I CSK 33/20

Sygn. akt I CSK 33/20 POSTANOWIENIE Dnia 29 czerwca 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marta Romańska w sprawie z powództwa Z. K. przeciwko M. G., E. G. i R. G. o zapłatę, o ustalenie istnienia stosunku prawnego oraz o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 29 czerwca 2020 r., na skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt IV Ca […], 1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2) zasądza od Z. K. na rzecz M. G., E. G. i R. G. kwoty po 1350 (tysiąc trzysta pięćdziesiąt) zł tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE 2 Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.), a obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek (art. 3984 § 2 k.p.c.). Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o których jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c. Powód wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z powołaniem się na konieczność wykładni art. 58 § 2 w związku z art. 59 k.c., jako budzących poważne wątpliwości (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), co do kwestii, „czy stwierdzenie przewidzianych w art. 59 k.c. przesłanek: - uczynienia przez wykonanie umowy całkowicie lub częściowo niemożliwym zadośćuczynienia roszczeniu osoby trzeciej, - nieodpłatności tej umowy, a) przesądza o sprzeczności tej umowy z zasadami współżycia społecznego powodując jej nieważność na gruncie art. 58 § 2 k.c., czy raczej b) implikuje przyjęcie, że umowa ta jest ważna, a osobie uprawnionej co do zasady przysługuje ochrona przewidziana w art. 59 k.c., a nie w art. 58 § 2 k.c., czy też c) świadczy o potencjalnej możliwości naruszenia zasad współżycia społecznego przy zawieraniu tej umowy, którą to możliwość sąd winien wnikliwie zbadać w toku postępowania dowodowego?” Skarżący stwierdził też, że „kwestia wykładni art. 58 § 2 k.c. wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądów, w zakresie wzajemnej relacji art. 58 § 2 oraz 59 k.c., w tym w zakresie dopuszczalności stwierdzenia nieważności umowy zawartej w warunkach przewidzianych w art. 59 k.c.” Skuteczne powołanie się przez skarżącego na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania, że chodzi o wykładnię przepisów prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany dotychczasowej ich wykładni. Konieczne jest 3 wyjaśnienie, na czym polegają możliwe wątpliwości i wykazanie, że wątpliwości te są rzeczywiste i poważne, a jeżeli stosowanie przytoczonych przez skarżącego przepisów spowodowało już w orzecznictwie sądów określone rozbieżności, skarżący powinien je przedstawić, jak też uzasadnić, że dokonanie wykładni jest niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy. O relacji, w jakiej pozostają sankcje przewidziane w art. 58 § 2 oraz 59 k.c. i czynnościach, w odniesieniu do których mogą być stosowane, Sąd Najwyższy wypowiadał się wielokrotnie. Skarżący przytoczył orzeczenia (wyroki z 24 stycznia 2013 r., V CSK 72/12, nie publ., z 16 stycznia 2014 r., IV CSK 197/13, nie publ., z 12 grudnia 2013 r., V CSK 584/12, nie publ.), w których Sąd Najwyższy wyjaśnił, że możliwość oceny pewnej czynności prawnej przez pryzmat przesłanek ustalonych w art. 59 k.c. i zastosowanie w stosunku do niej przewidzianej w tym przepisie sankcji nieważności względnej nie wyłącza możliwości uznania tej samej czynności - ze względu na okoliczności jej zawarcia - za nieważną, jak o tym stanowi art. 58 § 2 k.c. W powołanych przez skarżącego orzeczeniach, zaliczonych przez niego do drugiej grupy poglądów, a mianowicie wyłączających możliwość oceny umowy zawartej w okolicznościach ustalonych w art. 59 k.c. także na podstawie art. 58 § 2 k.c., sądy, które wydały te orzeczenia, w tym Sąd Najwyższy, akcentowały różnice w przesłankach stosowania obu powołanych wyżej przepisów, wskazując, że przesłanki, które są dostateczne do zastosowania art. 59 k.c. w odniesieniu do czynności prawnej, po upływie terminu dochodzenia roszczenia przewidzianego tym przepisem same w sobie nie stanowią podstawy do oceny czynności na podstawie art. 58 § 2 k.c., jako sprzecznej z zasadami współżycia społecznego. O rozłączności sankcji i przesłanek, które ją uzasadniają Sąd Najwyższy wypowiedział się też w wyroku z 3 lutego 2011 r., I CSK 261/10 (nie publ.) i wyjaśnił, że bezwzględna nieważność czynności cywilnoprawnej jest jedną z form jej wadliwości, która następuje z mocy prawa i z chwilą dokonania czynności. Przewidziana w art. 58 k.c. sankcja nieważności ma ogólny charakter i odnosi się do wszystkich czynności prawnych, a jako najdalej idąca, pochłania inne sankcje. Gdy ona ma zastosowanie do oceny czynności prawnej, to nie dochodzi do zbiegu 4 norm. Do uznania umowy za nieważną, niezbędne jest wykazanie dalszych okoliczności niż tylko przytoczone w art. 59 i art. 527 k.c. świadczących o jej sprzeczności z zasadami współżycia społecznego (zob. liczne orzeczenia przytoczone w postanowieniu Sądu Najwyższego z 6 czerwca 2019 r., II CSK 619/18, nie publ.). Sąd Apelacyjny orzekający w niniejszej sprawie, na gruncie poczynionych w niej ustaleń faktycznych stwierdził, że w sprawie tej - poza przesłankami ustalonymi w art. 59 k.c. - nie występują żadne dalsze okoliczności, uzasadniające ocenę czynności dokonanej przez pozwanych między sobą za sprzeczną z zasadami współżycia społecznego. Powyższa konstatacja zadecydowała o oddaleniu powództwa, w którym powód zgłosił między innymi roszczenie wywiedzione z art. 58 § 2 k.c. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 398 § 2 k.p.c. oraz - co do kosztów postępowania art. 98 § 1 i 3 w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 39821 k.p.c. i § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. poz. 1800 ze zm.). jw