I CSK 2976/25

I CSK 2976/25 POSTANOWIENIE 26 czerwca 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: Prezes SN Joanna Misztal-Konecka na posiedzeniu niejawnym 26 czerwca 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa A.K. i M.K. przeciwko syndykowi masy upadłości Bank spółki akcyjnej w W. o ustalenie, na skutek skargi kasacyjnej syndyka masy upadłości Bank spółki akcyjnej w W. od wyroku częściowego Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 23 grudnia 2024 r., I ACa 2907/23, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. pozostawia rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie; 3. nakazuje zwrot z kasy Sądu Apelacyjnego w Katowicach na rzecz syndyka masy upadłości Bank spółki akcyjnej w W. 11 079 (jedenaście tysięcy siedemdziesiąt dziewięć) złotych tytułem części opłaty kasacyjnej. (K.W.) UZASADNIENIE 1. Wyrokiem częściowym z 23 grudnia 2024 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach oddalił apelację pozwanego syndyka masy upadłości Bank spółki akcyjnej w W. od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z 25 października 2022 r., w sprawie z powództwa A.K. i M.K. o ustalenie, oraz pozostawił rozstrzygnięcie o kosztach postępowania do orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. I CSK 2976/25 2 2. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiodła strona pozwana, wskazując na naruszenie art. 5 ust.1 pkt 6 w zw. z art. 16 ust.1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy, art. 56 k.c., a także art. 3851 § 1 k.c. 3. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując się na występowanie w sprawie przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Podał, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne i potrzeba wyjaśnienia czy kryterium, na podstawie którego strona jest uprawniona do określenia wysokości świadczenia, a w niniejszej sprawie – na podstawie którego bank jest uprawniony do określenia kursu waluty obcej – może wynikać nie z treści samych oświadczeń woli stron, a z innych czynników, które na podstawie art. 56 k.c. współkształtują treść stosunku prawnego, tj. z zasad współżycia społecznego lub ustalonych zwyczajów. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 4. Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także usunięcie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów I CSK 2976/25 3 prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek (art. 3984 § 2 k.p.c.), gdyż tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o których mowa w art. 3989 § 1 k.p.c. Dla spełnienia wymagania z art. 3984 § 2 k.p.c. konieczne jest zawarcie w skardze kasacyjnej odrębnego wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania, zawierającego profesjonalny wywód prawny nawiązujący do wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. przesłanek przedsądu ze wskazaniem, które z nich występują w sprawie i z uzasadnieniem stanowiska skarżącego (postanowienie SN z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06). Ze względu na odmienny cel instytucji przedsądu i jej odrębne oraz kwalifikowane przesłanki, wskazanie i uzasadnienie okoliczności decydujących o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie może polegać na odwołaniu się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. W prawidłowo sporządzonej skardze kasacyjnej oba powyższe elementy muszą pojawić się oddzielnie i autonomicznie. Sąd Najwyższy nie jest bowiem trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę kasacyjną, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia, wnoszonym i rozpoznawanym nie tylko w interesie skarżącego, ale przede wszystkim w interesie publicznym. 5. Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno, przede wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (postanowienie SN z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (postanowienia SN: I CSK 2976/25 4 z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02, i z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08). 6. Skarga kasacyjna strony pozwanej nie zawiera argumentów dostatecznych dla uznania, że skarżący skutecznie wykazał, że w sprawie zachodzi powołana przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Przede wszystkim wypada zauważyć, że skarżący nie odzwierciedla prawidłowo oceny prawnej wyrażonej w sprawie przez Sąd Apelacyjny. Stanowisko Sądu drugiej instancji co do nieważności umowy łączącej strony procesu było konsekwencją stwierdzenia istnienia w umowie klauzul umożliwiających stosowanie do przeliczeń kursu kupna i sprzedaży franka szwajcarskiego, ustalonego według tabeli kursowej banku. Jak ustaliły Sądy meriti tworzenie tabeli kursowej nie było w ogóle omówione w spornej umowie, i na tej podstawie stwierdziły, że nie ma przesłanek do uznania, iż kryterium, na podstawie którego bank był uprawniony do określenia kursu waluty obcej na potrzeby umowy kredytu powiązanego z walutą obcą, wynika z ustalonego zwyczaju. Oceny tej nie mogły zmienić argumenty skarżącego jakoby w czasie obowiązywania umowy pozwany stosował kursy nieodbiegające od kursów rynkowych, gdyż prawnie obojętne było to, w jaki sposób umowa w zakresie abuzywnych postanowień była w rzeczywistości wykonywana przez bank, w jaki sposób bank ustalał kursy franka szwajcarskiego względem złotego oraz czy stosowane przez bank kursy kupna i sprzedaży były de facto kursami rynkowymi, gdyż relewantnym dla oceny tego, czy dane postanowienie umowy jest niedozwolone, jest stan z chwili zawarcia umowy. W okolicznościach niniejszej sprawy niewątpliwie nie sprecyzowano w umowie kryteriów ustalania kursu franka szwajcarskiego w taki sposób, aby był jednoznacznie weryfikowalny. Trafnie zatem te klauzule przeliczeniowe zostały uznane przez Sądy meriti za kształtujące prawa i obowiązki konsumenta (kredytobiorcy) w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, a także rażąco naruszające jego interesy, a w konsekwencji niewiążące konsumenta. Należy zgodzić się ze skarżącym, że w uzasadnieniu uchwały z 28 kwietnia 2022 r., III CZP 40/22 (OSNC 2022, nr 11, poz. 109), Sąd Najwyższy przyjął, iż kryterium, na podstawie którego strona jest uprawniona do określenia wysokości I CSK 2976/25 5 świadczenia, a w analizowanym przypadku – na podstawie którego bank jest uprawniony do określenia kursu waluty obcej – będzie w szczególnych sytuacjach wynikało nie z treści samych oświadczeń woli stron, a z innych czynników, które na podstawie art. 56 k.c. współkształtują treść stosunku prawnego, tj. z zasad współżycia społecznego lub ustalonych zwyczajów. Uszło jednak uwagi skarżącego, że Sąd Najwyższy zastrzegł jednocześnie, iż kwestia ta wymaga analizy w konkretnym przypadku. Już zatem choćby z tego względu należy przyjąć, że problematyka stosowania art. 56 k.c. w przypadku tzw. umów frankowych nie ma charakteru uniwersalnego, ponieważ każdorazowo jest ściśle powiązana z okolicznościami rozpoznawanej sprawy. Nie jest również zagadnieniem nowym. Stanowisko dotyczące możliwości zastosowania art. 56 k.c. było również analizowane w wyroku Sądu Najwyższego z 6 października 2023 r. (II CSKP 863/23, OSNC 2024, nr 7-8, poz. 70). W tym wyroku Sąd Najwyższy zauważył, że o treści stosunku prawnego powstałego w wyniku zawarcia umowy kredytu bankowego decyduje nie tylko treść samych oświadczeń woli i mającego zastosowanie wzorca umownego ustalonego przez bank, ale decydują także przepisy prawa, zasady współżycia społecznego i ustalone zwyczaje (art. 56 k.c.). Strony składające oświadczenia woli w ramach czynności prawnej kreującej stosunek prawny powinny brać (i zwykle biorą) pod uwagę także elementy kształtujące treść stosunku prawnego, nieobjęte wprost ich oświadczeniami woli. Stąd też stosując zawarte w art. 65 k.c. dyrektywy wykładni oświadczenia woli, w szczególności dążąc do ustalenia rzeczywistej i zgodnej woli stron, nie można abstrahować od wymienionych wyżej elementów stosunku prawnego. Jeżeli zatem nawet z samej umowy i mającego zastosowanie regulaminu nie wynikają precyzyjnie sformułowane kryteria ustalenia kursu waluty, ocenie (zwłaszcza w stosunkach niekonsumenckich) powinny być poddane inne elementy kształtowania treści stosunku prawnego wynikającego z zawartej umowy kredytu (tak również Sąd Najwyższy w postanowieniu z 21 października 2025 r., I CSK 1772/25). Dodatkowo należy zauważyć, że w uzasadnieniu uchwały składu całej Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118), Sąd Najwyższy, odnosząc się do zwyczajów jako hipotetycznego źródła kształtowania kursu waluty, zaznaczył, iż trudno jest przyjąć, aby przy zawieraniu umów kredytu I CSK 2976/25 6 ukształtował się zwyczaj odwoływania się do takiego kursu. Obserwacja praktyki bankowej prowadzi bowiem do wniosku, że w analizowanych stosunkach prawnych powszechnie przyjętym zwyczajem było raczej zastrzeganie niedozwolonych postanowień, w których określenie kursu waluty pozostawiano bankowi, a nie stosowanie jakiegoś konkretnego, „niezależnego od stron”, kursu, np. kursu średniego NBP. Mając na względzie powyższe rozważania, należy stwierdzić, że problematyka podana przez skarżącego nie ma waloru nowości i była już przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego. Skarżący nie przedstawił natomiast nowych argumentów, świadczących o potrzebie dokonania kolejnej analizy. W istocie zagadnienie prawne sformułowane przez skarżącego jest pytaniem o trafność stanowiska Sądu odwoławczego wyrażonego w związku z rozstrzygnięciem tej konkretnej sprawy i polemiką z tym stanowiskiem, związaną z zastosowaniem konkretnych przepisów prawa, a nie problemem związanym z istotnością zagadnienia prawnego. 7. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.). 8. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 1 a contrario k.p.c.). Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego pozostawiono zgodnie z art. 108 § 1 w zw. z art. 398²¹ i art. 391 § 1 k.p.c. sądowi, który wyda orzeczenie kończące postępowanie w sprawie. Natomiast rozstrzygnięcie o zwrocie części opłaty uiszczonej od skargi kasacyjnej w związku z nieprzyjęciem jej do rozpoznania uzasadnia art. 79 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z art. 80a u.k.s.c. (K.W.) [SOP] I CSK 2976/25 7