I CSK 288/14
WyrokIzba Cywilna2014-12-18
Skład orzekający: Krzysztof Pietrzykowski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy w przypadku, gdy sąd inaczej zakwalifikuje prawnie oświadczenie woli strony niż strona sama, a orzeka na podstawie przedstawionych przez nią faktów, można mówić o nieważności postępowania lub orzekaniu ponad żądanie?Ratio decidendi
Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, uznając, że sądy nie dokonały konwersji oświadczenia powódki o odstąpieniu od umowy ubezpieczenia, lecz prawidłowo zinterpretowały je jako oświadczenie złożone na podstawie warunków rozwiązania umowy, a nie jako oświadczenie z art. 812 § 4 k.c. Sąd nie jest związany kwalifikacją prawną dokonaną przez stronę (zasada da mihi factum), a jedynie faktami, które ona przedstawiła. Orzekanie na podstawie tych samych faktów, ale z inną ich prawną oceną, nie stanowi nieważności postępowania ani orzekania ponad żądanie.Stan faktyczny
Powódka złożyła oświadczenie o odstąpieniu od umowy ubezpieczenia. Sądy niższych instancji zinterpretowały to oświadczenie nie jako odstąpienie od umowy w rozumieniu art. 812 § 4 k.c., lecz jako oświadczenie złożone na podstawie warunków rozwiązania umowy. Pozwany ubezpieczyciel wniósł skargę kasacyjną, zarzucając nieważność postępowania z powodu orzekania ponad żądanie, gdyż sądy dokonały konwersji oświadczenia powódki. Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania.Rozstrzygnięcie
Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądził od pozwanej na rzecz powódki koszty postępowania kasacyjnego.Pełny tekst orzeczenia
Sygn. akt I CSK 288/14 POSTANOWIENIE Dnia 18 grudnia 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Krzysztof Pietrzykowski w sprawie z powództwa I. S. przeciwko Towarzystwu Ubezpieczeń […] S.A. w W. o zapłatę, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 18 grudnia 2014 r., na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt I ACa […], 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od pozwanej na rzecz powódki 3600 (trzy tysiące sześćset) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.
2 UZASADNIENIE Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W niniejszej sprawie ubezpieczyciel wniósł skargę kasacyjną, gdzie do uzasadnienia wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania powołał się na nieważność postępowania, oczywistą zasadność skargi oraz występowanie na tle tej skargi istotnego zagadnienia prawnego. Nieważność postępowania ma wynikać z pozbawienia ubezpieczyciela możliwości obrony jego praw przez orzeczenie ponad żądanie, tj. nie na podstawie faktycznej wskazanej przez powódkę. Zdaniem ubezpieczyciela, sądy dokonały konwersji nieistniejącego prawnie oświadczenia o odstąpieniu od umowy ubezpieczenia na oświadczenia zgodne z warunkami rozwiązania umowy ubezpieczenia – nie tego domagał się powódka, a zatem przed tego typu argumentacją i rozumowaniem powódka nie mogła się bronić. Postępowanie z tej przyczyny nie jest nieważne. Po pierwsze, sądy nie dokonały żadnej konwersji, lecz prawidłowo zinterpretowały oświadczenie powódki o odstąpieniu od umowy ubezpieczenia. Po drugie, sądy orzekały dokładnie na podstawie faktycznej - powódka w postępowaniu cywilnym ma wskazać fakty, co uczyniła, natomiast sądu nie wiąże kwalifikacja prawna dokonana przez powódkę (zasada da mihi factum). W tej sprawie sądy inaczej zakwalifikowały prawnie oświadczenie woli powódki o odstąpieniu od umowy - nie uznały je, wbrew jego treści, za oświadczenie z art. 812 § 4 k.c., lecz za oświadczenie złożone na podstawie warunków rozwiązania umowy. Sądy jednak nie orzekały na podstawie faktów, których do materiału sprawy nie dostarczyły strony, jedynie inaczej oceniły ich prawną relewancję, co jest w pełni dopuszczalne. Skarga nie jest też oczywiście uzasadniona. Wskazano już, że wbrew twierdzeniom skarżącego o oczywistej zasadności skargi nie świadczy stan nieważności postępowania ani orzekanie co do przedmiotu nieobjętego pozwem. Nie świadczy też o tym naruszenie art. 65 k.c.: lektura uzasadnienia dowodzi, że sądy dokonały mieszczącej się w granicach prawa
3 wykładni złożonego oświadczenia woli. Jeśli skarżący z rezultatami tej wykładni się nie zgadza, to może w ten sposób co najwyżej uzasadnić podstawy kasacyjne, lecz już nie wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Nie występuje wreszcie na tle tej sprawy istotne zagadnienia prawne wskazane przez skarżącego. Dotyczy ono konwersji czynności prawnej jednostronnej. Sąd ma swobodę co do interpretacji oświadczenia o odstąpieniu od umowy, nie ma tu mowy o żadnej konwersji. W skardze kasacyjnej wniesionej w niniejszej sprawie nie została wykazana żadna z okoliczności wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c., dlatego Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania. [aw]
Powiązane orzeczenia
- I CSK 3648/23 2025-11-20Czy oświadczenie woli złożone bez należytego umocowania może być uznane za skuteczne w kontekście wypowiedzenia umowy?
- IV CSK 505/19 2020-05-15Czy oświadczenie woli dopisane do umowy po jej podpisaniu przez obie strony, bez wiedzy drugiej strony, jest ważne i wywołuje skutki prawne, jeśli nie zostało zaakceptowane przez obie strony umowy?
- I CSK 5633/22 2023-08-09Czy praktyka stron, która nie posiada cech właściwych oświadczeniom woli, może stanowić kryterium w procesie wykładni oświadczeń woli, zwłaszcza gdy dotyczy zmiany dotychczasowych warunków współpracy?
- I CSK 2194/24 2025-08-22Czy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne lub potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości, uzasadniające przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w kontekście wykładni oświadczeń woli?
- II CSK 650/13 2014-05-22Czy orzekanie przez sąd na tej samej podstawie faktycznej, ale na innej podstawie prawnej niż wskazana w pozwie, wymaga zawsze uprzedzenia pozwanego o takiej możliwości przed zamknięciem rozprawy?
Powołane przepisy
art. 3989 § 1 KPCart. 812 § 4 KCart. 65 KC§ 1§ 4
Źródło: Baza Orzeczeń Sądu Najwyższego (sn.pl), pozyskano 19.07.2026. · PDF źródłowy