I CSK 1875/23

I CSK 1875/23 POSTANOWIENIE 27 listopada 2024 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Monika Koba na posiedzeniu niejawnym 27 listopada 2024 r. w Warszawie w sprawie z wniosku S.S. z udziałem K.A.S., H.S., H.S. i Banku spółki akcyjnej w W. o stwierdzenie nabycia spadku, na skutek skargi kasacyjnej S.S. od postanowienia Sądu Okręgowego w Płocku z 14 grudnia 2022 r., IV Ca 771/22, 1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2) zasądza od wnioskodawczyni na rzecz uczestniczki H. S. kwotę 557 (pięćset pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia wnioskodawczyni odpisu niniejszego postanowienia do dnia zapłaty. [A.T.] UZASADNIENIE Postanowieniem z 14 grudnia 2022 r. Sąd Okręgowy w Płocku oddalił apelację wnioskodawczyni S.S. od postanowienia Sądu Rejonowego w Płońsku z 2 czerwca 2022 r., na mocy którego stwierdzono, że spadek po H.S. na podstawie I CSK 1875/23 2 testamentu notarialnego z 8 października 2010 r. oraz na podstawie testamentu własnoręcznego z 1 kwietnia 2018 r. nabyły: żona H.S. w 1/3 części oraz wnuczka S.M.S. w 2/3 części. Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez wnioskodawczynię S.M.S. Skarżąca we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołała się na przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Jej zdaniem w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne sprowadzające się do odpowiedzi na pytanie „czy naniesienie po wielu latach ewidentnie nieprawdziwej daty na wcześniej sporządzony i podpisany testament holograficzny, mając na uwadze formalizm czynności testowania, można uznać za sporządzenie nowego testamentu holograficznego o treści tożsamej z tym niepodpisanym (art. 949 § 1 i 2 k.c.)?”. W ocenie skarżącej, istnieje także potrzeba wykładni przepisów o interpretacji testamentów zapisowych tj. art. 961 k.c. Skarżąca wskazała na sytuację łącznego występowania kilku testamentów, zawierających zapisy oraz powołujących sukcesora generalnego. Uczestniczka H.S. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze I CSK 1875/23 3 publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. W judykaturze Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że wskazanie przyczyny określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nakłada na skarżącego obowiązek przedstawienia zagadnienia o charakterze abstrakcyjnym wraz z argumentami prowadzącymi do rozbieżnych ocen prawnych, wykazania, że nie zostało ono rozstrzygnięte w dotychczasowym orzecznictwie, a wyjaśnienie go ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy, ale także innych podobnych spraw, przyczyniając się do rozwoju prawa. Zagadnienie nie może mieć charakteru kazuistycznego i służyć uzyskaniu przez skarżącego odpowiedzi odnośnie do kwalifikacji prawnej szczegółowych elementów podstawy faktycznej zaskarżonego orzeczenia (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11 i z 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151). Oparcie natomiast wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na tym, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć. Nie istnieje przy tym zagadnienie prawne ani potrzeba wykładni przepisów prawa, jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia prawnego lub wykładni przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (por. m. in. postanowienia Sądu Najwyższego z 17 marca 2015 r., I PK 4/15, niepubl.; z 23 kwietnia 2015 r., I CSK 691/14, niepubl.; i z 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08, niepubl.). Lakoniczny wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie spełnia tych wymagań. Nie przeprowadzono w nim analizy orzecznictwa i poglądów doktryny. Argumentacja skarżącej jest ogólnikowa, jednostronna i ogranicza się do przedstawienia własnego poglądu w opozycji do stanowiska prawnego Sądu drugiej instancji. Nie wykazuje zatem, że w sprawie ujawniło się zagadnienie wykładnicze o I CSK 1875/23 4 problemowym czy precedensowym charakterze, którego wyjaśnienie wymagałoby zaangażowania Sądu Najwyższego i sprzyjało rozwojowi prawa. Sposób sformułowania wniosku wskazuje, że skarżąca traktuje skargę kasacyjną nie jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, a jako instrument pozwalający jej na kwestionowanie niesatysfakcjonującego ją rozstrzygnięcia w trzeciej instancji, któremu to celowi postępowanie kasacyjne nie służy. Dodatkowo przy formułowaniu wniosku odwołując się do uzasadnienia podstaw skargi skarżąca pominęła, że Sąd Najwyższy badając wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania nie może poszukiwać jego uzasadnienia w innych elementach kreatywnych skargi, a badanie podstaw skargi na etapie przedsądu jest niedopuszczalne (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00, OSNC 2001, nr 3, poz. 52; z 5 kwietnia 2017 r., II CSK 688/16, niepubl.; i z 15 marca 2019 r., IV CSK 376/18, niepubl.). Treść pytania skarżącej mającego stanowić zagadnienie prawne uzasadniające przyjęcie skargi do rozpoznania w sposób bezpośredni odnosi się do stanu faktycznego niniejszej sprawy, co przeczy publicznoprawnemu charakterowi skargi kasacyjnej. Skarżąca w istocie nie formułuje abstrakcyjnego zagadnienia prawnego, lecz kwestionuje stosowanie art. 949 § 1 i 2 k.c. przez Sąd Okręgowy, co nie podlega analizie na etapie badania wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania. Ponadto, skarżąca formułując zagadnienie prawne neguje podstawę faktyczną zaskarżonego rozstrzygnięcia, co w postępowaniu kasacyjnym jest niedopuszczalne, także wtedy, gdy następuje to pod pozorem naruszenia prawa materialnego (art. 3983 § 3 i 39813 § 2 k.p.c.). Kwestionuje bowiem fakt sporządzenia przez spadkodawcę testamentu holograficznego z perspektywy okoliczności zamieszczenia na nim daty. Z wiążącej Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym podstawy faktycznej zaskarżonego orzeczenia wynika natomiast, że H.S. sporządził testament własnoręczny i podpisał go, nie zamieszczając jedynie na nim daty. Testament został przez spadkodawcę opatrzony datą 1 kwietnia 2018 r.; przy czym nie ma żadnych wątpliwości, że cały testament wraz z datą i podpisem został nakreślony osobiście przez testatora. I CSK 1875/23 5 Przyjęcia skargi do rozpoznania nie uzasadniają także sformułowane przez skarżącą wątpliwości orzecznicze dotyczące art. 961 k.c. Sąd Najwyższy wypowiadał się bowiem wielokrotnie w kwestii interpretacji art. 961 k.c. stając na stanowisku, iż zawarta w nim reguła znajduje zastosowanie, gdy powstają wątpliwości, czy chodzi o powołanie do spadku czy ustanowienie zapisu. Wskazywał także, iż ustawa nakazuje traktować osobę wymienioną w testamencie jako spadkobiercę, jeżeli przedmioty majątkowe wymienione w testamencie wyczerpują prawie cały spadek, według ich obiektywnego stanu i wartości w chwili sporządzenia testamentu. Jeżeli przesłanka „ prawie, że wyczerpania całego spadku” nie jest spełniona, osoby, którym spadkodawca przeznaczył określone przedmioty majątkowe, mogą liczyć jedynie na pozycję zapisobiercy (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 28 października 1997 r., I CKN 276/97, OSNC 1998, nr 4, poz. 63; z 8 listopada 1975 r., III CRN 218/75, OSNCP 1976, nr 9, poz. 200; z 29 listopada 1977 r., III CRN 291/77, OSPiKA 1978, nr 9, poz. 167; z 19 października 2000 r., II CKN 505/00, niepubl.; z 3 listopada 2004 r., III CK 472/03, niepubl.; z 14 lipca 2005 r., III CK 694/04, niepubl.; z 19 sierpnia 2009 r., III CSK 7/09, OSG 2010, nr 10, poz. 71; z 29 marca 2007 r., I CSK 3/07, OSP 2009/12/136; i z 1 grudnia 2011r., I CSK 419/10, niepubl.). Kwestia relacji między kilkoma testamentami w kontekście podniesionym przez skarżącą także była przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego stwierdzono, że art. 961 k.c. ma zastosowanie nie tylko wtedy, gdy spadkodawca w jednym testamencie przeznaczył jednej lub kilku osobom poszczególne prawa majątkowe wyczerpujące prawie cały spadek, lecz również wtedy, gdy takie rozporządzenie spadkodawca zawarł w kilku kolejnych testamentach, które można wówczas uznać za wzajemnie się uzupełniające ( zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 17 czerwca 2015 r., I CSK 596/14, MoP 2016, nr 14, s. 775 i z 13 lipca 2017 r., I CSK 4/17, niepubl.). Testament – w tym także w zakresie relacji między kilkoma testamentami - należy przy tym tak tłumaczyć, aby zapewnić możliwie najpełniejsze urzeczywistnienie woli spadkodawcy, a jeżeli może być on tłumaczony rozmaicie należy przyjąć taką wykładnię, która pozwala utrzymać rozporządzenia spadkodawcy w mocy i nadać im rozsądną treść ( interpretatio in faworem I CSK 1875/23 6 testamenti). Okoliczności sprawy, nie dostarczają podstaw do ponownej wypowiedzi Sądu Najwyższego w tym zakresie. Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 520 § 3 oraz art. 98 § 11 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 398²¹ k.p.c. i w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., a także § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 6 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023, poz. 1964, ze zm.). [A.T.] [a.ł]