I CSK 2162/25

I CSK 2162/25 POSTANOWIENIE 31 lipca 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Monika Koba na posiedzeniu niejawnym 31 lipca 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa R.G. przeciwko R.S. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej R.S. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 16 marca 2023 r., V AGa 92/18, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 5417 (pięć tysięcy czterysta siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia pozwanemu odpisu niniejszego postanowienia do dnia zapłaty. UZASADNIENIE Wyrokiem z 27 grudnia 2016 r. Sąd Okręgowy w Częstochowie oddalił powództwo R.G. skierowane przeciwko R.S. o zapłatę kwoty 1 017 400 zł w tym tytułem kary umownej kwoty 119 500 zł oraz tytułem nadwyżki uiszczonego wykonawcy wynagrodzenia ponad faktyczną wartość zrealizowanych przez niego I CSK 2162/25 2 prac po odstąpieniu od umowy modernizacji maszyny ( tokarko-wytaczarki TRC 160) kwoty 897 900 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 6 sierpnia 2014 r. do dnia zapłaty i orzekł o kosztach procesu. Wyrokiem z 16 marca 2023 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach - orzekając na skutek apelacji powoda i po przeprowadzeniu dodatkowego postępowania dowodowego - zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 396 627,97 zł z ustawowymi odsetkami od 18 października 2014 r. do 31 grudnia 2015 r. i ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 1 stycznia 2016 r. tytułem zwrotu świadczenia po częściowym odstąpieniu od umowy w postaci wartości części za które powód zapłacił a pozwany ich nie dostarczył; oddalił powództwo i apelację w pozostałym zakresie oraz orzekł o kosztach postępowania za obie instancje. Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez pozwanego. Skarżący we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołał się na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Jego zdaniem skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona z uwagi na rażące naruszenie przez Sąd Apelacyjny przepisów prawa materialnego i procesowego przytoczonych w podstawach skargi bez dostatecznego wyjaśnienia w motywach rozstrzygnięcia podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia. Wynika to z faktu, że Sąd Apelacyjny niezgodnie z przepisami prawa ustalił i zasądził na rzecz powoda kwotę 396 627,97 zł tytułem należnego mu świadczenia po odstąpieniu od umowy pomimo ustalenia przez strony wynagrodzenia ryczałtowego i braku udokumentowania przez powoda rzeczywistych kosztów dokończenia umowy. Sąd Apelacyjny zasądził przy tym na rzecz powoda koszt zakupu części, nie dostrzegając, że podobnie, jak w przypadku kosztów robocizny związanej z dokończeniem prac nie wykazał on swojego roszczenia w tym zakresie, a pozwany je kwestionował. Wadliwie także z naruszeniem art. 494 k.c. rozliczył strony po częściowym odstąpieniu od umowy i nie rozpoznał zgłoszonego przez pozwanego zarzutu zatrzymania. Powód w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. I CSK 2162/25 3 Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą usuwanie błędów w zakresie wykładni i stosowania prawa w każdej indywidualnej sprawie. Sąd Najwyższy nie dopatrzył się żadnych podstaw do przyjęcia by w sprawie doszło do nieważności postępowania z uwagi na pozbawienie pozwanego możliwości obrony swoich praw przez niedopuszczenie dowodu z opinii biegłego na wskazywane przez skarżącego okoliczności ( art. 379 pkt 5 k.p.c.). W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, że pozbawienie strony możliwości obrony swoich praw należy oceniać przez pryzmat konkretnych okoliczności sprawy. Dotyczy ona zasadniczo przypadków, w których w następstwie wadliwości procesowych sądu lub strony przeciwnej strona nie mogła brać lub nie brała udziału w postępowaniu lub jego istotnej części, jeżeli skutki tych wadliwości nie mogły być usunięte na następnych rozprawach przed wydaniem wyroku w danej instancji. Stwierdzenie, czy taki stan nastąpił, wymaga rozważenia, czy w konkretnej sprawie nastąpiło naruszenie przepisów procesowych, czy uchybienie to miało wpływ na możność działania strony oraz, czy pomimo zaistnienia tych dwóch przesłanek strona mogła bronić swoich praw. Tylko przy kumulatywnym spełnieniu tych wszystkich przesłanek można mówić I CSK 2162/25 4 o skutkującym nieważnością postępowania pozbawieniu strony możliwości obrony swoich praw. Nie każde zatem naruszenie przepisów proceduralnych może być w ten sposób traktowane ( zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 4 września 1997 r., II CKN 302/97; z 19 listopada 1997 r., I PKN 377/97, OSNAPUS 1998, nr 17, poz. 509; z 12 grudnia 2000 r., II UKN 121/00, OSNAPUS 2002, nr 17, poz. 421; z 18 października 2001 r., IV CKN 478/00; z 17 stycznia 2002 r., I CK 166/02; z 6 listopada 2003 r., II CK 171/02; z 19 lipca 2012 r., II UK 336/11; z 19 lutego 2014 r., V CSK 189/13; z 7 lipca 2016 r., I PK 39/16; z 23 kwietnia 2015 r., V CSK 573/14; i z 26 października 2016 r., III SK 75/15). Sytuacja taka w sprawie nie zachodzi oddalenie wniosków dowodowych nie jest bowiem pozbawieniem strony możności obrony swych praw i nie uzasadnia zarzutu nieważności postępowania (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 10 maja 1974 r., II CR 155/74, OSPiKA 1975, z. 3, poz. 66 i z 20 sierpnia 2015 r., II CSK 637/14 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 12 grudnia 2000 r., II UKN 121/00, OSNP 2002, nr 17 poz. 421). Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) należy rozumieć sytuację, w której skarga jest uzasadniona w sposób ewidentny, wskazując na rażące i poważne uchybienia zaskarżonego orzeczenia, które są możliwe do stwierdzenia bez konieczności prowadzenia bardziej złożonych rozumowań. Jedynie w takim wypadku możliwa jest kontrola prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji w postępowaniu kasacyjnym. Obciążenie go oczywistą i istotną wadą wskazuje, że usunięcie tego orzeczenia z obrotu leży w interesie publicznym – a tym samym, że może dojść do realizacji celu skargi kasacyjnej, jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia (tak np. Sąd Najwyższy w postanowieniach z 10 kwietnia 2013 r., III CSK 67/13, i z 29 września 2017 r., V CSK 162/17). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15 i przywołane tam orzecznictwo). I CSK 2162/25 5 Bliższa analiza uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie pozwala przyjąć, by była ona – w powyższym rozumieniu – oczywiście uzasadniona. Skarżący odniósł tę przyczynę kasacyjną do zarzutów naruszenia prawa materialnego i procesowego ujętych w ramach podstaw skargi kasacyjnej, ale w przedstawionym uzasadnieniu wniosku brak jest takich argumentów, które wskazywałyby na rażące naruszenie prawa w ustalonym przez Sąd drugiej instancji i wiążącym Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym stanie faktycznym sprawy. Jego ujęcie – powielające w znacznym zakresie uzasadnienie podstaw skargi - wskazuje, że skarżący traktuje skargę kasacyjną nie jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, a jako instrument pozwalający mu na kwestionowanie niesatysfakcjonującego go rozstrzygnięcia w trzeciej instancji, któremu to celowi postępowanie kasacyjne nie służy. Uzasadnienie przedstawione przez Sąd Apelacyjny nie pozwala natomiast stwierdzić oczywistych i rażących uchybień, które mogłyby odpowiadać analizowanej przesłance. Wszystkie kwestie, na których skarżący opiera twierdzenie o oczywistej zasadności skargi, były przedmiotem ustaleń i rozważań Sądu drugiej instancji. Sąd Apelacyjny przytoczył podstawę faktyczną i prawną swojego rozstrzygnięcia i wyłuszczył swoją koncepcję rozstrzygnięcia sprawy. Szczegółowo umotywował, dlaczego częściowo podzielił zarzuty apelacji. Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego i procesowego, w konfrontacji z treścią uzasadnienia sądu drugiej instancji i przyjętego przez niego kierunku rozstrzygnięcia sprawy, świadczą o polemicznym charakterze stanowiska zaprezentowanego przez skarżącego. Ponadto wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania - co w istocie przyznaje skarżący - sprowadza się głównie do kwestionowania ustalenia przez Sąd Apelacyjny by powód w świetle całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wykazał wysokość swojego żądania w zakresie przez ten Sąd uwzględnionym. Kwestionując w tym zakresie przeprowadzoną przez Sąd Apelacyjny ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i na tej podstawie formułując zarzuty naruszenia prawa materialnego skarżący pominął, że skarga kasacyjna jest I CSK 2162/25 6 instrumentem prawidłowości stosowania prawa przez sądy, a nie służy do kontroli ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego orzeczenia. W postępowaniu kasacyjnym Sąd Najwyższy jest związany podstawą faktyczną zaskarżonego orzeczenia, a kwestionowanie przeprowadzonej przez sąd oceny zgromadzonego w sprawie postępowania dowodowego jest niedopuszczalne ( art. 3983 § 3 i 39813 § 2 k.p.c.). Nie można zatem przenosić do postępowania kasacyjnego sporów dotyczących stanu faktycznego, gdyż jego ustalenie należy do sądów meriti, a Sąd Najwyższy nie ma w tym zakresie żadnych, ustrojowych ani procesowych kompetencji (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 14 stycznia 2000 r., I CKN 1169/99, OSNC 1169/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 139 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lipca 2014 r., IV CSK 671/13). Podstawą przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie mogą być zatem kwestie dotyczące błędnej - w ocenie skarżącego - oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w zakresie przyjęcia, że powód wykazał wysokość i zasadność swego roszczenia są to bowiem zagadnienia usuwające się od kontroli sądu kasacyjnego. Skarżący zasady tej nie respektuje opierając wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania na podstawie faktycznej sprzecznej z ustaleniami faktycznymi Sądu Apelacyjnego, przywołując w podstawach skargi zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., a zarzuty materialnoprawne skargi konstruując na podstawie faktycznej rozstrzygnięcia, która - jego zdaniem - powinna zostać przez Sąd ustalona. O oczywistej zasadności skargi nie mogą zatem przekonywać przywołane w uzasadnieniu wniosku przepisy prawa materialnego, skoro zasadności skargi w zakresie ich naruszenia skarżący upatruje przede wszystkim w wadliwych ustaleniach faktycznych. Odwoływanie się natomiast w kontekście oczywistej zasadności skargi do treści art. 388 k.c. w sporze między przedsiębiorcami nie wzmacnia argumentacji skarżącego. O oczywistej zasadności skargi nie może także świadczyć naruszenie art. 229 k.p.c. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono bowiem, że przewidziane w art. 3983 § 3 k.p.c. wyłączenie zarzutów nie mogących stanowić podstawy kasacyjnej dotyczy obok art. 233 § 1 k.p.c., także przepisów regulujących tak zwane bezdowodowe ustalanie faktów, czyli art. 229, 230 i 231 k.p.c. (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 30 czerwca 2006 r., V CSK 146/06 oraz wyroki I CSK 2162/25 7 Sądu Najwyższego z 10 stycznia 2008 r., IV CSK 404/07 i z 9 października 2014 r., I CSK 544/14, OSNC-ZD 2016, nr 1, poz. 4). Za oczywistą zasadnością skargi nie przemawia także nie dopuszczenie przez Sąd Apelacyjny dowodu z opinii biegłego na wskazywane przez skarżącego okoliczności. Po pierwsze Sąd Apelacyjny przekonująco wyjaśnił swoje stanowisko w tym przedmiocie, a po wtóre pozwany w podstawach skargi odwołując się do naruszenia art. 227 w zw. z art. 278 § 1 k.p.c. nie powołał art. 391 § 1 k.p.c. mimo, że przedmiotem zaskarżenia jest wyrok Sądu drugiej instancji. Tak sformułowany zarzut nie mógłby być zatem poddany ocenie w postępowaniu kasacyjnym, nie może zatem przekonywać o oczywistej zasadności skargi. Ponadto stwierdzenie, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy mieści się w kompetencjach Sądu meriti. Ocena wiarygodności i mocy dowodów jest podstawowym zadaniem sądu orzekającego, wyrażającym istotę sądzenia, a więc rozstrzygania kwestii spornych w warunkach niezawisłości, na podstawie własnego przekonania sędziego (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 15 listopada 2004 r., II UK 80/04 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 30 października 2012 r., I UK 322/12). Podkreślenia wymaga, że sprawie przeprowadzono szerokie postępowanie dowodowe łącznie z opinią instytutu (P.). Sąd Apelacyjny określając natomiast wartość niedostarczonych przez pozwanego części za które powód zapłacił podał w motywach rozstrzygnięcia podstawy tego ustalenia ( k. 15 -16 uzasadnienia). Z opinii P. wynikało przy tym, że pozwany nie wykonał umowy w pełnym zakresie i nie dostarczył wszystkich części. Okoliczność, że wyniki postępowania dowodowego i przeprowadzona przez Sąd Apelacyjny ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie jest satysfakcjonująca dla skarżącego nie dowodzi, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. O oczywistej zasadności skargi nie przekonują także wywody wniosku dotyczące zarzutu zatrzymania, skoro pozwany kwestii tej nie objął podstawami skargi, którymi Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym jest związany i nie może co do zasady wykraczać poza te granice ( art. 39813 § 1 k.p.c.). Analogicznie twierdząc w uzasadnieniu wniosku, że Sąd Apelacyjny sporządził wadliwie I CSK 2162/25 8 uzasadnienie skarżący w podstawach skargi nie powołał art. 387 § 21 regulującego zasady sporządzania uzasadnienia przez sąd drugiej instancji. W konsekwencji argumentacja przytoczona we wniosku nie wykazuje tezy, że zaskarżone orzeczenie stanowi konsekwencję kardynalnych błędów w zakresie stosowania prawa materialnego i procesowego, których efektem jest orzeczenie oczywiście wadliwe. Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 98 § 3, art. 98 § 11 k.p.c., art. 99 w zw. z art. 391 § 1 i w zw. z art. 39821 k.p.c., a także § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst. jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1935, ze zm.). (M.M.) [a.ł]