I CSK 225/26

I CSK 225/26 POSTANOWIENIE 25 czerwca 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Marta Romańska na posiedzeniu niejawnym 25 czerwca 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa Syndyka masy upadłości Z. spółki akcyjnej w upadłości w P. przeciwko K. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością spółce jawnej we W. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej Syndyka masy upadłości Z. spółki akcyjnej w upadłości w P. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 28 maja 2025 r., I AGa 197/24, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 12.500 (dwanaście tysięcy pięćset) zł z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od doręczenia powodowi odpisu niniejszego postanowienia, tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. [dr] UZASADNIENIE Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności I CSK 225/26 2 w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do powyższych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o których jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c. Powód wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na potrzebę rozstrzygnięcia istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), jak również potrzebę uzyskania wykładni przepisów wywołujących rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), które są związane z koniecznością udzielenia odpowiedzi na następujące pytania: - „czy w świetle art. 15 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1913, dalej jako: ,,u.z.n.k.”) z uwzględnieniem art. 3 ust. 2 oraz pkt 26 preambuły Dyrektywy UE nr 2019/633, pobieranie innych niż marża handlowa opłat za przyjęcie towaru do sprzedaży stanowi przejaw czynu nieuczciwej konkurencji, stypizowanego jako „utrudnianie dostępu do rynku”, czy też dla uznania takich działań za czyn nieuczciwej konkurencji konieczne jest dodatkowo ustalenie wystąpienia skutków takich działań w postaci utrudnień w dostępie do rynku dla podmiotu obciążonego tymi opłatami?; - „czy w świetle art. 6 k.c. w związku z art. 15 ust. 1 pkt 4 u.z.n.k. warunkiem uwzględnienia roszczenia z art. 18 u.z.n.k. jest udowodnienie przez poszkodowanego istnienia utrudnień w dostępie do rynku jako skutku pobierania przez pozwanego innych niż marża handlowa opłat za przyjęcie towaru do sprzedaży, w tym przeprowadzenie dowodu nieekwiwalentności świadczeń?; - „czy w świetle art. 15 ust. 1 pkt 4 u.z.n.k., oraz art. 3 ust. 2 z uwzględnieniem pkt 27 Preambuły Dyrektywy UE nr 2019/633, pojęcie ekwiwalentności świadczeń jako przesłanka niezastosowania art. 15 ust. 1 pkt 4 u.z.n.k., obejmuje stany faktyczne, w których wartość świadczenia dostawcy towarów (opłata) nie opiera się na obiektywnym i racjonalnym oszacowaniu w stosunku do wartości rynkowej świadczenia niepieniężnego nabywcy towarów, w szczególności jest wywodzona jedynie na podstawie istnienia konsensusu co do wzajemnej współpracy?”; - „czy I CSK 225/26 3 w świetle art. 6 k.c. w związku z art. 15 ust. 1 pkt 4 u.z.n.k. oraz art. 3 ust. 2 w związku z pkt 27 Preambuły Dyrektywy UE nr 2019/633, dla stwierdzenia, że działania reklamowo-promocyjne spełniane przez nabywcę towarów, w stosunku do towarów stanowiących jego własność są ekwiwalentne w stosunku do pobieranych od dostawcy opłat, wystarczające jest ustalenie, że współpraca stron była długoletnia; czy nabywcę towarów obciąża ciężar wykazania ekwiwalentności przez udowodnienie ‘obiektywnego i racjonalnego obrachunku’ wartości rynkowej świadczeń niepieniężnych w stosunku do pobieranych opłat, w szczególności stwierdzenia wieloletniej współpracy stron na ustalonych warunkach?”. Zgodnie z ustaloną linią orzecznictwa, powołanie się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jako na przesłankę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga określenia problemu o charakterze abstrakcyjnym, nierozstrzygniętego w dotychczasowym orzecznictwie i wymagającego pogłębionej wykładni. Skarżący powinien to zagadnienie sformułować oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą tezę o możliwości rozbieżnych ocen prawnych w związku ze stosowaniem przepisów, na tle których ono powstało. Zagadnienie powinno być ponadto „istotne” z uwagi na wagę problemu interpretacyjnego, którego dotyczy dla systemu prawa. Skoro jednak skarga kasacyjna jest wnoszona w konkretnej sprawie, to zarówno charakter rozpoznawanego roszczenia, jak i ustalony przez sądy meriti stan faktyczny, którym Sąd Najwyższy byłby związany (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.), musi pozostawać w związku z przedstawionym przez skarżącego zagadnieniem prawnym i pozwalać na jego rozstrzygnięcie. O potrzebie wykładni przepisów prawnych jako przesłance przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania można mówić wtedy, gdy z mającego zastosowanie lub mogącego mieć zastosowanie w sprawie przepisu dekodowane są różne normy prawne, a brak jest wypowiedzi w doktrynie i orzecznictwie, które by te różnice usuwały i wyjaśniały przyczyny ich występowania. Ponadto, potrzeba wykładni przepisów prawnych nie powstaje, gdy Sąd Najwyższy zajmował co do nich stanowisko i wyrażał poglądy we wcześniej wydanych orzeczeniach, a nie zaszły żadne okoliczności uzasadniające ich zmianę. I CSK 225/26 4 Problemy sformułowane przez skarżącego nie mają cech zagadnienia prawnego w znaczeniu przytoczonym wyżej i nie mogą być wyjaśnione w niniejszym postępowaniu, gdyż sformułowane zostały w oderwaniu do okoliczności faktycznych stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, którymi Sąd Najwyższy przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej byłby związany (art. 39813 § 2 k.p.c.). W ich świetle strony – korzystając ze swobody umów – uzgodniły zasady współpracy handlowej, w tym świadczenia przez pozwanego na rzecz powoda usług marketingowych oraz wysokość opłat, które w związku z tym pozwany będzie pobierał, powód weryfikował systematycznie, czy usługi zostały wykonane i po takiej weryfikacji rozliczał opłaty z pozwanym, a współpracę z nim preferował nad współpracą z indywidualnymi nabywcami jego towarów. Sąd Najwyższy wyjaśnił już, że art. 15 ust. 4 u.z.n.k. określa stypizowane delikty polegające na utrudnianiu dostępu do rynku. Powołanie się na pobieranie przez kontrahenta opłat innych niż marża handlowa nie stwarza domniemania, że czyn nieuczciwej konkurencji rzeczywiście wystąpił. Utrudnianie dostępu do rynku stanowi określony przez ustawodawcę, stypizowany, nazwany, szczególny czyn nieuczciwej konkurencji, nie zaś materialnoprawną przesłankę, której wykazanie miałoby dopiero przesądzać o jego wystąpieniu. Z art. 15 ust. 4 u.z.n.k. nie można wyprowadzać domniemania utrudniania dostępu do rynku, z czym wiązałoby się przerzucenia na pozwanego ciężaru dowodu, że czyn nie wystąpił. Ciężar dowodu, że zawarta umowa nie odpowiada art. 3531 k.c., obciąża zgodnie z art. 6 k.c. stronę kwestionującą jej treść, a więc obowiązek dowiedzenia zarówno tego, że miało miejsce utrudnianie przedsiębiorcy dostępu do rynku, a w szczególności zachowania przykładowo określone w art. 15 ust. 1 pkt 1 - 5 u.z.n.k., jak i tego, że były to zachowania o nieuczciwym charakterze, spoczywa na powodzie. Natomiast w razie twierdzenia, że narzucone dostawcy jednostronnie opłaty w istocie nie odnosiły się do usług marketingowych, promocyjnych, reklamowych czy innych, to wówczas na powodzie spoczywa ciężar wykazania, że pobieranie opłat w związku z twierdzeniem o świadczeniu usług wypełniało hipotezę art. 15 ust. 1 pkt 4 u.z.n.k., nawet gdy takie usługi nie były w rzeczywistości przewidziane umową albo umowa stwarzała wyłącznie pozór świadczenia bądź nie miały one ekonomicznej wartości. I CSK 225/26 5 W ramach swobody zawierania umów (art. 3531 k.c.) dopuszczalne jest wprowadzenie przez strony do umowy dostawy postanowień dotyczących dodatkowych usług, w tym usług promocyjno-handlowych czy innych podobnych świadczeń, które na rzecz dostarczającego towar zobowiązuje się świadczyć kupujący go i sprzedający innym osobom. Zawieranie takich umów może być korzystne dla dostawcy, który w przeciwnym wypadku musiałby podejmować samodzielnie czynności związane z reklamą, promocją (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 6 czerwca 2014 r., III CSK 228/13). Swoboda ułożenia umowy przez strony według ich uznania, w granicach określonych w art. 3531 k.c., pozwala im na uzgadnianie dodatkowych świadczeń o charakterze pieniężnym w zamian za inne ekwiwalentne świadczenia przedsiębiorcy o silniejszej pozycji rynkowej. Dopuszczalna jest nawet pewna nieekwiwalentność świadczeń w umowie zawartej przez strony, gdy jednak słabszy przedsiębiorca udowodni, że umowa, którą się związał odbiega od zasad przewidzianych w art. 3531 k.c., a taki jej kształt został mu narzucony, wówczas można przyjąć, że doszło do popełnienia czynu nieuczciwej konkurencji polegającego na pobieraniu innych niż marża handlowa opłat za przyjęcie towaru do sprzedaży określonego w art. 15 ust. 1 pkt 4 u.z.n.k. (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 8 grudnia 2016 r., I CSK 825/15, z 28 marca 2018 r., V CSK 217/17). Niewątpliwie, gdy strony związały się umową o treści pozwalającej na zrealizowanie interesów każdej z nich, to przysługują im w pierwszej kolejności roszczenia o efektywne wykonanie takiej umowy, a ewentualnie o naprawienie szkody wyrządzonej jej niewykonaniem. Stanu powstałego w następstwie niewykonania lub nienależytego wykonania umowy, usprawiedliwiającego wystąpienie z powyższymi roszczeniami mającymi w niej oparcie, nie można zakwalifikować jako czynu nieuczciwej konkurencji z art. 15 u.z.n.k. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. oraz – co do kosztów postępowania – art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c., § 2 pkt 9 w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1935), orzeczono jak w postanowieniu. I CSK 225/26 6 Marta Romańska [dr] [a.ł]