I CSK 2076/23

I CSK 2076/23 POSTANOWIENIE 21 listopada 2024 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Dariusz Pawłyszcze na posiedzeniu niejawnym 21 listopada 2024 r. w Warszawie w sprawie z powództwa P. S. i G. S. przeciwko […] w W. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej […] w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 5 stycznia 2023 r., V ACa 277/22, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od […] w W. łącznie na rzecz P. S. i G. S. 5400 (pięć tysięcy czterysta) zł kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wyrokiem z […], […], Sąd Okręgowy w W. oddalił powództwo kredytobiorców o ustalenie nieważności umowy kredytu oraz zapłatę przez pozwany bank 244 359,73 zł z odsetkami tytułem zwrotu zapłaconych rat kredytu jako świadczenia nienależnego. W postępowaniu apelacyjnym kredytobiorcy cofnęli pozew co do żądania ustalenia nieważności umowy (ze względu na jej wykonanie w całości) oraz rozszerzyli żądanie zapłaty od 570 278,45 zł z odsetkami tytułem zwrotu pozostałych rat kredytu. I CSK 2076/23 2 Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Warszawie na skutek apelacji kredytobiorców uchylił wyrok Sądu pierwszej instancji w zakresie żądania ustalenia i umorzył w tej części postępowanie oraz zmienił wyrok w zakresie żądania zapłaty 244 359,73 zł z odsetkami przez uwzględnienie powództwa w tej części z wyłączeniem żądania odsetek od 27 grudnia 2022 r. w związku z uwzględnieniem zarzutu zatrzymania skutecznego od tego dnia. Sąd drugiej instancji uznał rozszerzenie powództwa za nieskuteczne (art. 383 k.p.c.) i nie orzekł o żądaniu zapłaty 570 278,45 zł z odsetkami. Sąd ten przyjął za własne ustalenia Sądu Okręgowego, że strony […] zawarły umowę kredytu w wysokości 420 000 zł, indeksowaną do franka szwajcarskiego. Sąd drugiej instancji uznał, że przewidziane w umowie dokonywanie przeliczeń walutowych kursami jednostronnie ustalanymi przez bank wykracza poza granice swobody umów określone w art. 3531 k.c. i umowa jest nieważna na podstawie art. 58 § 1 k.c. Umowa pozbawiona nieważnych postanowień kursowych byłaby sprzeczna z art. 69 ust. 2 pkt 2 pr.bank. i dlatego jest nieważna w całości. Ponadto postanowienia kursowe w umowie są niedozwolone na podstawie art. 3851 § 1 k.c. Pozwany bank wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na: 1) potrzebę wykładni art. 4 ust. 2 i art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, art. 65, 354 i 358 § 2, art. 3851 § 1 i 2 i art. 3852 k.c. oraz art. 69 ust. 3 pr.bank. i rozstrzygnięcie, czy niedozwolony charakter postanowień kursowych powoduje nieważność umowy w całości, czy też umowa wiąże przy stosowaniu kursu średniego NBP (art. 358 § 2 k.c. per analogiam i art. 354 § 1 k.c.) lub wykonywaniu umowy we frankach szwajcarskich zamiast w złotych (art. 69 ust. 3 pr.bank.); 1) występowanie w sprawie istotnych zagadnień prawnych: a) czy w przypadku niedozwolonego charakteru klauzul spreadowych (kursowych), nieokreślających głównego przedmiotu umowy kredytu indeksowanego, prawidłowym jest przyjęcie nieważności całej umowy, skoro I CSK 2076/23 3 klauzule ryzyka walutowego, jako określające główny przedmiot umowy, nie mogą zostać uznane za niedozwolone (art. 3851 § 1 k.c.); b) czy w przypadku niedozwolonego charakteru indeksacji (z powodu abuzywności klauzul kursowych) prawidłowa jest ocena umowy kredytu jako kredytu złotowego z oprocentowaniem ustalonym w oparciu o stawkę referencyjną WIBOR, skoro oprocentowanie to zostało określone w umowie jako odnoszące się do kredytów nieindeksowanych, wyrażonych w złotych; c) czy wobec umożliwienia kredytobiorcom posiadającym kredyty denominowane lub indeksowane dokonywania spłat w walucie indeksacji (art. 69 ust. 3 pr.bank.) prawidłowe jest uznanie tych umów za umowy kredytów udzielonych w walucie obcej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Wszystkie powyższe podstawy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania zmierzają do możliwości obowiązywania umowy mimo niedozwolonego charakteru postanowień kursowych. Uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, do rangi zasady prawnej podniesiono tezy: 1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów; 2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie. Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają przyjęcie skargi kasacyjnej w oparciu o powyższe podstawy, gdyż wykluczają istnienie stosunku prawnego po usunięciu z treści umowy kredytu indeksowanego źródła kursu walutowego. W celu uwzględnienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący musiałby zakwestionować tezę Sądu drugiej instancji o nieuczciwym charakterze przeliczników walutowych ustanowionych w umowie lub zakwalifikowaniu umowy jako umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej. I CSK 2076/23 4 W orzecznictwie jest utrwalona teza o niedopuszczalności stosowania kursów walutowych ogłaszanych jednostronnie przez bank. Należy przy tym zaznaczyć, że na podstawie art. 3852 k.c. dla stosowania art. 3851 k.c. istotna jest chwila zawarcia umowy (uchwały w składzie 7 sędziów SN z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2, z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56), a nie ewentualne, późniejsze zmiany nieważnej umowy lub stanu prawnego (jak wejście w życie art. 69 ust. 3 pr.bank.), chyba że przepisy przejściowe stanowiłyby o sanowaniu nieważnych umów. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c. oddalił wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania. Na podstawie art. 98 k.p.c. powodom przysługuje od skarżącego zwrot kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. (A.T.) [ał])