I CSK 3253/25

I CSK 3253/25 POSTANOWIENIE 13 października 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Tomasz Szczurowski na posiedzeniu niejawnym 13 października 2026 r. w Warszawie w sprawie z wniosku A.T. z udziałem M.M. o podział majątku wspólnego, na skutek skargi kasacyjnej M.M. od postanowienia Sądu Okręgowego w Gdańsku z 25 września 2024 r., III Ca 461/23, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. pozostawia rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie. I CSK 3253/25 2 UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w Gdańsku postanowieniem z 25 września 2024 r. oddalił apelację uczestnika M.M. od postanowienia wstępnego Sądu Rejonowego w Gdyni z 9 lutego 2023 r., którym oddalono jego wniosek o ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym w sprawie z wniosku A.T. o podział majątku wspólnego. Uczestnik postępowania M.M. żądał początkowo ustalenia swojego udziału na poziomie co najmniej 70%, następnie wnosił o ustalenie udziałów w proporcji 95% do 5%, a w apelacji domagał się przyjęcia, że jego udział wynosi 70%, zaś wnioskodawczyni 30%. Uzasadniał żądanie przede wszystkim uzyskiwaniem przez siebie dochodów przeznaczanych na utrzymanie rodziny i zgromadzenie majątku oraz przeznaczeniem na ten cel środków pochodzących z rozliczeń spadkowych po ojcu. Wnioskodawczyni zarzucał niepodejmowanie pracy, zaniedbywanie domu i dzieci, nadużywanie alkoholu oraz trwonienie i niszczenie wspólnego majątku. Sąd drugiej instancji przyjął za własne ustalenia Sądu Rejonowego, zgodnie z którymi uczestnicy zawarli małżeństwo 14 stycznia 1994 r., a ich związek został rozwiązany przez rozwód wyrokiem z 5 czerwca 2012 r., prawomocnym od 27 czerwca 2012 r. Nie zawierali umów majątkowych małżeńskich. Od początku małżeństwa przyjęli podział obowiązków, według którego wnioskodawczyni zajmowała się domem i wychowywaniem trojga dzieci, a uczestnik zdobywał wykształcenie, następnie pracował zawodowo, w szczególności jako marynarz, osiągając wysokie dochody. Jego kontrakty wiązały się z wielomiesięczną nieobecnością w domu. Uczestnik sprzeciwiał się podejmowaniu przez wnioskodawczynię zatrudnienia. Podczas jego nieobecności wnioskodawczyni zajmowała się również sprawami budowy wspólnego domu. Nie ustalono, aby wnioskodawczyni zaniedbywała obowiązki rodzinne, nadużywała alkoholu albo trwoniła majątek. Ustalono ponadto, że wnioskodawczyni przeznaczyła 73 000 zł, uzyskane ze sprzedaży należącego do jej majątku osobistego mieszkania, na pokrycie części ceny działki. Uczestnik otrzymał od brata, J.M., łącznie 120 000 zł w ramach rozliczeń spadkowych po ojcu, przy czym w chwili zakupu działki dysponował z tego tytułu kwotą 50 000 zł. Ustalenie ostatecznego składu majątku oraz rozliczenie nakładów z majątków osobistych pozostawiono do dalszego postępowania. I CSK 3253/25 3 Sąd Okręgowy podzielił ocenę, że nie zostały wykazane ważne powody uzasadniające odstąpienie od zasady równych udziałów. Uwzględnił zarówno zarobkowanie uczestnika, jak i osobistą pracę wnioskodawczyni przy wychowywaniu dzieci i prowadzeniu gospodarstwa domowego. Odniósł się do zarzutów dotyczących zeznań Z.M. oraz przekazania uczestnikowi środków przez J.M. Wskazał ponadto na okoliczności dotyczące zachowania uczestnika, w tym jego skazanie za znęcanie się i przypisanie mu winy rozkładu pożycia w wyroku rozwodowym. Uczestnik postępowania wniósł skargę kasacyjną na postanowienie sądu drugiej instancji, zaskarżające je w całości. Wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania w innym składzie oraz o zasądzenie od wnioskodawczyni kosztów postępowania kasacyjnego. Pełnomocnik uczestnika wniosła ponadto o przyznanie od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, powiększonych o podatek od towarów i usług, oświadczając, że koszty te nie zostały zapłacone w całości ani w części. Skargę oparto na podstawach naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zarzucono naruszenie art. 43 k.r.o. oraz art. 232, art. 233 i art. 245 k.p.c., art. 6 k.c., art. 233 § 1 w związku z art. 382 i art. 385 k.p.c., a także art. 378 § 1 w związku z art. 327¹ § 1 pkt 1 i art. 391 § 1 k.p.c. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł na przesłankach przewidzianych w art. 398⁹ § 1 pkt 2 i 4 k.p.c. Potrzebę wykładni odniósł do art. 567 § 1 i 2 k.p.c. w związku z art. 43 § 2 k.r.o., wskazując na rozbieżności dotyczące rozumienia ważnych powodów uzasadniających ustalenie nierównych udziałów. Oczekiwał określenia wytycznych pozwalających wyeliminować dowolność oceny tej przesłanki. Oczywistą zasadność skargi wywodził z wadliwej wykładni i zastosowania art. 43 § 2 k.r.o. oraz z nierozpoznania zarzutów apelacyjnych dotyczących oceny dowodów. Szczególne znaczenie przypisywał zeznaniom Z.M. i oświadczeniu J.M. o przekazaniu mu 200 000 zł. Wnioskodawczyni w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie. Zawnioskowała również o przyznanie od Skarbu Państwa lub uczestnika kosztów pomocy prawnej według norm przepisanych, powiększonych o podatek od towarów i usług, oświadczając, że nie zostały one opłacone w całości ani w części. I CSK 3253/25 4 Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie kwalifikuje się do przyjęcia do rozpoznania. Stosownie do art. 398⁹ § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania albo skarga jest oczywiście uzasadniona. Postępowanie na tym etapie służy ocenie przyczyn przyjęcia skargi wskazanych i uzasadnionych przez skarżącego, z uwzględnieniem nieważności branej pod rozwagę z urzędu. Nie jest kolejną kontrolą instancyjną ani rozpoznaniem podstaw kasacyjnych (postanowienia Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18, LEX nr 2508085 oraz z 23 grudnia 2024 r., I CSK 3246/23, LEX nr 3794224). Nie jest możliwe jednoczesne wykazywanie, że w sprawie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawa budzących rozbieżności w orzecznictwie i że skarga oparta na naruszeniu tych przepisów jest oczywiście uzasadniona. Albo jest tak, że wykładnia danych przepisów jest prosta i w związku z tym ich naruszenie jest oczywiste, albo tak, że wykładnia ta rodzi wątpliwości interpretacyjnego, wobec czego naruszenie przepisów nie może być oczywiste. Powołanie przesłanki z art. 398⁹ § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wskazania konkretnego problemu wykładni, wyjaśnienia jego znaczenia dla rozstrzygnięcia oraz przedstawienia poważnych wątpliwości albo rzeczywistych rozbieżności orzeczniczych. Nie wystarcza ogólne twierdzenie o niejednolitości stosowania przepisu. Konieczne jest przedstawienie konkurencyjnych sposobów jego rozumienia oraz argumentów przemawiających za nimi. Potrzeba ponownej wypowiedzi Sądu Najwyższego nie powstaje przez samo niezadowolenie z zastosowania znanej reguły do okoliczności konkretnej sprawy (zob.m.in. postanowienia SN: z 8 marca 2007 r., II CSK 84/07, LEX nr 315351; z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX nr 424365; z 13 października 2023 r. I CSK 2890/23, LEX nr 3620789; z 30 listopada 2023 r., I CSK 5560/22, LEX nr 3637048, z 21 grudnia 2023 r., I CSK 3439/23, LEX nr 3650010; z 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09, LEX nr 570112; z 9 listopada 2023 r., I CSK 6588/22, LEX nr 3626232). Uzasadnienie wniosku nie odpowiada tym wymaganiom. Skarżący przywołał wypowiedzi piśmiennictwa oraz orzecznictwo dotyczące ważnych powodów i I CSK 3253/25 5 wyjątkowego charakteru ustalania nierównych udziałów, lecz nie zestawił orzeczeń przyjmujących sprzeczne reguły wykładni, których wybór decydowałby o wyniku tej sprawy. Nie wyjaśniono ponadto znaczenia tej kwestii w sprawie, w której skarżący ostatecznie domagał się w apelacji ustalenia udziałów w proporcji 70% do 30%. Samo powołanie art. 567 § 1 i 2 k.p.c. nie zostało połączone z przedstawieniem odrębnej wątpliwości dotyczącej trybu rozpoznania żądania lub dopuszczalności wydania postanowienia wstępnego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że zastosowanie art. 43 § 2 k.r.o. wymaga odróżnienia ważnych powodów od różnego stopnia przyczynienia się małżonków do powstania majątku wspólnego. Samo wykazanie większego wkładu jednego z małżonków nie zastępuje pierwszej przesłanki. Przy ocenie ważnych powodów uwzględnia się całokształt wykonywania obowiązków wobec rodziny w okresie wspólności majątkowej (postanowienia Sądu Najwyższego z 19 grudnia 2012 r., II CSK 259/12, OSNC 2013, Nr 7-8, poz. 92 oraz z 15 lutego 2024 r., I CSK 243/23, LEX nr 3672404). Z kolei ocena przyczynienia się do powstania majątku obejmuje również pracę przy wychowaniu dzieci i prowadzeniu domu; nie sprowadza się do porównania zarobków (postanowienie Sądu Najwyższego z 25 maja 2020 r., IV CSK 714/19, LEX nr 3125936). Przytoczone reguły nie tworzą zamkniętego katalogu zachowań. Posłużenie się przez ustawodawcę zwrotem ocennym wymaga odniesienia go do całokształtu ustalonych okoliczności. Odmienność rozstrzygnięć wydawanych na tle różnych stosunków rodzinnych i majątkowych nie stanowi sama przez się rozbieżności w wykładni. Żądanie sformułowania wytycznych, które pozwalałyby automatycznie kwalifikować każde zachowanie małżonka, nie wykazuje potrzeby wykładni w rozumieniu art. 398⁹ § 1 pkt 2 k.p.c. Nie można przy tym ograniczać ważnych powodów wyłącznie do okoliczności majątkowych. W postanowieniu z 16 listopada 2023 r., II CSKP 1401/22 (LEX nr 3630736) Sąd Najwyższy zaakcentował odrębność oceny ważnych powodów i następującego po niej ustalenia wielkości udziałów, a także możliwość uwzględnienia okoliczności ze sfery stosunków niemajątkowych. Nie została także wykazana oczywista zasadność skargi. Przyczyna określona w art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c. zachodzi w razie kwalifikowanej wadliwości rozstrzygnięcia, dostrzegalnej bez pogłębionych dociekań. Skarżący powinien I CSK 3253/25 6 wykazać nie tylko naruszenie przepisu, ale także oczywistą nieprawidłowość orzeczenia będącą jego następstwem. Argumenty za oczywistą zasadnością skargi nie mogą prowadzić do zastąpienia ustaleń sądu drugiej instancji własną wersją zdarzeń. Sprzeciwiają się temu art. 398³ § 3 i art. 398¹³ § 2 k.p.c. (postanowienie Sądu Najwyższego z 25 maja 2020 r., IV CSK 714/19, LEX nr 3125936). Wywód skarżącego w znacznej części opiera się właśnie na twierdzeniu, że prawidłowa ocena zeznań i dokumentów powinna doprowadzić do odmiennych ustaleń. Skarżący przedstawia jako wykazane nadużywanie alkoholu, zaniedbywanie dzieci, trwonienie majątku i nieusprawiedliwione niepodejmowanie zatrudnienia przez wnioskodawczynię. Tymczasem Sąd Okręgowy przyjął ustalenia przeciwne. W postanowieniu z 20 września 2024 r. I CSK 2524/23 (LEX nr 3758261), Sąd Najwyższy odróżnił bierność zawodową usprawiedliwioną obiektywnymi okolicznościami, w szczególności opieką nad dziećmi, od bierności rozmyślnej, nieuzasadnionej i nieaprobowanej przez współmałżonka. Uczestnik nie wykazał, aby uwzględnienie pracy domowej i wychowawczej wnioskodawczyni, w warunkach wielomiesięcznych jego nieobecności, prowadziło do oczywiście wadliwego zastosowania art. 43 k.r.o. Wysokie dochody uczestnika nie uzasadniają same przez się pomniejszenia udziału drugiego małżonka. Poza tym nie można pominąć, że twierdzenia o oczywistej zasadności skargi koncentrują się na niedopatrzeniu się przez Sąd Okręgowy wystąpienia w sprawie ważnych powodów, o których mowa w art. 43 § 2 k.r.o. Ponownie zaś należy przypomnieć, że samo wystąpienie ważnych powodów nie jest równoznaczne z koniecznością ustalenia nierównych udziałów. Konieczne jest bowiem wystąpienie również drugiej przesłanki w postaci różnego stopnia przyczynienia się małżonków do powstania tego majątku. Tymczasem Sąd Okręgowy ustalił, że strony w równym stopniu przyczyniły się do powstania majątku wspólnego. Wziął w tym zakresie pod uwagę w szczególności art. 43 § 3 k.r.o. W skardze kasacyjnej aspekt ten pominięto, nie stawiając też zarzutu naruszenia art. 43 § 3 k.r.o., nie mówiąc już o odniesieniu się do tej kwestii w kontekście wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej z uwagi na jej oczywista zasadności. Tymczasem nawet gdyby w sprawie wystąpiły ważne powody, to przy braku zaistnienia różnego stopnia przyczynienia się małżonków do powstania majątku, ustalenie na podstawie art. 43 § 2 k.r.o. nierównych udziałów nie jest I CSK 3253/25 7 możliwe. W ocenie Sądu Najwyższego również ta okoliczność nie pozwala na przyjęcie rzekomej oczywistej zasadności skargi. Nie zachodzi również oczywista zasadność skargi w związku z zarzutem nierozpoznania apelacji. Należy przypomnieć, że z ustanowionego w art. 378 § 1 k.p.c. obowiązku rozpoznania sprawy w granicach apelacji nie wynika konieczność osobnego omówienia przez sąd w uzasadnieniu wyroku każdego argumentu podniesionego w apelacji. Za wystarczające należy uznać odniesienie się do sformułowanych w apelacji zarzutów i wniosków w sposób wskazujący na to, że zostały one przez sąd drugiej instancji w całości rozważone przed wydaniem orzeczenia (zob.m.in. wyrok z 4 września 2014 r. II CSK 478/13, OSNC-ZD 2015, Nr 4, poz. 64, wyrok z 4 września 2014 r., I PK 25/14, OSNP 2016, Nr 1, poz. 6). Uzasadnienie orzeczenia Sądu drugiej instancji w sposób wystarczający wyjaśnia motywy rozstrzygnięcia. Uchybienie przepisowi art. 387 § 21 k.p.c. (dawniej: art. 328 § 2 k.p.c.) tylko wyjątkowo może stanowić usprawiedliwioną podstawę kasacyjną wtedy, gdy wskutek uchybienia wymaganiom stawianym uzasadnieniu zaskarżone orzeczenie nie poddaje się kontroli kasacyjnej. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi taki przypadek. W rezultacie skarżący nie wykazał przyczyn przyjęcia skargi określonych w art. 3989 § 1 pkt 2 i 4 k.p.c. Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. w związku z art. 3989 § 1 pkt 2 i 4 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego między uczestnikami należało pozostawić do orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. Przedmiotem zaskarżenia było bowiem postanowienie oddalające apelację od postanowienia wstępnego. Odmowa przyjęcia skargi nie kończy postępowania o podział majątku. [SOP]