I CSK 3252/25

I CSK 3252/25 POSTANOWIENIE 19 czerwca 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Paweł Grzegorczyk na posiedzeniu niejawnym 19 czerwca 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa L.N. przeciwko Skarbowi Państwa - Prezesowi Sądu Okręgowego w S. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej L.N. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 28 maja 2024 r., I ACa 1270/22, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. odstępuje od obciążenia powoda kosztami postępowania kasacyjnego; 3. przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Poznaniu adw. K.R. kwotę 7500 (siedem tysięcy pięćset 00/100) złotych powiększoną o należną kwotę podatku od towarów i usług tytułem pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność I CSK 3252/25 2 postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych). Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący L.N. powołał się na występujące w sprawie zagadnienia prawne, dotyczące zakresu kognicji sądu drugiej instancji w postępowaniu wieczystoksięgowym, w szczególności w kontekście związania tego sądu stanem rzeczy istniejącym w chwili złożenia wniosku o wpis, a także dopuszczalności skargi kasacyjnej od postanowienia sądu drugiej instancji o wykreśleniu hipoteki wpisanej do księgi wieczystej na podstawie postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia. Powołanie się na istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) wymaga sformułowania problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on precedensowy (nowy) charakter lub znaczenie dla rozwoju prawa. Problem ten powinien odnosić się do konkretnych przepisów prawa i zostać ujęty w sposób abstrakcyjny, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną sprawą i rzutować na jej rozstrzygnięcie; konieczne jest przy tym wskazanie argumentów, które prowadzą do jego rozbieżnych ocen (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151, z dnia 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07, z dnia 10 kwietnia 2014 r., IV CSK 623/13, z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, z dnia 9 kwietnia 2015 r., V CSK 547/14). Bliższa analiza wniosku nie pozwalała uznać, by w sprawie zakończonej zaskarżonym wyrokiem wystąpiła twierdzona przyczyna kasacyjna. Powołana we wniosku wątpliwość nie dotyczyła przedmiotu postępowania, w którym został wydany zaskarżony wyrok, lecz zakresu kognicji sądu drugiej I CSK 3252/25 3 instancji w postępowaniu wieczystoksięgowym, w którym doszło do wydania orzeczenia, z którym powód wiązał dochodzone przeciwko Skarbowi Państwa roszczenie odszkodowawcze. Powód podnosił w tej materii, że wprawdzie zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego (zasada prawna) z dnia 16 grudnia 2009 r., III CZP 80/09, OSNC 2010, nr 6, poz. 84, rozpoznając wniosek o wpis w księdze wieczystej sąd jest związany stanem rzeczy istniejącym w chwili złożenia wniosku, to jednak od chwili podjęcia powołanej uchwały zmianie uległ stan prawny, a ponadto w doktrynie wyrażane są poglądy, w świetle których moment miarodajny do oceny wniosku o wpis budzi wątpliwości z perspektywy ewentualnych następczych przeszkód do dokonania wpisu. Niezależnie od oceny wskazanych poglądów i spójności orzecznictwa w rozważanej materii (por. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2025 r., III CZP 148/22), rzecz jednak w tym, że zgodnie z utrwalonym stanowiskiem roszczenie odszkodowawcze przeciwko Skarbowi Państwa może uzasadniać tylko taka niezgodność prawomocnego orzeczenia z prawem, która ma charakter kwalifikowany, elementarny i bezdyskusyjny (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 2017 r., V CNP 12/17, z dnia 14 czerwca 2024 r., II CNPP 39/22 i z dnia 7 listopada 2025 r., II CNPP 3/23, OSNC 2026, nr 5, poz. 44). O takiej kwalifikowanej niezgodności orzeczenia z prawem nie można natomiast mówić wtedy, gdy kwestia, z której rozstrzygnięciem strona łączy przekonanie o bezprawności prawomocnego orzeczenia, należy do skomplikowanych, budzących wątpliwości lub niejednolicie ocenianych w orzecznictwie. Inaczej mówiąc, skoro problem kognicji sądu wieczystoksięgowego, aktualny w postępowaniu, które prowadziło do wydania prawomocnego orzeczenia traktowanego przez powoda jako źródło szkody, stanowi istotne zagadnienie prawne, wymagające m.in. rozważenia aktualności i granic uchwały Sądu Najwyższego stanowiącej zasadę prawną, czego nie neguje również powód, to istnienie tego rodzaju wątpliwości – bez względu na potencjalny kierunek ich rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy – samo przez się stoi na przeszkodzie przypisaniu w związku z tym aspektem sprawy prawomocnemu orzeczeniu cechy kwalifikowanej bezprawności, uzasadniającej odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa. I CSK 3252/25 4 Analizowane zagadnienie nie mogło mieć tym samym wpływu na wynik sprawy, zważywszy, że podstawą oddalenia powództwa był brak podstaw do przyjęcia, iżby postanowienie Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 25 stycznia 2012 r., którym oddalono apelację powoda i z którym powód wiązał twierdzony uszczerbek, było niezgodne z prawem w rozumieniu art. 4171 § 2 w związku z art. 417 k.c. Ubocznie należy zauważyć, że powołana wcześniej uchwała powiększonego składu Sądu Najwyższego jest uznawana za aktualną także w nowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 października 2023 r., II CSKP 1883/22). Również druga z powołanych wątpliwości – z tego samego powodu – nie mogła stanowić adekwatnej przyczyny kasacyjnej. Racją jest, że Sąd Apelacyjny założył, iż postanowienie Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 25 stycznia 2012 r. podlegało zaskarżeniu skargą kasacyjną, które to stanowisko może budzić wątpliwości (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 grudnia 2025 r., I CSK 278/25 i powołane tam orzecznictwo). Równorzędną podstawą oddalenia apelacji było jednak to, że w ocenie Sądu Apelacyjnego powołane postanowienie nie może być uznane za bezprawne w rozumieniu przepisów regulujących odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa z tytułu bezprawia judykacyjnego. Powód kwestionował wprawdzie to zapatrywanie w skardze kasacyjnej, niezależnie jednak od tego, że przepisy regulujące tę odpowiedzialność nie zostały powołane w podstawach kasacyjnych, należało przypomnieć, iż konieczny związek między wynikiem postępowania kasacyjnego a zagadnieniem prawnym stanowiącym przyczynę kasacyjną nie może mieć warunkowego charakteru w tym sensie, że znaczenie tego zagadnienia dla wyniku postępowania kasacyjnego ujawniałoby się tylko przy założeniu, że zasadne są pozostałe zarzuty kasacyjne lub niektóre z nich. Wymagałoby to bowiem wyprzedzającego badania zasadności podstaw kasacyjnych na etapie orzekania w przedmiocie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, co jest niedopuszczalne (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2021 r., IV CSK 437/20 i powołane tam orzecznictwo). Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2, art. 102, art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. I CSK 3252/25 5 O wynagrodzeniu tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu kasacyjnym orzeczono na podstawie § 8 pkt 8 w związku z § 16 ust. 4 pkt 2 oraz § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2024 r. poz. 763). Paweł Grzegorczyk (K.G.) [a.ł]