I CSK 22/21

Sygn. akt I CSK 22/21 POSTANOWIENIE Dnia 23 kwietnia 2021 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Paweł Grzegorczyk w sprawie z powództwa Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa w W. przeciwko A. S. przy udziale Prokuratora Regionalnego w [..]. o zapłatę, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 23 kwietnia 2021 r., na skutek skargi kasacyjnej pozwanego od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 22 lipca 2020 r., sygn. akt I ACa (…), 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 8100 (osiem tysięcy sto 00/100) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego; 3. przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w (…) adwokatowi D. G. kwotę 3600 (trzy tysiące sześćset 00/100) złotych powiększoną o kwotę należnego podatku od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanemu w postępowaniu kasacyjnym. 2 UZASADNIENIE Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych). Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący A. S. powołał się na nieważność postępowania, wynikającą z wydania wyroku w warunkach zawisłości sprawy (art. 379 pkt 3 k.p.c.). Wskazał również na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej, wynikającą z naruszenia art. 366 § 1 k.c., art. 4961 w związku z art. 485 § 2 i art. 485 § 4 k.p.c., a także art. 278 § 1 w związku z art. 227 i art. 382 k.p.c. Nieważność postępowania jest uchybieniem procesowym, które Sąd Najwyższy bierze pod uwagę z urzędu w granicach zaskarżenia (art. 39813 § 1 k.p.c.). Jest to także jedna z przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.). Wbrew twierdzeniom wniosku, z materiału sprawy nie wynikało jednak, by zaskarżony wyrok został wydany w warunkach zawisłości sprawy. Bez względu na ocenę prawidłowości wyłączenia sprawy przeciwko skarżącemu do osobnego rozpoznania postanowieniem Sądu Okręgowego z dnia 18 marca 2013 r., nie ulegało bowiem wątpliwości, że powództwo przeciwko skarżącemu nie było od tej chwili przedmiotem dalszego rozpoznania w postępowaniu toczącym się przed Sądem Okręgowym pod sygnaturą I C (...), lecz wyłącznie w postępowaniu toczącym się pod sygnaturą I C (...). Stosownie do 3 tego, wyrok Sądu Okręgowego z dnia 27 marca 2013 r., I C (...), podobnie, jak oddalający apelację od tego wyroku wyrok Sądu Apelacyjnego w (...) z dnia 6 lutego 2014 r., I ACa (...), zapadł wyłącznie wobec pozwanych poręczycieli B. S. i J. S.. Wyroki te miały charakter wyroków końcowych, nie zaś częściowych, jak sugeruje skarżący. Postępowanie przeciwko skarżącemu toczące się pod sygnaturą I C (...) stanowiło zarazem kontynuację postępowania wszczętego przeciwko wszystkim pozwanym. Brak zatem jakichkolwiek podstaw do twierdzenia, że sprawa przeciwko skarżącemu, od chwili jej wyłączenia do odrębnego postępowania, była równolegle rozpoznawana w dwóch postępowaniach toczących się pod odmiennymi sygnaturami, co miałoby skutkować wydaniem zaskarżonego wyroku w warunkach nieważności. Stanowisko skarżącego było ponadto w tej mierze dotknięte istotną niekonsekwencją, zważywszy, że uzasadniając podobną argumentacją zarzut nieważności postępowania złożony w apelacji, skarżący twierdził, że sprawa przeciwko niemu została uprzednio prawomocnie zakończona. Bliższa analiza wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie pozwalała również uznać, iżby skarżący wykazał alternatywną przyczynę kasacyjną w postaci oczywistej zasadności skargi. Twierdzenie wniosku, jakoby Sąd Apelacyjny nie uwzględnił wartości należności, która została wyegzekwowana od poręczycieli w postępowaniach prowadzonych przez komornika sądowego H. J., odrywało się od podstawy faktycznej zaskarżonego wyroku, w której ustalono jedynie, iż w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez komornika sądowego B. S. doszło do wyegzekwowania od B. S. i J. S. kwoty 95 141, 41 zł, z czego z uwzględnieniem zaliczki i kosztów postępowania na zaspokojenie wierzytelności głównej została przekazana kwota 40 692, 46 zł, o którą Sąd Apelacyjny obniżył należność stwierdzoną nakazem zapłaty. Postępowanie kasacyjne służy wyłącznie kontroli legalności zaskarżonego wyroku przy związaniu Sądu Najwyższego jego podstawą faktyczną (art. 39813 § 2 k.p.c.). W konsekwencji niedopuszczalne jest opieranie przyczyn kasacyjnych na faktach, które nie stanowią elementu wiążących Sąd Najwyższy ustaleń dokonanych przez Sądy meriti. Z tych samych powodów 4 o oczywistej zasadności skargi nie mogło przesądzać twierdzenie, że z wyegzekwowanej od poręczycieli kwoty Sąd Apelacyjny błędnie zaliczył na zaspokojenie należności głównej jedynie sumę 40 692, 46 zł, skoro fakty, z których skarżący wywodził ów błąd, dotyczące sposobu rozliczenia kosztów egzekucji między organem egzekucyjnym a wierzycielem, nie zostały objęte podstawą faktyczną zaskarżonego wyroku. Dodać należało, że w judykaturze konsekwentnie wskazuje się, że wydanie wierzycielowi weksla stwarza domniemanie istnienia wierzytelności wekslowej w wysokości sumy wekslowej, co wymaga od dłużnika dowodu przeciwieństwa (por. uchwałę Sądu Najwyższego (zasada prawna) z dnia 7 stycznia 1967 r., III CZP 19/66, OSNCP 1968, nr 5, poz. 79, orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1961 r., OSNCP 1962, nr 3, poz. 115 oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 1982 r., I CR 13/82, niepubl., z dnia 18 listopada 1999 r., I CKN 215/98, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 128, z dnia 6 października 2004 r., I CK 156/04, niepubl., z dnia 20 czerwca 2005 r., V CK 780/04, niepubl., z dnia 24 listopada 2009 r., V CSK 129/09, niepubl. i z dnia 20 sierpnia 2015 r., II CSK 597/14, niepubl.). Ciężar dowodu co do wygaśnięcia długu wekslowego i zakresu, w jakim do tego doszło, spoczywał w procesie na skarżącym, co prawidłowo podkreślił Sąd Apelacyjny. O oczywistej zasadności skargi kasacyjnej nie przekonywały także dalsze wywody wniosku. W świetle utrwalonego orzecznictwa, stan taki zachodzi tylko wtedy, gdy dla przeciętnego prawnika podstawy wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Oczywiste jest przy tym tylko to, co można dostrzec bez potrzeby głębszej analizy, czy przeprowadzenia dłuższych badań lub dociekań. Zarzucane uchybienia muszą zatem mieć kwalifikowany charakter i być dostrzegalne na pierwszy rzut oka (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2000, V CKN 1780/00, OSNC 2001, nr 3, poz. 52, i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia z 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001, nr 10, poz. 156). Na taki charakter ewentualnych uchybień nie wskazywało twierdzenie skarżącego, że w aktach sprawy „nie zalega oryginał weksla”. W zarzutach od 5 nakazu zapłaty pozwani powoływali się wprost na weksel załączony do pozwu (k. 16), same zaś oryginały weksli nie są przechowywane w aktach sprawy, lecz w miejscu posiadającym odpowiednie zabezpieczenia (por. de lege lata § 103 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 czerwca 2019 r. - Regulamin urzędowania sądów powszechnych, Dz.U. poz. 1141 ze zm.). Zarzut naruszenia art. 485 § 4 k.p.c. nie był ponadto podnoszony w apelacji, podczas gdy sąd drugiej instancji rozstrzyga sprawę będąc związany zarzutami naruszenia prawa procesowego (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008, nr 6, poz. 55). O oczywistej wadliwości zaskarżonego wyroku nie przesądzało również pominięcie wniosku o przeprowadzenie kolejnego dowodu z opinii biegłego. W art. 286 k.p.c. ustawodawca nieprzypadkowo posłużył się słowem „może” pozostawiając sądowi meriti określoną swobodę przy podejmowaniu decyzji o potrzebie uzupełnienia opinii biegłego lub zwrócenia się o sporządzenie dodatkowej opinii do tych samych lub innych biegłych. Fakt, że w ocenie strony materiał sprawy wykazuje „liczne nieścisłości” dotyczące wzajemnych rozliczeń, nie stanowi okoliczności obligującej sąd do dopuszczenia dowodu z kolejnej opinii. W motywach wyroku Sąd Apelacyjny szeroko odniósł się do sporządzonych w sprawie opinii biegłych i wyjaśnił, dlaczego nie podzielił zarzutu błędnej odmowy dopuszczenia przez Sąd Okręgowy dowodu z dodatkowej opinii i z jakich przyczyn odmówił dopuszczenia tego dowodu w związku z wnioskiem ponowionym w apelacji. Zestawienie wywodów wniosku z całokształtem motywów wyroku Sądu Apelacyjnego nie pozwalało przyjąć, by pominięcie to mogło skutkować wydaniem oczywiście wadliwego wyroku, co stanowi założenie przyczyny kasacyjnej określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Dostrzeżenia wymagało również, że potrzebę przeprowadzenia tego dowodu skarżący wiązał z twierdzeniami przedstawionymi przezeń na rozprawie w dniu 7 czerwca 2018 r., a zatem po kilkunastu latach trwania procesu. Sąd Okręgowy, oddalając wniosek, podniósł natomiast, że w sprawie nie wyłoniła się żadna nowa okoliczności faktyczna, która nie była uprzednio znana stronom. 6 Należało w konsekwencji uznać, że w skardze nie wykazano twierdzonych przyczyn kasacyjnych, co uzasadniało odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 i art. 98 § 1, art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. ke