprzez uznanie, iż powodowie nie mieli interesu prawnego w żądaniu ustalenia nieważności umowy. Interes prawny powodów w ustaleniu nieważności umowy, w ocenie Sądu II instancji, był oczywisty, a bez takiego rozstrzygnięcia nie istniała możliwość definitywnego zakończenia sporu stron, chociażby w kwestii tego, czy są oni w dalszym ciągu związani przedmiotową umową i zobowiązani do spełniania świadczeń z niej wynikających. Podobnie bez rozstrzygnięcia kwestii nieważności spornej umowy nierozwiązany pozostanie spór, co do istnienia podstawy do utrzymywania zabezpieczenia hipotecznego na nieruchomości powodów. Ostateczne, rozstrzygnięcie powództwa o ustalenie nieważności umowy znosi, w ocenie Sądu II instancji, stan niepewności powodów, co do sposobu rozliczenia umowy. Odnośnie do kwestii nieważności umowy wskutek zawarcia w niej postanowień abuzywnych – jak zważył Sąd odwoławczy - Sąd Okręgowy prawidłowo ustalił, iż sporna umowa nie zakreśla precyzyjnych ram swobody Banku, co do kształtowania kursu waluty denominacji. Nie precyzowała, bowiem, sposobu w jaki sposób Bank dokonywał oceny wahań kursu waluty waloryzacji i jak te wahania przekładają się na kurs ustalony przez Bank; nie wskazując szczegółowych zasad jego ustalania. Sąd Okręgowy nie dokonał, jednakże dostatecznie wnikliwej analizy konsekwencji tego faktu dla oceny sytuacji konsumentów, skupiając się wyłącznie na kwestii, iż swoboda Banku przy ustalaniu kursu waluty nie jest nieograniczona, gdyż jej granice są determinowane przez realia rynkowe. Nieprecyzyjne wskazanie kryteriów w oparciu o jakie przedsiębiorca wyznacza wysokość świadczenia drugiej strony, nieograniczonego żadnymi weryfikowalnymi zewnętrznie czynnikami, było, więc, działaniem wbrew dobrym obyczajom, skutkującym rażącą dysproporcją praw i obowiązków stron kontraktu na niekorzyść konsumentów. Klauzula, która nie zawierała jednoznacznej treści i przez to pozwalała bankowi na pełną swobodę decyzyjną w kwestii bardzo istotnej dla konsumenta, a dotycząca kosztów kredytu, była – zdaniem Sądu II instancji - klauzulą niedozwoloną. Kwestionowane normy umowne spełniały, więc, przesłanki określone art. 3851 § 1 k.c. i jako takie nie wiązały konsumenta (art. 3851 § 2 k.c.). Orzeczenie Sądu Okręgowego, w tym zakresie, nie było, więc, prawidłowe. Konsekwentnie zatem przyjąć należało, iż abuzywne postanowienie określające, iż I CSK 143/26 5 wzajemne rozliczenia będą następować w oparciu, o kursy wymiany walut określane przez Bank w tabelach kursowych nie mogło być zastąpione żadnym przepisem dyspozytywnym. W sytuacji, zaś, gdy umowa nie może być wykonywana bez tego postanowienia musiała ona zostać uznana za nieważną z uwagi na jej niewykonalność, co uzasadniało zmianę zaskarżonego wyroku. Konsekwencją ustalenia nieważności umowy była też konieczność uwzględnienia roszczenia o zapłatę obejmującego żądanie zasądzenia kwot: 20.213,85 PLN oraz 29.880,88 CHF, stanowiących kwoty zapłacone przez powodów w wykonaniu nieważnej umowy, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 27 września 2019 r. do dnia zapłaty. Sąd Okręgowy prawidłowo też ocenił, iż roszczenia powodów nie uległy przedawnieniu w żadnej części, a Sąd Apelacyjny w całości podzielił jego stanowisko w tym zakresie. Ostatecznie wyrokiem z 31 lipca 2025 r., Sąd Apelacyjny w Warszawie, w szczególności, w pkt. I – zmienił zaskarżony wyrok w punkcie pierwszym, w ten sposób, że: a) ustalił, że umowa kredytu nr […] zawarta dnia 25 czerwca 2008 r. pomiędzy D. L. i P. L. a K. S.A. w W. jest nieważna w całości; b) zasądził od S. S.A. w W. na rzecz D. L. i P. L. łącznie kwoty 20.213,85 PLN oraz 29.880,88 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 27 września 2019 roku do dnia zapłaty i oddala powództwo w pozostałej części. Pozwany skargą kasacyjną zaskarżył powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 31 lipca 2025 r. w całości. Skargę tę oparł na zarzutach naruszenia przepisów prawa materialnego, tj.: art. 3851 § 2 k.c. w zw. z 3851 § 1 k.c.; art. 3851 § 2 k.c. w zw. z art. 65 § 1 i 2 k.c., art. 358 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. XLIX ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku - Przepisy wprowadzające kodeks cywilny oraz art. 41 ustawy z dnia 29 kwietnia 1936 roku - Prawo wekslowe; art. 3851 § 1 i 2 k.c. i art. 6 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13/EWG. Na podstawie art. 3984 § 2 k.p.c. w związku z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. oraz 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. skarżący wniósł o przyjęcie jego skargi do rozpoznania, ze względu na - istnienie potrzeby wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, tj. art. 3851 § 1 i 2 k.c., w zakresie, w jakim odnoszą się one do skutków uznania postanowień umownych za abuzywne i możliwości zastąpienia takich postanowień przepisami I CSK 143/26 6 dyspozytywnymi oraz z uwagi na oczywistą zasadność skargi. Na okoliczność wykazania powołanych przyczyn kasacyjnych skarżący zaprezentował rozbudowany oraz wielowątkowy wywód prawny, obejmujący także wyszczególnione przykładowe orzecznictwo sądowe, w tym Sądu Najwyższego, którym stwierdził, że ocenić i przesądzić należy, czy możliwe jest usunięcie klauzuli abuzywnej wyłącznie w zakresie odniesienia do stosowania przez bank tabel kursowych i przeprowadzenie tego działania z jednoczesnym uwzględnieniem pierwotnej woli obu stron umowy co do istotnych postanowień umowy kredytu oraz uwzględnieniem charakteru, ogólnej systematyki i całokształtu postanowień umowy, przy jednoczesnym uwzględnieniu interesu konsumenta i dobrych obyczajów. Jak podkreślił skarżący należy jednoznacznie przesądzić, czy rekonstrukcja taka może nastąpić poprzez sięgnięcie do przepisu prawa o charakterze dyspozytywnym, tj. art. 41 Prawa wekslowego lub art. 358 k.c., w brzmieniu nadanym nowelizacją z dnia 23 października 2008 roku. W opinii skarżącego, w ocenie skutków abuzywności, trzeba odrzucić możliwość unieważnienia tego rodzaju umów. Abuzywność klauzuli nie jest równoważna z sankcją bezwzględnej nieważności klauzuli sprzecznej z ustawą. Taka sankcja nie wynika jednoznacznie z normy zawartej w art. 3851 § 1 k.c., a, co jeszcze istotniejsze, nie ma umocowania w Dyrektywie 93/13, której implementację stanowi rzeczona norma. Nieważność jako skutek abuzywności nie jest także preferowana przez orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE). Z powyższych względów, z całą stanowczością skarżący opowiedział się za przyjęciem poglądu umożliwiającego utrzymanie umowy kredytu w mocy, przy jednoczesnym zastosowaniu przepisów dyspozytywnych, które umożliwiają przeliczenie zobowiązania po kursie średnim NBP. Autor skargi wskazał, że przyczyną uznania klauzul waloryzacyjnych za abuzywne był wyłącznie fakt dowolności w ustalaniu przez banki, w tym skarżącego, kursu waluty. Osią sporu w tego rodzaju postępowaniach nie jest zatem sam fakt ryzyka zmiany kursu waluty, a wyłącznie sposób ustalania tego kursu. Nie powinno zatem budzić wątpliwości, że zgodną intencją stron umów kredytów indeksowanych i denominowanych do waluty obcej, przy zawarciu umowy była waloryzacja zobowiązania. Jedyną, więc, możliwością przywrócenia równowagi kontraktowej stron jest poszukiwanie nowego miernika służącego do I CSK 143/26 7 waloryzacji zobowiązania wynikającego z ważnego stosunku prawnego - umowy kredytu. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia. W judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie obowiązywania kasacji zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności i dopuszczalności kasacji nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi Polskę postanowieniami konwencji międzynarodowych (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00, OSNC 2001, Nr 4, poz. 53). Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego w rozwój prawa i jurysprudencji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147). Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na tym, że istnieje potrzeba wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo, iż budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności I CSK 143/26 8 w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, nie publ., z 26 czerwca 2015 r., III CSK 77/15, nie publ. i z 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, nie publ.). Jednak w odniesieniu do podnoszonych we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania kwestii prawnych i wątpliwości interpretacyjnych dotyczących tzw. kredytów frankowych należy stwierdzić, że zostały już one wyjaśnione szczegółowo w orzecznictwie sądowym (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego w sprawach I CSK 2225/23, I CSK 2268/23, I CSK 2291/23 i I CSK 2334/23 oraz wyroki w sprawach II CSKP 957/23, II CSKP 1002/23, II CSKP 1956/22, II CSKP 2164/22 i II CSKP 2295/22, II CSKP 690/23, II CSKP 1996/22, II CSKP 2231/22 i II CSKP 278/23, II CSKP 380/23, II CSKP 617/23). Z tego względu Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c., art. 391 § 1 k.p.c. i art. 398²¹ k.p.c. w zakresie zaś odsetek, opierając się na art. 98 § 11 k.p.c. w zw. z art. 19 ust. 1 i art. 31 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 614) oraz przy uwzględnieniu § 2a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 sierpnia 2014 r. w sprawie określenia brzmienia klauzuli wykonalności (jedn. tekst: Dz. U. z 2021 r., poz. 2324). Zasądzone koszty obejmują wynagrodzenie za zastępstwo procesowe ustalone według stawki minimalnej (§ 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie - jedn. tekst: Dz. U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.). Władysław Pawlak [PG] I CSK 143/26 9 [a.ł]