I CSK 2242/26

I CSK 2242/26 POSTANOWIENIE 23 października 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Władysław Pawlak na posiedzeniu niejawnym 23 października 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa A.Z. i P.Z. przeciwko P. spółce akcyjna w W. o zapłatę i ustalenie, na skutek skargi kasacyjnej A.Z. i P.Z. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi I Wydział Cywilny z 27 października 2025 r., I ACa 3905/23, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. nie obciąża powodów kosztami postępowania kasacyjnego. I CSK 2242/26 2 UZASADNIENIE Pozwem z 11 czerwca 2018 r. skierowanym przeciwko P. Spółce Akcyjnej z siedzibą w W., powodowie – A.Z. i P.Z., w związku z zawartą pomiędzy stronami umową kredytu […] ze zmiennym oprocentowaniem nr […] z 10 kwietnia 2008 r. - wnieśli o zasądzenie od pozwanego na ich rzecz łącznie kwoty 25.000,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty. W piśmie procesowym z 16 czerwca 2021 roku strona powodowa rozszerzyła powództwo, wnosząc o: zasądzenie kwoty 86 503,71 zł, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia wniesienia powództwa do dnia zapłaty, w związku z nieważnością spornej umowy kredytu i zwrotem wszystkich zapłaconych rat od dnia zawarcia umowy do 1 października 2018 r.; ustalenie, że umowa kredytu […] ze zmiennym oprocentowaniem nr […] z 10 kwietnia 2008 r. zawarta między powodami, a pozwanym jest nieważna; ewentualnie; w przypadku nieuwzględnienia powyższych roszczeń strona powodowa wniosła o: zasądzenie kwoty 34.337,21 złotych wraz z odsetkami ustawowymi opóźnienie liczonymi od dnia wniesienia powództwa do dnia zapłaty, tytułem nadpłaty w spłacie kredytu w związku z bezskutecznością klauzul abuzywnych/niedozwolonych dotyczących ustalania kursu CHF, za okres od dnia zawarcia umowy do 1 października 2019 r.; zasądzenie kwoty 4.196,65 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia wniesienia powództwa do dnia zapłaty, tytułem nienależnie pobranego spreadu, za okres od dnia zawarcia umowy do 1 października 2019 r.; ustalenie, że klauzula indeksacyjna kredytu do waluty obcej CHF oraz klauzula indeksacyjna kredytu są bezskuteczne względem powodów. Uzasadniając swoje żądania powodowie wskazali, że zawarli z pozwanym Bankiem umowę kredytu hipotecznego denominowanego, jako konsumenci, a jej postanowienia nie były indywidualnie negocjowane. Według powodów zawarta przez strony umowa zawiera abuzywne postanowienia, co wynika z narzucenia przez Bank zasad ustalania wysokości kwoty podlegającej wypłacie i spłacie poprzez odwołanie się do kursów walut określanych jednostronnie przez Bank. Umowa nie wskazywała zasad ustalania kursów, przez co kredytodawca miał możliwość oddziaływania na pozycję konsumenta. Według powodów zawarta przez strony umowa jest nieważna. W przypadku jednak uznania przez Sąd, że po eliminacji postanowień abuzywnych z umowy, może ona dalej obowiązywać, powodowie wskazali, że zasadnym będzie uwzględnienie powództwa w części odpowiadającej wartości środków nienależnie I CSK 2242/26 3 pobranych przez Bank, tj. różnicy między ratami pobranymi przez kredytodawcę, a ratami jakie zapłaciliby w przypadku niezastosowania przez Bank niedozwolonej klauzuli waloryzacyjnej. Odnośnie do okoliczności stanu faktycznego sprawy dnia 10 czerwca 2006 r., w Ł. strony - powodowa jako kredytobiorca (konsument), a Bank jako kredytodawca zawarły umowę […] ze zmiennym oprocentowaniem nr […]; kapitał kredytu miał zostać przeznaczony na nabycie i remont spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego położonego w Ł. przy ul. Z. […]. Kwota udzielonego kredytu wyniosła 68.302,68 CHF. W wyniku rozpoznania sprawy Sąd Okręgowy w Łodzi wyrokiem z 7 września 2023 r., w szczególności, ustalił, że umowa kredytowa […] ze zmiennym oprocentowaniem numer […] zawarta 10 czerwca 2008 r. w Łodzi pomiędzy powodami – A.Z. i P.Z., a pozwanym – P. S.A. w W. jest nieważna (1); zasądził od pozwanego P. S.A. w W. łącznie na rzecz powodów A.Z. i P.Z. kwotę 86.503,71 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwoty: 25.000,00 zł od 15 października 2018 r. do dnia zapłaty; 9.852,14 zł od 29 maja 2019 roku do dnia zapłaty; 51.651,57 zł od 23 lutego 2022 r. do dnia zapłaty (2); oddalił powództwo w pozostałym zakresie (3). Apelację od tego rozstrzygnięcia wniosła strona pozwana, zaskarżając wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z 7 września 2023 r., w części, to jest odnośnie do pkt.: 1., 2., 4 oraz 5 rozstrzygnięcia, podnosząc wyszczególnione w jej treści zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego: art. 233 § 1 k.p.c.; art. 227 k.p.c. w zw. z art. 232 k.p.c. w zw. z art. 278 k.p.c. oraz art 2352 § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. oraz zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego: art. 58 § 2 k.c. w zw. z art. 69 § 1 i 2 pr. bank, oraz art. 3531 k.c.; art. 3851 § 1 i 3 k.c. w zw. z art. 3852 k.c.; art. 3851 § 2 k.c. art. 3851 § 2 k.c. w zw. z art. 65 k.c. w zw. z art. 69 pr. bank, oraz w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13; art. 3851 § 2 k.c. w zw. oraz art. 5 k.c. oraz art.. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 w zw. z art. 2 oraz art. 32 Konstytucji RP oraz art. 2 i art. 3 Traktatu o Unii Europejskiej; art. 358 § 1 i 2 k.c.; art. 481 k.c. w zw. z art. 455 k.c. oraz art. 1561 k.p.c. i 1562 k.p.c. oraz art. 3851 § 1 i § 2 k.c.; art. 410 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. i art. 411 pkt 2 k.c. w zw. z art. 498 § 2 k.c.; art. 189 k.p.c. Pozwany pismem procesowym z 9 września 2025 r. uzupełnił zarzuty apelacyjne, podnosząc dodatkowo naruszenie przez Sąd I instancji przepisów prawa materialnego, tj.: art. 410 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. i art. 411 pkt 2 k.c. w zw. z I CSK 2242/26 4 ort. 498 § 2 k.c.; art. 410 § 1 i 2 k.c. w zw. z ort. 405 k.c.; art. 58 § 1 k.c. i art. 3531 k.c. w zw. z art. 3851 § 1 - 4 k.c.; art. 58 § 1 k.c. W ocenie Sądu Apelacyjnego we Łodzi apelacja strony pozwanej odniosła skutek w części, aczkolwiek nie na podstawie podniesionych w niej zarzutów zmierzających do podważenia rozważań Sądu I instancji dotyczących abuzywności spornych postanowień umownych, albowiem te były w całości nietrafne. Apelacja ta wywołała zamierzony przez pozwanego rezultat wobec umorzenia całości dochodzonej przez powodów wierzytelności, wobec złożonego przez powodów poza niniejszym procesem oświadczenia o potrąceniu. Sąd Apelacyjny wśród wielowątkowych rozważań poczynionych w rozbudowanym wywodzie prawnym, w szczególności, stwierdził, że kwestionowane postanowienia umowne dotyczyły głównych świadczeń stron, a równocześnie nie zostały określone w sposób jednoznaczny. Kwota kredytu była określona niejednoznacznie, przez odniesienie do przyszłej tabeli kursowej, określanej dyskrecjonalnie przez pozwany Bank i nie znanej w dacie podpisywania spornej umowy. Postanowienia te choć literalne jasne nie pozwalały w sposób jednoznaczny odczytać w chwili zawierania umowy jaki będzie ich wpływ na przyszłą sytuację prawną powodów jako konsumentów. W rezultacie, w ocenie Sądu II instancji, umownych klauzul denominacyjnych nie można było uznać za jednoznaczne i transparentne. W przekonaniu Sądu odwoławczego kwestionowane postanowienia umowy kredytu stanowiły klauzule abuzywne. Konsekwencją stwierdzenia, że dane postanowienie umowne ma charakter niedozwolony w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c., jest działająca ex lege sankcja bezskuteczności niedozwolonego postanowienia, połączona z przewidzianą w art. 3851 § 2 k.c. zasadą związania stron umową w pozostałym zakresie. Przy czym zgodnie z dominującym poglądem przepis ten wyłącza stosowanie art. 58 § 3 k.c., który przewiduje, że w razie nieważności części czynności prawnej pozostała jej część pozostaje w mocy, chyba że z okoliczności wynika, iż beż postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana. Zdaniem Sądu Apelacyjnego po usunięciu klauzul abuzywnych z umowy, umowa stron nie może być wykonywana w dalszym ciągu w walucie CHF. Po pierwsze, z zawartej przez strony umowy wynika, że zamiarem stron było to, iż powodowie mieli otrzymać świadczenie w złotówkach, jak również dokonywać spłaty rat kapitałowo- odsetkowych w złotówkach, co już omówiono szczegółowo we wcześniejszej części uzasadnienia. Dodatkowo, taki zabieg w istocie zniweczyłby cel ochrony I CSK 2242/26 5 konsumenckiej jako chroniący jedynie interesy przedsiębiorcy, a równocześnie wypaczający istotę zawartej umowy, na gruncie której powodowie mieli dokonywać rozliczeń nie w CHF, a w złotówkach i właśnie w złotówkach mieli otrzymać kwotę kapitału kredytu, co było zgodne z ich interesem związanym z nabyciem nieruchomości. Nadto, umowna regulacja każdego ze sposobów wykonania umowy, przewidzianego w jej treści, winna być wolna od niedozwolonych zapisów umownych. Dodatkowo powodowie w toku postępowania jednoznacznie wskazali, iż żądają ustalenia nieważności umowy kredytu, nie sanowali treści klauzul niedozwolonych. W konsekwencji podzielić należało stanowisko Sądu I instancji, że okoliczności rozpoznawanej sprawy nie pozwalały stwierdzić możliwości obowiązywania przedmiotowej umowy bez postanowień uznanych za abuzywne. Postanowienia te, określając oparty na ryzyku kursowym mechanizm indeksacji, determinowały charakter umowy oraz fakt jej zawarcia, stanowiły jej essentialia negotii, bez których umowa nie mogłaby funkcjonować w dotychczasowym kształcie. Niemożliwe byłoby zastąpienie abuzywnej klauzuli dotyczącej zasad ustalania kursu kupna waluty, na podstawie którego wyliczana jest wysokość kwoty kredytu, dyspozytywnymi przepisami prawa krajowego wobec ich braku. Nie było także podstaw do uznania, że przedmiotowa umowa mogłaby dalej funkcjonować jako umowa wykonywana bezpośrednio w CHF. To z kolei oznaczało, że utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie było możliwe, co przemawia za jej całkowitą nieważnością (bezskutecznością). Podkreślenia wymagało, że brak było podstaw, by uznać, że stwierdzenie całkowitej nieważności zawartej przez strony umowy kredytowej godziłoby w interesy powodów. Sąd Apelacyjny wskazał też, że w jego przekonaniu, brak było podstaw do konstruowania przez Bank roszczenia o wynagrodzenie za korzystanie z kapitału. Przy zwrocie bezpodstawnego wzbogacenia (nienależnego świadczenia) nie było podstaw do konstruowania dodatkowych powinności po stronie zwracającego świadczenie, albowiem instytucja ta konstrukcyjnie wyczerpuje się w zwrocie nienależnego świadczenia. W efekcie Sąd II instancji doszedł do przekonania, że nie istnieje możliwość ani też nie ma potrzeby z punktu widzenia interesów strony powodowej, utrzymania w mocy umowy stron, z której ze względu na ich abuzywność wyeliminowano postanowienia określające główne świadczenia stron. Następnie Sąd II instancji stwierdził, że nietrafny był także zgłoszony przez pozwanego zarzut naruszenia art. 3851 § 2 k.c. w zw. oraz art. 5 k.c. oraz art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 w zw. z art. 2 oraz art. 32 I CSK 2242/26 6 Konstytucji RP oraz art. 2 i art. 3 Traktatu o Unii Europejskiej. Wyrok Sądu I instancji nie naruszał w sposób nieuzasadniony relacji prawnej między powodami a pozwanym; Bank jednak wykorzystując swoją pozycję wprowadził do umowy stron, zapisy abuzywne (nieuczciwe), przez co zaburzył równowagę stron. W dalszej kolejności Sąd Apelacyjny stwierdził też, że zarzut naruszenia art. 189 k.p.c. był chybiony. W ocenie Sądu II instancji powodowie mieli interes prawny, w rozumieniu przepisu art. 189 k.p.c., w żądaniu wydania w tym przedmiocie wyroku ustalającego. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, prawidłowym było zastosowanie przez Sąd Okręgowy teorii dwóch kondykcji zgodnie, z którą, jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c. Wskutek ustalenia nieważności umowy wzajemne świadczenia stron mają charakter nienależny i podlegają zwrotowi. Podstawa do ich spełnienia nie istnieje bowiem od początku. Strony winny zatem rozliczyć się ze spełnionych świadczeń wzajemnych. Powodom przysługiwało zatem prawo do żądania ich zwrotu w oparciu o art. 405 k.c. w związku z art. 410 § 1 i 2 k.c. Uwzględnienie przez Sąd Odwoławczy zarzutu potrącenia skutkowało tym, że brak było podstaw do naliczenia na rzecz powodów jakichkolwiek odsetek ustawowych za opóźnienie od pierwotnie zasądzonej kwoty roszczenia głównego, mając na uwadze retroaktywny skutek potrącenia. Biorąc bowiem pod uwagę retroaktywny skutek potrącenia, w ocenie Sądu II instancji, roszczenie odsetkowe powodów stało się bezprzedmiotowe. Wskutek nieważnej umowy kredytowej zarówno kredytobiorcy, jak i pozwany stali się bezpodstawnie wzbogaceni. Powodowie otrzymali świadczenie nienależne w postaci przelanej na ich rzecz kwoty kredytu, zaś świadczenie nienależne pozwanemu obejmowało wszystkie środki przekazane na jego rzecz przez powodów z tytułu nieważnej umowy kredytu. Złożenie oświadczenia o potrąceniu skutkowało, zaś, tym, że rozliczenie powinno nastąpić w ramach tej instytucji. W ocenie Sądu Apelacyjnego, złożone przez powodów oświadczenie o potrąceniu wierzytelności wzajemnej wywołało skutek z art. 498 § 2 k.c. w postaci wygaśnięcia dochodzonego przez powodów roszczenia pieniężnego w przedmiotowej sprawie. Ostatecznie Sąd Apelacyjny we Łodzi wyrokiem z 27 października 2025 r., w szczególności, zmienił zaskarżony wyrok w punkcie 2 poprzez nadanie temu punktowi następującego brzmienia: „2. dodatkowo oddala powództwo o zasądzenie I CSK 2242/26 7 kwoty 86.503,71 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od kwot: 25.000 zł od 15 października 2018 roku do dnia zapłaty, 9.852,14 zł od 29 maja 2019 roku do dnia zapłaty i 51.651,57 zł od 23 lutego 2022 roku do dnia zapłaty (I); oddalił apelację w pozostałej części (II). Powodowie skargą kasacyjną zaskarżyli powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 27 października 2025 r. w części to znaczy odnośnie do jego pkt.: I oraz III rozstrzygnięcia. Skargę tę powodowie oparli na zarzutach naruszenia przepisów postępowania, tzn.: art. 382 k.p.c. w zw. z art. 316 § 1 k.p.c., art. 391 § 1 k.p.c. oraz art. 386 § 1 k.p.c.; art. 2031 § 1, § 2 i § 3 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.; art. 232 zd. 1 k.p.c. w zw. z art. 230 k.p.c., art. 382 k.p.c., art. 316 § 1 k.p.c. oraz art. 391 § 1 k.p.c. oraz na zarzutach naruszenia przepisów prawa materialnego, tj.: art. 65 § 1 k.c. w zw. z art. 60 k.c., art. 498 § 1 i § 2 k.c. oraz art. 499 k.c.; art. 65 § 1 k.c. w zw. z art. 60 k.c. oraz art. 499 k.c.; art. 498 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art. 499 k.c., art. 60 k.c. oraz art. 65 § 1 k.c.; art. 65 § 1 k.c. w zw. z art. 60 k.c., art. 499 k.c., art. 498 § 1 i § 2 k.c., art. 5 k.c. oraz art. 2031 § 2 k.p.c.; art. 89 k.c. w zw. z art. 499 k.c., art. 498 § 1 i § 2 k.c. oraz art. 65 § 1 k.c.; art. 58 § 3 k.c. w zw. z art. 89 k.c., art. 60 k.c., art. 65 § 1 k.c., art. 498 § 1 i § 2 k.c. oraz art. 499 k.c.; art. 410 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. oraz art. 498 § 2 k.c.; art. 5 k.c. w zw. z art. 498 § 2 k.c., art. 499 k.c., art. 60 k.c. i art. 65 § 1 k.c., a także w zw. z art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13/EWG; art. 3851 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art. 410 § 1 i § 2 k.c. oraz art. 405 k.c., a także w zw. z art. 6 Dyrektywy Rady 93/13/EWG; art. 499 k.c. w zw. z art. 498 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art. 60 k.c., art. 65 § 1 k.c., art. 89 k.c., a także art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13/EWG; art. 481 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art. 455 k.c. oraz art. 499 k.c.; art. 61 § 1 k.c. w zw. z art. 499 k.c., art. 498 § 2 k.c. oraz art. 6 k.c. Na podstawie art. 3984 § 2 k.p.c. w związku z art. art. 3989 § 1 pkt.: 1 k.p.c. skarżący wnieśli o przyjęcie ich skargi kasacyjnej do rozpoznania, wskazując na następujące zagadnienie prawne: „Czy oświadczenie konsumenta o potrąceniu, złożone w postępowaniu z powództwa banku o zwrot kapitału wypłaconego w wykonaniu umowy kredytu, może zostać uznane w innym, odrębnym postępowaniu z powództwa konsumenta o ustalenie nieważności tej samej umowy i zapłatę za definitywne, bezwarunkowe i natychmiast skuteczne materialnoprawne oświadczenie o potrąceniu, skutkujące umorzeniem wierzytelności konsumenta dochodzonej w tym postępowaniu, jeżeli z treści, celu oraz kontekstu złożenia tego I CSK 2242/26 8 oświadczenia wynikało, że miało ono charakter ewentualny i obronny, zostało złożone na wypadek prawomocnego ustalenia nieważności umowy kredytu, a nadto służyło ochronie konsumenta przed skutkami powództwa banku wytoczonego przed prawomocnym przesądzeniem nieważności umowy, w szczególności zaś zachowaniu terminu zawitego wynikającego z art. 2031 § 2 k.p.c.?”. Tytułem wykazania istotności tego zagadnienia skarżący zaprezentowali wywód prawny, którym wyjaśnili, że kwestia ta dotyczy relacji pomiędzy materialnoprawnym oświadczeniem o potrąceniu, uregulowanym w art. 498 oraz art. 499 k.c. oraz zarzutem potrącenia uregulowanym w art. 2031 § 2 k.p.c., a ewentualnym, ostrożnościowym oświadczeniem konsumenta składanym jako środek obrony przed przedwczesnym i niezasadnym roszczeniem banku o zwrot kapitału wypłaconego w wykonaniu umowy kredytu, której nieważność nie została jeszcze prawomocnie potwierdzona w sprawie z powództwa konsumenta. Skarżący wskazali, że w praktyce spraw dotyczących kredytów powiązanych z walutą obcą często występuje sytuacja, w której równolegle albo następczo toczą się postępowania z powództwa konsumentów o ustalenie nieważności umowy i zwrot świadczeń nienależnych oraz postępowania z powództwa banku o zwrot wypłaconego kapitału. Konsument, chcąc bronić się przed roszczeniem banku, może z ostrożności złożyć oświadczenie o potrąceniu albo podnieść zarzut potrącenia na wypadek przyjęcia, że umowa jest nieważna i że bankowi przysługuje skuteczne roszczenie restytucyjne o zwrot kapitału. Taka konstrukcja obrony nie oznacza jednak jeszcze, że konsument zamierza definitywnie i bezwarunkowo umorzyć własną wierzytelność restytucyjną dochodzoną w sprawie przez siebie wytoczonej. Ewentualna obrona kompensacyjna ma służyć ochronie konsumenta przed roszczeniem banku, a nie pozbawieniu go roszczenia dochodzonego przeciwko bankowi. Konieczne jest zatem - w ocenie strony skarżącej - rozstrzygnięcie czy sąd może przypisać takiemu oświadczeniu skutek dalej idący niż wynikający z jego treści, celu i funkcji, w szczególności czy może potraktować je jako bezwarunkową czynność materialnoprawną prowadzącą do umorzenia wierzytelności konsumenta w innym postępowaniu. Jak stwierdzili skarżący rozstrzygnięcia wymaga więc, czy dopuszczalne jest pominięcie ewentualnego i obronnego charakteru oświadczenia konsumenta oraz nadanie mu skutku bezwarunkowego potrącenia tylko dlatego, że w sprawie z powództwa konsumenta przesądzono nieważność umowy kredytu. Wątpliwość ta dotyczy wykładni art. 60 k.c., art. 65 § 1 k.c., art. 498 § 1 i § 2 k.c., art. 499 k.c., art. 89 k.c. I CSK 2242/26 9 oraz art. 58 § 3 k.c., a także ich stosowania w kontekście art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13/EWG. Potrzeba rozstrzygnięcia zagadnienia jest tym bardziej aktualna w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego dotyczącego ewentualnych zarzutów potrącenia podnoszonych przez banki. Znaczenie zagadnienia potwierdza również wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 22 stycznia 2026 r., C-902/24, Herchoski. Jak podkreślili powodowie wyjaśnienie przedstawionego zagadnienia przez Sąd Najwyższy jest konieczne dla zapewnienia jednolitości orzecznictwa oraz spójności systemu ochrony konsumentów w sprawach kredytów dotkniętych abuzywnością postanowień umownych. Pozwoli ono wyznaczyć granice między dopuszczalną ewentualną obroną kompensacyjną, a materialnoprawnym oświadczeniem o potrąceniu prowadzącym do definitywnego umorzenia wierzytelności. Ma to zasadnicze znaczenie zarówno dla ochrony konsumentów, jak i dla prawidłowego stosowania art. 498 - 499 k.c. w sprawach dotyczących rozliczeń nieważnych umów kredytu. W odpowiedzi na skargę powodów pozwany wniósł o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej strony powodów do rozpoznania; zasądzenie od powodów solidarnie (lub łącznie) na rzecz pozwanego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, ewentualnie, na wypadek gdyby Sąd nie podzielił argumentacji pozwanego co do podstaw odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, pozwany wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej z uwagi na brak uzasadnionych podstaw; o zasądzenie od powodów solidarnie (lub łącznie) na rzecz pozwanego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. I CSK 2242/26 10 Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia. W judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie obowiązywania kasacji zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności i dopuszczalności kasacji nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi Polskę postanowieniami konwencji międzynarodowych (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00, OSNC 2001, Nr 4, poz. 53). Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego w rozwój prawa i jurysprudencji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147). Według ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego, przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na przesłankę istotnego zagadnienia prawnego polega na sformułowaniu tego zagadnienia i wskazaniu argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Musi przy tym chodzić o zagadnienie nowe, dotychczas nierozpatrywane w judykaturze, które zarazem ma znaczenie dla rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej oraz innych podobnych spraw (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001, II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz.11, z dnia 11 stycznia 2002, III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151, z dnia 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, nie publ., z dnia 15 czerwca 2016 r., V CSK 4/16, nie publ.). W świetle najnowszego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej nie zachodzi potrzeba udzielenia odpowiedzi na przedstawione przez powodów zagadnienie prawne. Otóż nie ulega wątpliwości, że w przypadku nieważności umowy kredytowej (co w niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości i orzeczenie Sądu odwoławczego w tym przedmiocie nie zostało zaskarżone) pozwanemu przysługuje roszczenie o zwrot kapitału wypłaconego konsumentowi w wykonaniu tej umowy, z odsetkami za opóźnienie od dnia wezwania konsumenta do zapłaty (wyrok z 15 czerwca 2023 r., C - 520/21, postanowienie z 11 grudnia 2023 I CSK 2242/26 11 r., C - 756/22). W stanie faktycznym sprawy pozwany wypłacił powodom kwotę 141 728,06 zł, o zwrot której toczy się odrębne postępowanie przed Sądem Okręgowym w Łodzi (II C 2610/21) i aktualnie, jak wynika z ustaleń faktycznych Sądu odwoławczego, jest zawieszone. Z kolei powodowie oświadczeniem z 21 lutego 2022 r. dokonali potrącenia tej kwoty z wzajemną wierzytelnością z tytułu spłaconych świadczeń w wykonaniu nieważnej umowy kredytowej w kwocie 112 503,71 zł w okresie od dnia zawarcia umowy do 21 lutego 2022 r. (k. 951). Biorąc pod uwagę okoliczność, iż w niniejszej sprawie powodowie dochodzili zwrotu kwoty 86 503,71 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwoty 25 000 zł za okres od 15 października 2018 r. do dnia zapłaty; od kwoty 9 852,14 zł od 29 maja 2019 r. do dnia zapłaty oraz od kwoty 51 651,57 zł od 23 lutego 2022 r. do dnia zapłaty i zważywszy, iż kwota kapitału została postawiona przez pozwanego w stan wymagalności jeszcze przed złożeniem przez powodów oświadczenia o potrąceniu, żądane w tej sprawie przez powodów odsetki za opóźnienie mogły biec jedynie do tej daty, tym bardziej że skapitalizowana kwota tych odsetek, nawet na datę złożenia oświadczenia o potrąceniu (luty 2022 r.) łącznie z należnością główną (112 503,71 zł) nie przekraczała kwoty wypłaconego im przez bank kapitału (141 728,06 zł). Zatem wskutek dokonanego potrącenia należność powodów przedstawiona do potrącenia, w tym dochodzona w niniejszym procesie wraz z odsetkami liczonymi do lutego 2022 r. uległa w ten sposób umorzeniu. Należy też wskazać, że w istocie dokonane przez powodów potrącenie, na które powoływał się pozwany (k. 950/2) wywołało skutek zbieżny z teorią salda (z modyfikacją w zakresie odsetek zależnie od tego, kiedy zostały postawione w stan wymagalności wzajemne wierzytelności, na co pośrednio zwrócił uwagę Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z 22 stycznia 2026 r., C - 902/24), a w wyroku z 10 września 2026 r., C - 510/26, Trybunał Sprawiedliwości wyjaśnił, że art. 6 ust. 1 i art. 7 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one co do zasady na przeszkodzie takiej wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą sąd rozpoznający wniesione przez konsumenta żądanie zwrotu wpłat dokonanych w wykonaniu umowy kredytu hipotecznego, która stała się nieważna ze względu na zawarte w niej nieuczciwe warunki, dokonuje z urzędu potrącenia wzajemnych wierzytelności konsumenta i przedsiębiorcy będącymi stronami tej umowy, skutkiem czego konsumentowi przysługuje wierzytelność jedynie w odniesieniu do kwoty wpłat dokonanych w wykonaniu wspomnianej umowy przekraczającej kwotę pożyczonego kapitału oraz I CSK 2242/26 12 odsetek za opóźnienie od tej nadwyżki. W kontekście treści oświadczenia powodów o potrąceniu i niewątpliwego roszczenia pozwanego o zwrot wypłaconego im kapitału, nie może budzić wątpliwości wola powodów jako konsumentów umorzenia ich wzajemnych - w relacjach z pozwanym - wierzytelności powstałych wskutek wykonania przez obie strony nieważnej umowy (co także koresponduje z uwagami zawartymi w pkt 77-79 uzasadnienia powołanego wyżej wyroku z 10 września 2026 r.). W ten sposób i przy uwzględnieniu także dochodzonego w niniejszej sprawie przez powodów roszczenia odsetkowego (oczywiście naliczanego do czasu postawienia przez pozwanego w stan wymagalności własnej wierzytelności z tytułu wypłaconego kapitału) interes powodów jako konsumentów zarówno na gruncie prawa unijnego, jak i krajowego nie został naruszony. Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., a o kosztach postępowania kasacyjnego orzekł zgodnie z art. 102 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 398²¹ k.p.c., uznając że przyczyny, które spowodowały zastosowanie art. 102 k.p.c. w postępowaniu odwoławczy nie straciły na aktualności także w postępowaniu kasacyjnym. [PG] [a.ł]