I CSK 2283/25

I CSK 2283/25 POSTANOWIENIE 29 lipca 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Roman Trzaskowski na posiedzeniu niejawnym 29 lipca 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa A.B. przeciwko Krajowemu Ośrodkowi Wsparcia Rolnictwa w W. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej A.B. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z 12 marca 2024 r., I ACa 477/21, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od powoda na rzecz pozwanego, tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, kwotę 5 400 (pięć tysięcy czterysta) zł z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia powodowi niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty. (K.L.) UZASADNIENIE I CSK 2283/25 2 Wyrokiem z dnia 12 marca 2024 r. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 20 kwietnia 2017 r., zmienił zaskarżony wyrok w punkcie I w ten sposób, że w miejsce kwoty 1.577.700 zł z ustawowymi odsetkami od 21 października 2010 r., zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 596.430 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 12 marca 2024 r. do dnia zapłaty i oddalił powództwo w pozostałej części (punkt I.1); w punkcie II o tyle, że zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 12.500 zł z tytułu kosztów procesu, z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia 12 marca 2024 r. do dnia zapłaty (punkt I.2); w punkcie IV w ten sposób, że nakazał ściągnięcie od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Rzeszowie 8.750 zł z tytułu opłaty od pozwu, od której powód był zwolniony, oraz 1.753 zł z tytułu kosztów opinii biegłych. W pozostałej części oddalił apelację pozwanego (punkt II), zniósł wzajemnie między stronami koszy postępowania apelacyjnego i kasacyjnego (punkt III) oraz odstąpił od obciążania stron kosztami poniesionymi przez Skarb Państwa w postępowaniu apelacyjnym (punkt IV). W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania, skarżący wskazał przyczyny kasacyjne określone w art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie I CSK 2283/25 3 przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.). Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarżący, który jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał przyczynę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., powinien odpowiednio sformułować zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle zagadnienie się wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą możliwość rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego zagadnienia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, Nr 1, poz. 11; z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl.; z 9 kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, niepubl.). Zagadnienie jest istotne, jeżeli jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania praktyki sądowej i rozstrzygnięcia sprawy, w której zagadnienie powstało (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 września 2012 r., II CSK 180/12, niepubl. oraz z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl.), wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było dotychczas rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo wymaga zmiany (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16, niepubl.). Zdaniem skarżącego w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne wymagające wyjaśnienia przez Sąd Najwyższy, czy w przypadku dochodzenia odszkodowania przez jednego ze spadkobierców byłego właściciela nieruchomości przejętej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisów dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej obowiązek naprawienia szkody powstałej w wyniku niepowiadomienia go przez Agencję Nieruchomości Rolnych o sprzedaży takiej nieruchomości w konsekwencji uniemożliwienia mu skorzystania z przewidzianego w art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (w brzmieniu obowiązującym przed zmianą dokonaną ustawą z dnia 14 kwietnia 2016 r. o I CSK 2283/25 4 wstrzymaniu sprzedaży nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa): (a) można dokonać pomniejszenia wysokości należnego odszkodowania nawet wtedy, gdy tylko jeden ze spadkobierców byłby zainteresowany skorzystaniem z prawa pierwszeństwa i czy jest to zgodne z zasadą pełnego odszkodowania (art. 361 § 2 k.c.)? („Zagadnienie nr 1"); (b) czy w przypadku dochodzenia przez tylko jednego ze spadkobierców byłego właściciela nieruchomości naprawienia szkody powstałej na skutek uniemożliwienia mu skorzystania z przewidzianego w art. 29 ust. 1 pkt 1 u.g.n.r.s.p. (przed jego uchyleniem) ciężar dowodu w zakresie wykazania hipotetycznego zainteresowania i możliwości korzystania z prawa pierwszeństwa przez innych spadkobierców spoczywa na stronie powodowej, czy też na pozwanym, który z faktu hipotetycznego zainteresowania i możliwości nabycia nieruchomości przez innych spadkobierców wywodzi skutek prawny w postaci obniżenia odszkodowania należnego powodowi? („Zagadnienie nr 2"). Skarżący nie wykazał wystąpienia przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. W celu jej spełnienia bowiem nie wystarczy samo sformułowanie pytania do Sądu Najwyższego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 16 maja 2018 r., II CSK 12/18, niepubl.), do czego w istocie ograniczył się skarżący. Ponadto, pierwsze z pytań zasadza się na odmiennym niż ustalony w sprawie stanie faktycznym. W przedmiocie drugiej ze sformułowanych przez skarżącego wątpliwości wypowiedział się natomiast Sąd Najwyższy w wydanym w niniejszej sprawie wyroku z dnia 27 sierpnia 2021 r., I CSKP 161/21 (niepubl.). Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., jeżeli zachodzi niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności głębszej analizy, sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi różnej wykładni (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16, niepubl.) i w wyniku takiego naruszenia prawa zapadło w drugiej instancji orzeczenie oczywiście wadliwe. O przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje samo oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z 15 października 2015 r., III CSK 198/15, niepubl.; z 13 kwietnia 2016 r., V CSK I CSK 2283/25 5 622/15, niepubl.; z 2 czerwca 2016 r., III CSK 113/16, niepubl.; z 27 października 2016 r., III CSK 217/16, niepubl.; z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.; z 7 marca 2018 r., I CSK 664/17, niepubl.; z 18 kwietnia 2018 r., II CSK 726/17, niepubl.; z 5 października 2018 r., V CSK 168/18, niepubl.). Skarżący nie wykazał tego rodzaju wadliwości zaskarżonego wyroku. W świetle poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych, zgodnie z którymi pozwany nie podjął podstawowych czynności zmierzających do ustalenia danych poprzednich właścicieli lub ich spadkobierców przed sprzedażą nieruchomości, argumentacja wniosku zasadzająca się na twierdzeniu podważającym możliwość powiadomienia przez ANR drugiego spadkobiercy – M.B. o prawie pierwszeństwa nabycia wniosku nie przekonuje o oczywistej zasadnością skargi kasacyjnej. Ponadto kierując się stanowiskiem Sądu Najwyższego wyrażonym w niniejszej sprawie, Sąd Apelacyjny ocenił, że powód, nie wykazał, iż M.B. nie skorzystałby ze swojego uprawnienia. Wskazał w tym względzie, że powód miał taką możliwość bowiem znany mu był adres brata, nie składał jednak wniosku o jego przesłuchanie, twierdzenia zaś samego powoda w tym względzie ocenił jako niewiarygodne, biorąc pod uwagę, że w toku postępowania powód składał nieprawdziwe zeznania i wprowadzał w błąd zarówno sąd, jak i stronę pozwaną co do tego, że nie zna adresu M.B. i jest jedynym spadkobiercą zainteresowanym nabyciem nieruchomości w ramach wykonania prawa pierwszeństwa. Argumentacja dotycząca oczywistej zasadności zarzutu naruszenia art. 361 § 2 w związku z art. 417 k.c., z art. 29 ust. 1 pkt 1 u.g.n.r.s.p., z art. 602 § 1 i 2 k.c., z art. 39820, z art. 233 § 1 i z art. 231 k.p.c. nie przekonuje w konsekwencji o wystąpieniu przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Wniosku takiego nie uzasadnia również argumentacja dotycząca oczywistości zarzut naruszenia art. 39820 w związku z art. 286, z art. 2352 § 2 i 5, z art. 227, z art. 278 § 1 i z 286 k.p.c. Sąd Apelacyjny dokonał bowiem oceny potencjału, którym dysponował powód w zakresie możliwości osobistego prowadzenia działalności rolniczej i jednoznacznie przyjął, że powód nie wykazał iż miałby możliwość samodzielnego prowadzenia gospodarstwa nabytego od ANR i twierdzenie o utracie korzyści w postaci zysków z samodzielnego prowadzenia gospodarstwa rolnego nie zostało wykazane ze znacznym prawdopodobieństwem, I CSK 2283/25 6 a ocena ta dotyczy również hipotetycznej możliwości posiłkowania się przez powoda dotacjami unijnymi. Przedstawione zaś we wniosku twierdzenia dotyczące oparcia rozstrzygnięcia o opinię wadliwą i pozbawioną wiarygodności oraz rzetelności zasadzają się na niedopuszczalnym w toku postępowania kasacyjnego kwestionowaniu oceny dowodów i ustaleń faktycznych. Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. (K.L.) [SOP]