I CSK 2623/22

I CSK 2623/22 POSTANOWIENIE Dnia 28 lutego 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Mariusz Łodko w sprawie z powództwa A. C. i D. C. przeciwko Bank spółce akcyjnej w W. o zapłatę, na posiedzeniu niejawnym 28 lutego 2023 r. w Izbie Cywilnej w Warszawie, na skutek skargi kasacyjnej pozwanego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 8 września 2021 r., sygn. akt I ACa 456/21, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od pozwanej na rzecz powodów kwotę 5400 (pięć tysięcy czterysta) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Pozwany Bank spółka akcyjna w W. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 8 września 2021 r. Zaskarżonym wyrokiem Sąd ten oddalił apelację pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 12 marca 2021 r. I CSK 2623/22 2 Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący uzasadnił wystąpieniem istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.): czy ocena sytuacji konsumenta w jakiej znalazłby się, gdyby w umowie nie zawarto kwestionowanego postanowienia umownego, dokonywana w ramach badania przesłanek abuzywności (art. 3851 § 1 i art. art. 3852 2 k.c.) może zostać ustalona wyłącznie na podstawie treści pozostałych postanowień umownych z wyłączeniem postanowienia kwestionowanego, czy powinna być dokonywana z uwzględnieniem całokształtu otoczenia społeczno-gospodarczego z chwili zawarcia umowy, specyfiki rynku usług finansowych, specyfiki działalności banku komercyjnego w ramach nadzorowanego rynku pieniężnego, ciągłego charakteru umowy, a także czy badanie przesłanki rażącego naruszenia interesów konsumenta: może ograniczać się do zbadania wyłącznie literalnej treści zakwestionowanych postanowień wyrwanych z kontekstu wspomnianych uwarunkowań oraz wyrwanych z treści całej umowy (która może być z uwagi na rozkład praw i obowiązków stron na chwilę zawarcia umowy - całkowicie neutralna w zakresie jakichkolwiek przeliczeń kursowych na chwilę jej zawarcia) i ustalenia na tej podstawie dysproporcji praw i obowiązków stron? Skarżący wskazał również na potrzebę wykładni przepisów prawa wywołujących rozbieżności w orzecznictwie, tj. art. 3851 § 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13, w zakresie wywodzonych na płaszczyźnie art. 3851 § 2 k.c. skutków abuzywności w postaci stwierdzenia daleko idących skutków prawnych w postaci nieważności całej umowy kredytu, podczas gdy sankcja nieważności całej umowy winna być stosowana jedynie wyjątkowo i w ostateczności (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.). Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna ukształtowana została w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa i jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Instytucja tzw. przedsądu służy selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu, w ramach I CSK 2623/22 3 którego, Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny sprawy przedstawionej mu ze skargą kasacyjną. Zakres przeprowadzanego badania jest ograniczony do kontroli, czy w sprawie występują przewidziane w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c. okoliczności uzasadniające przyjęcie skargi do rozpoznania (zob. postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno, przede wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (zob. postanowienie SN z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (zob. postanowienia SN: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02, i z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08). Konieczne jest przytoczenie argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Skarżący powinien nie tylko wskazać przepis prawa (materialnego lub procesowego), którego dotyczy zagadnienie, ale także przedstawić pogłębioną argumentację prawną w celu wykazania, że zagadnienie jest istotne, a jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia w jego sprawie (zob. m.in. postanowienia SN z 23 sierpnia 2007 r., I UK 134/07, i z 9 lutego 2011 r., III SK 41/10). Analiza skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, skarga powyższych wymogów nie spełnia. Sformułowane przez skarżącego zagadnienie prawne jest pytaniem o trafność stanowiska Sądu Apelacyjnego, wyrażonego w związku z rozstrzygnięciem tej konkretnej sprawy i polemiką z tym stanowiskiem, związaną z zastosowaniem konkretnych przepisów prawa, a nie problemem związanym z istotnością̨ zagadnienia prawnego. Wywód uzasadniający istnienie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, a więc cechującego się nowością i dotychczas niewyjaśnionego w orzecznictwie powinien natomiast wskazywać na wątpliwości kwalifikowane, a nie zwykłe, które mogą być rozstrzygnięte przez sąd powszechny w toku rozpoznawania sprawy (zob. postanowienie SN z 26 września 2019 r., I CSK 2623/22 4 I CSK 228/19). Takich wątpliwości skarga kasacyjna nie zawiera. Skarżący nie przedstawił także dostatecznej argumentacji jurydycznej wskazującej na rzeczywiste występowanie powołanych wątpliwości interpretacyjnych. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Sąd Najwyższy wyjaśnił już, że oceny abuzywności postanowienia umowy stron dokonywana jest według stanu z chwili zawarcia umowy, przy uwzględnieniu treści umowy oraz okoliczności towarzyszących jej zawarciu (zob. m.in. wyrok TSUE z 13 listopada 2017 r. w sprawie C-186/16, Ruxandra Paula Andriciuc i in. przeciwko Banca Românească SA, pkt 58; uchwała składu siedmiu sędziów SN z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, Nr 1, poz. 2). Skarżący w uzasadnieniu skargi kasacyjne sam ponadto wskazuje, że odpowiedź na sformułowane zagadnienie prawne wynika z orzecznictwa TSUE, analizowanego łącznie z dyrektywą 93/13 oraz załącznikiem do niej. Ocenę nieuczciwego charakteru warunków umowy przeprowadza się zatem z uwzględnieniem wszystkich okoliczności, o których przedsiębiorca mógł wiedzieć przy zawieraniu umowy i które mogły wpływać na jej późniejsze wykonanie, gdyż warunek umowny może wprowadzać między stronami nierównowagę pojawiającą się dopiero w czasie wykonywania umowy. Powołanie się na przesłankę przedsądu przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wskazania przepisu prawa, którego wykładnia budzi wątpliwości, określenia zakresu koniecznej wykładni, wykazania, że wątpliwości interpretacyjne mają poważny charakter i wymagają zajęcia stanowiska przez Sąd Najwyższy, a jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z różnej wykładni przepisu (zob. np. postanowienia SN z dnia: 15 października 2002 r., II CZ 102/02; 28 marca 2007 r., II CSK 84/07; 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08; 24 lutego 2012 r., II PK 274/11; 15 kwietnia 2021 r., IV CSK 617/20). Takich argumentów skarga kasacyjna nie zawiera. Dodatkowo należy podkreślić, że szczegółowa analiza powołanego przez skarżącego przepisu prawa budzącego poważne wątpliwości i wywołującego rozbieżności w orzecznictwie, I CSK 2623/22 5 została dokonana przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W wyroku z 29 kwietnia 2021 r. (C-19/20, Bank BPH S.A.), TSUE orzekł, że wykładni art. 6 i 7 dyrektywy 93/13 należy dokonywać w ten sposób, że z jednej strony nie stoją one na przeszkodzie temu, by sąd krajowy usunął jedynie nieuczciwy element warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, w wypadku gdy odstraszający cel tej dyrektywy jest realizowany przez krajowe przepisy ustawowe regulujące korzystanie z niego, o ile element ten stanowi odrębne zobowiązanie umowne, które może być przedmiotem indywidualnej kontroli pod kątem nieuczciwego charakteru. Z drugiej strony przepisy te stoją na przeszkodzie temu, by sąd odsyłający usunął jedynie nieuczciwy element warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, jeżeli takie usunięcie sprowadzałoby się do zmiany treści tego warunku poprzez zmianę jego istoty. W wyniku wyeliminowania z umowy niedozwolonych postanowień jest obowiązek dokonania oceny czy umowa w pozostałym zakresie jest możliwa do utrzymania. Jak wskazał natomist Sąd Najwyższy, wyeliminowanie abuzywnych klauzul przeliczeniowych nie prowadzi do utrzymania w mocy kredytu indeksowanego kursem CHF jako kredytu złotowego oprocentowanego według stawki LIBOR (zob. wyrok SN z dnia 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22); to samo dotyczy kredytu denominowanego kursem CHF (zob. wyrok SN z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22). Stwierdzenie nieważności umowy mieści się w zakresie sankcji, jaką dyrektywa 93/13 przewiduje w związku z wykorzystywaniem przez przedsiębiorcę nieuczciwych postanowień umownych. Zaakcentować należy, że zagwarantowana konsumentom przez przepisy tej dyrektywy ochrona ukierunkowana jest m.in. na osiągnięcie skutku prewencyjnego, o czym mowa w jej art. 7, tj. zniechęcenia przedsiębiorców do wykorzystywania w zawieranych umowach nieuczciwych postanowień umownych. Z powyższych względów, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie znajdując również okoliczności, które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu, w szczególności nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. oraz § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia I CSK 2623/22 6 Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800).