I CSK 2531/26

I CSK 2531/26 POSTANOWIENIE 15 października 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Piotr Telusiewicz na posiedzeniu niejawnym 15 października 2026 r. w Warszawie w sprawie z wniosku U. D. z udziałem A. D. i P. D. o stwierdzenie nabycia spadku, na skutek skargi kasacyjnej A. D. i P. D. od postanowienia Sądu Okręgowego we Wrocławiu z 6 marca 2026 r., II Ca 2449/25, I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; II. oddala wniosek wnioskodawczyni o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. I CSK 2531/26 2 UZASADNIENIE 1. Postanowieniem z 6 marca 2026 r., Sąd Okręgowy we Wrocławiu, w sprawie z wniosku U. D. przy udziale A. D. i P. D., o stwierdzenie nabycia spadku, na skutek apelacji uczestników od postanowienia Sądu Rejonowego w Oławie z 18 czerwca 2025 r., oddalił apelację (pkt 1); oddalił wniosek wnioskodawczyni o zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego i stwierdził, że strony ponoszą koszty postępowania apelacyjnego związane ze swoim udziałem w sprawie (pkt 2). 2. Od postanowienia Sądu Okręgowego skargę kasacyjną wywiedli uczestnicy, zaskarżając postanowienie w całości. 3. Skarżący wnieśli o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując się na przesłankę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 4. Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie służy zaś merytorycznej ocenie skarg)i kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione. 5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia I CSK 2531/26 3 skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do zagwarantowania, że skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne. Ograniczenie przesłanek do czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie. Tak więc, nie w każdej sprawie, nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania, w przeciwnym razie Sąd Najwyższy stałby się wbrew obowiązującym regulacjom sądem trzeciej instancji. Nie jest rolą Sądu Najwyższego korygowanie ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej indywidualnej sprawie. 6. Skarga kasacyjna uczestników nie zawiera argumentów dostatecznych dla uznania, że skarżący skutecznie wykazali, iż w sprawie zachodzi powołana przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. 7. Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno, przede wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (postanowienie Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02; z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08). 8. Należy wskazać, że skarżący nie sprostali wymogom właściwego przedstawienia istotnego zagadnienia prawnego. W orzecznictwie SN wskazuje się, że jeżeli skarżący jako przesłankę uzasadniającą przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazuje występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, to powinien zagadnienie to przedstawić przez jego sformułowanie z przytoczeniem przepisów prawa, na tle których ono powstało, przytoczyć argumenty prawne prowadzące do rozbieżnych ocen prawnych, a także wykazać, że jest to zagadnienie, I CSK 2531/26 4 którego rozwiązanie jest istotne nie tylko dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy, lecz także dla praktyki sądowej (przykładowo postanowienie SN z 20 maja 2026 r., I USK 651/26). W kontekście powyższego nie można zaakceptować uzasadnienia sprowadzającego się do następującej argumentacji: „W swojej ponad 40 letniej praktyce prawniczej (w tym 16 lat w sądownictwie powszechnym) prowadziłem ok. kilkudziesięciu spraw spadkowych, w których zakresie rozpoznaniu podlegały testamenty ustne. Jednak po raz pierwszy w niniejszej sprawie miałem do czynienia ze stanem faktycznym, gdzie uczestniczący w czynnościach testamentu ustnego podczas tej czynności w oparciu o wiadomości pozyskiwane na bieżąco z Internetu komunikowali się ze spadkodawcą w tym zakresie. W tych okolicznościach zachodzi uzasadniona wątpliwość czy oświadczenie spadkodawcy w zakresie dziedziczenia miało charakter świadomy i swobodny ze strony spadkodawcy, tym bardziej że wiązało się to także z czynnościami wydziedziczenia dzieci spadkodawcy z poprzedniego małżeństwa.” Ponadto w orzecznictwie SN wskazuje się, że wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą być przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione, a dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c. nie wystarczy odwołanie się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, ponieważ mimo że argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze okoliczności uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia (zob. postanowienia SN z 22 maja 2024 r., I CSK 786/24). Uwzględniając przedstawioną argumentację należy podkreślić, że wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania został niewłaściwie uzasadniony, a tym samym nie może zostać zaakceptowany. 9. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.). 10. Z powyższych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 1 i 2 k.p.c.). I CSK 2531/26 5 11. Oddaleniu podlegał wniosek wnioskodawczyni o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Zawarty w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosek wnioskodawczyni, dotyczący kosztów postępowania, został powiązany jedynie z wnioskiem o oddalenie skargi kasacyjnej (zob. orzeczenie SN z dnia 15 listopada 1934 r., C II 1677/34, Zb. Urz. 1935 r. poz. 204; postanowienia SN: z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 563/01, z dnia 29 maja 2009 r., V CSK 37/09, z dnia 8 sierpnia 2012 r., II CSK 112/12). [a.ł]