I CSK 1477/26

I CSK 1477/26 POSTANOWIENIE 27 października 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Tomasz Szanciło na posiedzeniu niejawnym 27 października 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa S.L. przeciwko H. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w G. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej H. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w G. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 14 listopada 2025 r., V AGa 409/25, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od H. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w G. na rzecz S.L. kwotę 2.700 zł (dwa tysiące siedemset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego – wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia następnego po upływie tygodnia od dnia doręczenia pozwanemu odpisu postanowienia do dnia zapłaty. [P.L.] UZASADNIENIE I CSK 1477/26 2 W związku ze skargą kasacyjną pozwanego H. sp. z o.o. w G. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 14 listopada 2025 r. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. W judykaturze wielokrotnie wypowiadano się na temat charakteru skargi kasacyjnej (zob. np. postanowienia SN: z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18; z 15 kwietnia 2021 r., I CSK 43/21; z 25 sierpnia 2021 r., II CSK 216/21; z 23 maja 2024 r., I CSK 364/24). Wskazano m.in. że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony – co należy podkreślić – wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie zaś merytorycznej oceny skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł na przesłance uregulowanej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Przesłanka ta nie została jednak spełniona. Oczywista zasadność skargi kasacyjnej zachodzi wówczas, gdy z jej treści, bez potrzeby głębszej analizy oraz szczegółowych rozważań, wynika, że I CSK 1477/26 3 przytoczone podstawy kasacyjne uzasadniają uwzględnienie skargi. Gdy strona skarżąca twierdzi, że jej skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, powinna przedstawić argumentację prawną wyjaśniającą, w czym ta oczywistość się wyraża oraz uzasadnić to twierdzenie. Powinna w związku z tym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia prawa materialnego i procesowego polegającą na jego oczywistości prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (zob. m.in. postanowienia SN: z 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49; z 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006, nr 4, poz. 75; z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06; z 29 kwietnia 2015 r., II CSK 589/14; z 15 marca 2023 r., I CSK 6358/22). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. postanowienie SN z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15, i przywołane tam orzecznictwo). Powołując się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej, należy zatem wykazać, że popełnione przy ferowaniu zaskarżonego orzeczenia uchybienia w zakresie stosowania prawa miały charakter kwalifikowany i nie podlegały różnym ocenom, były więc dostrzegalne w sposób oczywisty dla przeciętnego prawnika (zob. m.in. postanowienia SN: z 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001, nr 10, poz. 156; z 21 września 2022 r., I CSK 4166/22; z 20 lipca 2023 r., I CSK 282/23). Po pierwsze, w kontekście samej konstrukcji skargi kasacyjnej, zauważenia wymaga, że nie jest wystarczające dla wykazania przyczyny, o jakiej mowa w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., odwołanie się do uzasadnienia zarzutów podstawy procesowej skargi bez sprecyzowania twierdzeń uzasadnienia wniosku w konkretnie wskazanych przepisach. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie (art. 3984 § 2 k.p.c.) podlegają rozpoznaniu na etapie tzw. przedsądu, natomiast przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione. Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze okoliczności uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie (zob. np. postanowienie SN z 26 stycznia 2021 r., II USK 43/21). I CSK 1477/26 4 Tymczasem skarżący we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powielił treść zarzutów objętych podstawami kasacyjnymi. Nie jest natomiast rolą Sądu Najwyższego domyślanie się, jakie podstawy, w ocenie skarżącego, przemawiają za jej oczywistą zasadnością. Ponadto problematyka, na którą wskazuje pozwany, stanowiła przedmiot szerokiej analizy Sądu drugiej instancji, przy czym spostrzeżenia wymaga, że kwestie te również są powiązane z ustaleniami faktycznymi poczynionymi przez Sądy meriti. Wskazania również wymaga, że w ramach kontroli kasacyjnej Sąd Najwyższy nie kontroluje samej oceny dowodów, a jedynie jej legalność. Skarżący może zakwestionować sposób zebrania materiału dowodowego z naruszeniem przepisów regulujących postępowanie dowodowe; w takim wypadku obowiązkiem skarżącego jest przytoczenie tych przepisów i wyjaśnienie, jaki wpływ na treść rozstrzygnięcia to naruszenia miało. Zgodnie bowiem z art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Sądy meriti ustaliły, że cena za maszyny, w związku ze zbyciem których powód domaga się wynagrodzenia prowizyjnego, została uiszczona 26 października 2018 r., wobec czego to w tym dniu klient spełnił swoje świadczenie w rozumieniu art. 7613 § 1 zd. 2 k.c. W konsekwencji z tym właśnie dniem powód nabył prawo do wynagrodzenia związanego z trzema pierwszymi dostarczonymi maszynami. Natomiast, jak zauważył Sąd Apelacyjny, zgodnie z art. 7613 § 3 k.c. roszczenie staje się wymagalne z upływem ostatniego dnia miesiąca następującego po kwartale, w którym agent nabył prawo do prowizji, zaś postanowienie umowy mniej korzystne dla agenta jest nieważne. W niniejszej sprawie umowa przewidywała wymagalność roszczenia o zapłatę prowizji dopiero po upływie 14 dni od wystawienia faktury w miesięcznym okresie rozliczeniowym od zakończenia kontraktu. Sąd Apelacyjny wskazał, że termin uzależniający wymagalność prowizji od zamknięcia całego kontraktu – jako mniej korzystny dla agenta – również jest nieważny, zgodnie z art. 7613 § 3 k.c. Na kanwie powyższych ustaleń faktycznych Sąd Apelacyjny stwierdził, mając na uwadze brzmienie art. 7613 § 3 k.c. oraz okoliczność, że powód nabył prawo do prowizji w czwartym kwartale 2018 r., iż wymagalność roszczenia powoda nastąpiła z upływem 31 stycznia 2019 r., który jest ostatnim dniem miesiąca I CSK 1477/26 5 następującego po czwartym kwartale 2018 r. Termin przedawnienia roszczenia upływał zatem 31 grudnia 2022 r. (art. 118 zd. 2 k.c.). Z uwagi na to, że pozew w rozpoznawanej sprawie został wniesiony 30 kwietnia 2022 r., roszczenie nie uległo więc przedawnieniu. Skarżący przy tym zdaje się nie zauważać, że zastosowanie znajdował art. 120 § 1 zd. 1 k.c., a nie drugie zdanie tego przepisu. W kwestii walutowości Sąd drugiej instancji wyjaśnił, że rozwiązanie dopuszczające wykonanie w walucie krajowej zobowiązania wyrażonego w walucie obcej jest odzwierciedleniem jednej z reguł prawa walutowego, iż na obszarze danego państwa banknoty i monety lokalne są podstawowym prawnym środkiem płatności, mającym powszechną moc zwalniania z zobowiązań pieniężnych. Poza sporem natomiast pozostawało, że w 2019 r. strony dokonały częściowego rozliczenia trzech pierwszych maszyn, które zostały dostarczone przez kontrahenta. Pozwana kwotę te uiściła w terminie, przy czym, co istotne, rozliczenie to nastąpiło w polskiej walucie. Nie sposób mówić o oczywistym naruszeniu art. 358 § 1 k.c. Kwestia sprzeczności z zasadami współżycia społecznego braku ekwiwalentu za ograniczenie działalności konkurencyjnej powoda również była przedmiotem analizy Sądów meriti. Skarżący podniósł te zagadnienie, aczkolwiek, podobnie jak przy poprzednich kwestiach, nie wyjaśnił, w jaki sposób stanowisko Sądów w świetle przytoczonych przepisów prawa pozostaje oczywiście nieprawidłowe. Jeżeli chodzi o art. 5 k.c., to reguluje on problematykę nadużycia prawa w znaczeniu podmiotowym. Istotą tego zjawiska jest to, że określone zachowanie mieści się, formalnie rzecz ujmując, w granicach przysługującego prawa, w rzeczywistości jednak narusza ono porządek prawny i sformułowane w nim w sposób obiektywny zasady postępowania. Przepis wskazuje również skutki nadużycia prawa (zob. wyrok SN z 16 stycznia 2001 r., II CKN 349/00). Artykuł 5 k.c. może znaleźć zastosowanie (jest to możliwość, a nie przymus jego stosowania) tylko wtedy, gdy spełnione są łącznie trzy przesłanki: 1) uprawnionemu podmiotowi przysługuje prawo (uprawnienie materialnoprawne), którego dotyczy nadużycie; 2) uprawniony podmiot wykonuje przysługujące mu prawo; 3) wykonywanie prawa pozostaje w sprzeczności z jednym z kryteriów wymienionych w art. 5 k.c., tj. z zasadami współżycia społecznego lub też ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa. Przepis ten znajduje zatem zastosowanie w sytuacji, gdy osobie uprawnionej przysługuje – formalnie rzecz ujmując – określone prawo I CSK 1477/26 6 podmiotowe, lecz w świetle oceny danego stanu faktycznego i przy uwzględnieniu treści konkretnej normy prawnej korzystanie przez nią z tego prawa pozostaje w sprzeczności z zasadami wskazanymi w art. 5 k.c. (zob. wyroki SN z 25 listopada 2022 r., II CSKP 1564/22, i z 26 października 2023 r., II CSKP 1682/22, OSNC-ZD 2024, nr 3, poz. 28). Zarzut kasacyjny naruszenia art. 5 k.c. może być skuteczny jedynie wówczas, gdy sąd rozpoznający sprawę rażąco naruszył ten przepis przez jego zastosowanie lub niezastosowanie, przy czym w kontekście przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania musi dodatkowo zaistnieć oczywista jej zasadność w rozumieniu przedstawionym powyżej. Tymczasem Sądy meriti rozważyły różne aspekty zastosowania w niniejszej sprawie art. 5 k.c. i nie było podstaw, aby taką ocenę zakwestionować na etapie postępowania kasacyjnego. Co jednak istotniejsze, uznały one, że „zarzut potrącenia nie został skutecznie złożony, bowiem zapis o karze umownej, z uwagi na brak ekwiwalentu, pozostawał nieważny jako sprzeczny z zasadami współżycia społecznego”. Tak naprawdę zatem chodziło o art. 58 § 2 k.c., który nie został jednak powołany w skardze kasacyjnej. Z powyższych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1, 11 i 3 w zw. z art. 99 w zw. z art. 981 w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 39821 k.p.c., z uwzględnieniem § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. [P.L.] [a.ł]